არმური Armuri
არმური
არმური Armuri
Would you like to react to this message? Create an account in a few clicks or log in to continue.
არმური Armuri

არმური - ლიტარენა, უფრო კი – ბიბლიოთეკა
Armuri - literary Arena, or library from Georgia (country)


Forum started: Sun 9 Nov 2008
 
HomeHome  PortalPortal  RegisterRegister  Log inLog in  

 

 ილია ჭავჭავაძე

Go down 
Go to page : Previous  1, 2
AuthorMessage
Admin
Into Armury
Into Armury
Admin

Male
Number of posts : 6280
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე - Page 2 Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე - Page 2 EmptyThu Nov 19, 2020 9:37 pm

განდეგილი - განხილვა

ცნობილია, რომ ილია ჭავჭავაძის არც ერთ ნაწარმოებს არ გამოუწვევია აზრთა ისეთი სხვადასხვაობა, როგორც „განდეგილს“. ეს ფაქტიც ადასტურებს ნაწარმოების დიდ ღირსებას. ცხადია, ამ პოემაში არის რაღაც ისეთი, რაც მკითხველს და კრიტიკულ აზრს დღესაც არ აძლევს ნებას აქციონ იგი ისტორიის კუთვნილებად.

„განდეგილის“ გამოქვეყნებისთანავე მის შესახებ მსჯელობა ძირითადად ორი მიმართულებით განვითარდა. კრიტიკოსთა ერთი ნაწილის აზრით, ილიამ პოემაში დაგმო განდეგილობა, ხოლო მეცნიერთა მეორე ჯგუფის თვალსაზრისით, ეს პოემა შეიქმნა ღვთისმსახურებისადმი დიდი სიყვარულით, რომ ნაწარმოებში ამ სოფლის დატოვება და ლოცვაში სიცოცხლის გატარება იდეალად არის დასახული.

მკვლევართა ის ნაწილი, რომელიც განდეგილობას სულიერი ღვაწლის არასწორ გზად მიიჩნევდა, თვლიდა, რომ ამ პოემით ილია გმობდა განდეგილობას, ამავე დროს ნაწარმოების ანალიზს უმეტესად დიდაქტიკურ-ალეგორიული პრინციპებით ახდენდა, მიუთითებდა რა მასში მყინვარისა და თერგის ალეგორიაზე, მოძრაობისა და უძრაობის პრობლემის ფილოსოფიურ გადაწყვეტაზე. ბოლო ხანებში ილიას „განდეგილის“ შესახებ მეტად საინტერესო ნაშრომები გამოქვეყნდა, რომელთა ჩამოთვლა და ზედაპირული განხილვაც კი წერილის პირობებში შეუძლებელია. მხოლოდ ზოგადად აღვნიშნავთ: ამ გამოკვლევებში უფრო სწორად არის წარმოჩენილი ილიას დამოკიდებულება ღვთისმსახურებისადმი, თუნდაც ბერ-მონაზვნებისადმი და მათი ღვაწლისადმი (5, 6, 7, 8 და ა.შ.) მკვლევარები მსჯელობენ ძირითადად იმის შესახებ, რომ ილია პოემაში გვიჩვენებს მისი მთავარი გმირის სულიერ დაღმასვლას (ან სულაც სულიერ უძრაობას, მის შეჩერებას სულიერი აღშენების გზაზე. 7), ე.ი. იმას, თუ როგორ აღმოჩნდა განდეგილი ბერი სულიერი სიმაღლიდან ცოდვის უფსკრულში. თავისთავად ეს ცხადი და ნათელი აზრი ზოგიერთ შემთხვევაში კვლავ საქართველოს ცხოვრების ალეგორიული ასახვის მიმართულებით ვითარდება და ამგვარ სახეს ღებულობს: „განდეგილში“ მთავარი გმირის ცოდვითდაცემასთან ერთად ნაჩვენებია ერის სულიერი დაცემის სურათი.

როგორც ვხედავთ, პოემის შესახებ არსებული ძირითადი ურთიერთსაწინააღმდეგო მოსაზრებანი გარკვეულ შემთხვევებში „განდეგილს“ მაინც ავტორის საზოგადოებრივ-პატრიოტული ხასიათის გულისტკივილს უკავშირებს და პოემის ანალიზს საქართველოს ცხოვრების ალეგორიული ასახვის თვალსაზრისით ამჯობინებს.

უპირველეს ყოვლისა, აღვნიშნავთ შემდეგს: ჩვენი აზრით, თავისთავად სწორია იმ მკვლევართა მეთოდი, რომელნიც „განდეგილზე“ მსჯელობას სწორედ ილიას ღვთისმსახურებისადმი, ბერმონაზვნობის, განდეგილობის პრობლემისადმი დამოკიდებულების საკითხის განხილვით იწყებენ. რა თქმა უნდა, დავას არ უნდა იწვევდეს ის ფაქტი, რომ ილიასათვის ადამიანის სულიერი ამაღლება და სულიერებაზე ზრუნვა ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო და მისთვის ამდენად გარკვეული იქნებოდა ბერ-მონაზონთა უდიდესი ღვაწლი ერის სულიერი, ზნეობრივი ცხოვრებისათვის. ამაში დაეჭვების საფუძველს, რა თქმა უნდა, არც „განდეგილი“ იძლევა.

ილიამ ხომ დაუნდობლად ამხილა მე-19 ს. საქართველოს სინამდვილე; მკაფიოდ ჩამოაყალიბა, რა სჭირდებოდა მის ქვეყანას. მან ასე მიმართა სამშობლოს: „ვიდრე ძე შენი არ გაიკვლევს ზოგად ცხოვრებას და მცნების ნათლით ზე-აღზიდულ, ამაღლებული ჭკვით არ განსჭვრიტავს საზოგადო ცხოვრების დენას, იმ დრომდე იგი უიმედო, შეწუხებული… მწარე ცრემლს დაღვრის („აჩრდილი“).

ილიას ცხოვრება და შემოქმედება ქრისტიანული ზნეობის ქადაგებაა. მან ხომ ადამიანის უპირველეს მიზნად უზენაესი სრულყოფისაკენ ლტოლვა დაისახა. „ნუთუ არ იცი, რას გვამცნობდა ღმერთი ჯვარცმული, როს ბრძანა: „ვითა მამა ზეცის, იყავნ შენც სრული“ („როდემდის“). გავიხსენოთ მისი მიმართვა ლუარსაბ თათქარიძისადმი: „ყოველთვის გსმენია ჩვენთვის ჯვარცმულის ქრისტეს სიტყვა: „ვითა მამა ზეცისა, იყავ შენ სრული“. აბა ან ერთს წამს შენს სიცოცხლეში მაგისთვის სცდილხარ?“ ამგვარი მაგალითი უამრავი შეიძლება მოვიტანოთ ილიას შემოქმედებიდან. გავიხსენოთ თვითონ პოემა „განდეგილშიც“ განდეგილის გარეგნობა ან ილიას სიტყვები ბეთლემის შესახებ. განდეგილს ხომ სულიერი სიმაღლისა და სიდიადის უტყუარი შარავანდედი ადგას თავს. „სულის სიმაღლე ზედ დასჩენოდა… და მაღალს შუბლსა, ნაოჭად შეკრულს შარავანდედი გადაჰფენოდა“. ასევე ამაღლებულად ხატავს ილია ღვთის ტაძარს – ბეთლემს. ილია პოემის დასაწყისში საგანგებოდ უსვამს ხაზს ამ ტაძრისა და განდეგილი ბერების მადლს: „იმათის ღვაწლით ამ ტაძრის მადლი მთიულთა შორის ყველგან განთქმულა… და ეს ადგილი, ეს არემარე ესოდენ წმინდად სწამს დღესაც ერსა.“

ილიას მთელი შემოქმედებიდან, თუნდაც პოემა „განდეგილიდან“ აშკარაა, თუ რას ნიშნავდა წმ. ილია მართლისათვის სულიერი ღვაწლი, ლოცვა. სხვა ვინ და ილიამ კარგად იცოდა, რომ ქრისტეს მოძღვრება იყო მთელი ერის მხსნელი და სულიერად განმასპეტაკებელი საუკუნეების მანძილზე და ასე იქნებოდა მომავალშიც. ილიას ცხოვრებიდან და შემოქმედებიდან აშკარად ჩანს, რომ ილია ბერ-მონაზონთა ცხოვრებას სულიერებისა და ზნეობრიობის უმაღლეს გამოვლინებად მიიჩნევდა. ილიას, ცხადია, არ შეეშლებოდა სულიერი სიძლიერითა და სიწმინდით აღსავსე ბერ-მონაზონთა ღვაწლის, მათი მადლისა და დამსახურების შეფასება როგორც საერთოდ ადამიანის სულისათვის, მისი ზნეობრიობისათვის, ასევე მთელი ერისათვის, თუნდაც ისტორიული თვალსაზრისით. ბერის ლოცვა და სულიერი სიწმინდე მუდამ სჭირდებოდა ქვეყანას.

ილიას შემოქმედება, თვითონ „განდეგილიც“ არ გვაძლევს იმის საშუალებას, რომ პოემაში წარმოდგენილი ერთი კონკრეტული ბერის სულიერი ცხოვრება და ტრაგედია განვაზოგადოთ და ამ ტრაგედიიდან გამომდინარე ვამტკიცოთ ის, რომ ილიამ გვიჩვენა განდეგილური ღვაწლის უაზრობა ან მისი მიუწვდომლობა, რომ მან უარყო ბერ-მონაზონთა დანიშნულება, (ამის შესახებ ვრცლად და საინტერესოდ მსჯელობს მ. ნინიძე დასახელებულ წიგნში 8.23-30). ჩვენი აზრით, შესაბამისად აქედან ვერ განვითარდება აზრი პოემაში მოძრაობის და უძრაობის პრობლემის დაპირისპირების შესახებ. ამავე დროს სწორედ იმიტომ, რომ განდეგილი ერთი კონკრეტული პირია, ასევე ჩვენი აზრით, მისი ცხოვრება და ტრაგედია არ უნდა განვაზოგადოთ არც იმ მიმართულებით, რომ ვილაპარაკოთ ამ პოემაში ქართველი ერის სულიერი დაცემის სურათის გამოვლინებაზე; იმაზე, რომ „ოდესღაც რწმენის ძალით ამაღლებული, ღმერთთან მიახლოებული საქართველო საწუთროს ხიბლმა აცდუნა, ხორციელმა ვნებამ დაამხო და უიმედობამ დასაღუპად გაწირა“… ბეთლემი – ერის სულიერი ზესწრაფვის და ზნეობრიობის მწვერვალი დაცარიელდა იმიტომ, რომ ერმა ერობა ვერ შეძლო და ბერმა- ბერობა (8.97,99).

ვფიქრობთ, ილიას ფილოსოფიურ-ფსიქოლოგიურ ხასიათის ნაწარმოებ „განდეგილში“ ერთი კონკრეტული ბერის მაგალითის საშუალებით დასმულია საკითხი, რამდენად ძნელია ადამიანისათვის ამ ცხოვრების დათმობა, განდგომა, მხოლოდ ლოცვა, უარის თქმა ყოველგვარ ხორციელ, მიწიერ სურვილზე. პოემაში მთავარია ადამიანის არსებაში აღძრული სულისა და ხორცის ჭიდილის პრობლემა. ცნობილია, რომ ამ თემაზე მსოფლიო ლიტერატურაში რამდენიმე ნაწარმოები არსებობს (ლერმონტოვის, ემილ ზოლას, ფლობერის, ტოლსტოის ნაწარმოებები). რატომღაც ბოლო დროს ზოგიერთი მკვლევარი საჭიროდ არ მიიჩნევს ილიას პოემის პრობლემათა დაკავშირებას მსოფლიო ლიტერატურის ნიმუშებთან, სკოლაში „განდეგილის“ სწავლებას უფრო მეტად ქართულ სინამდვილესთან გააზრებით ამჯობინებს (8.15), ფაქტია და ამას ბევრი მკვლევარიც აღნიშნავს, რომ „განდეგილზე“მსჯელობა ამავე თემაზე შექმნილი სხვა ერთა ლიტერატურის ნიმუშების გათვალისწინების გარეშე სრულყოფილი ვერ იქნება. ამ ნაწარმოებთა თემა ერთია, მათში ერთი საკითხია წამოჭრილი, გზაც ტრადიციულია, როგორც სავსებით მართებულად აღნიშნავს ა. ბაქრაძე, „განდეგილში ილიას გამოყენებული აქვს ცოდვითდაცემის კლასიკური სიუჟეტი“ (1.108); „ილია ტრადიციულ გზას მიჰყვება, ასეა სიტყვაკაზმული მწერლობის სხვა ნიმუშებშიც, სადაც ცოდვით დაცემის სიუჟეტია გამოყენებული“(1.106).

„განდეგილის“ პრობლემათა გააზრება მსოფლიო ლიტერატურასთან კავშირში აუცილებელია თუნდაც იმიტომ, რომ არსებობს ნაწარმოები, რომელიც, შესაძლოა, მივიჩნიოთ „განდეგილის“ ლიტერატურულ წყაროდ. ეს არის ილიასავე თარგმნილი ცნობილი გერმანელი ეგვიპტოლოგისა და რომანისტის გეორგ ებერსის (1837-1898) რომანი „Homo sum“. ეს რომანი გ. ებერსმა 1878 წელს დაწერა. ნაწარმოები იმ წელსვე ითარგმნა რუსულად და გამოიცა 1878 წლის ივლისში. როგორც ირკვევა, ეს რომანი ილიამ ამ რუსული წყაროდან თარგმნა და სათაურით „რამეთუ კაცი ვარ“ გამოაქვეყნა „ივერიის“ 1878-1879 წ. ნომრებში. რომანი ითარგმნებოდა ბეჭდვის პროცესის დროს და ნაწილ-ნაწილ იბეჭდებოდა „ივერიის“ ფურცლებზე. ეს თარგმანი ილიას თხზ. ადრეულ გამოცემებში არ დაბეჭდილა. პირველად ი. ჭავჭავაძის თხზ. ხუთტომეულში (1988 წ.) იქნა შეტანილი. (ტ. III).

„განდეგილისა“ და ებერსის რომანის ილიასეული თარგმანის შედარების საშუალება ჩვენ ამჟამად არ გვაქვს, მხოლოდ აღვნიშნავთ, რომ ამ ნაწარმოებებს საერთო აქვთ არა მხოლოდ თემა, არამედ ძირითადი იდეა, რამდენიმე მომენტი; რაც მთავარია, საერთოა ამ ნაწარმოებთა გმირების ფსიქოლოგიური პორტრეტები, ზოგჯერ სულიერი ბრძოლის სურათები. გარდა ამისა, რა თქმა უნდა, ილიას „განდეგილი“ ცალკეულ შემთხვევებში ინარჩუნებს ამ გერმანული რომანის ქართული თარგმანის ენობრივ ქსოვილს: საერთოა ზოგიერთი სიტყვა და გამოთქმა.

გ. ებერსის ნაწარმოების ილიასეული თარგმანის გაცნობის შემდეგ არ უნდა დავივიწყოთ ისიც, რომ განდეგილობის საკითხი, ადამიანში სულისა და ხორცის ჭიდილის პრობლემა ილიას ყრმობიდანვე აინტერესებდა. გავიხსენოთ ილიას ახალგაზრდობისდროინდელი ოცნება ბერად შედგომაზე ან თუნდაც მწერლის ფრაგმენტული ხასიათის ჩანაწერები, რომელთაც გამომცემლებმა პირობითად „ირაკლი“ უწოდეს და ასევე პირობითად დაათარიღეს. საერთოდ „განდეგილის“გამოქვეყნებისთანავე ქართველი საზოგადოება დაინტერესდა პოემის შექმნის წყაროთი. ერთნი პოემას უცხოური თხზულებების გავლენით შექმნილ ნაწარმოებად თვლიდნენ, ხოლო მეორენი „განდეგილის“ ავტორის შთამაგონებელ წყაროდ ხევში გავრცელებულ ხალხურ ლეგენდას მიიჩნევდნენ.

გ. ებერსის რომანის ილიასეული თარგმანის არსებობა, ჩვენი აზრით, ცხადყოფს იმ ფაქტს, რომ დასავლეთ ევროპის ლიტერატურის გაცნობით მიღებული შთაბეჭდილება, მის მიერვე თარგმნილი გ. ებერსის რომანით გამოწვეული ზემოქმედება 1879 წლიდან 1883 წლამდე ილიამ საკუთარ შემოქმედებით ქურაში გადაადნო, ეს გავლენა მან ქართულ ლიტერატურულ და ფოლკლორულ ტრადიციებს, აგრეთვე ეთნოგრაფიულ მასალას დაუკავშირა და მის მხატვრულ წარმოსახვაში თანდათან გამოიკვეთა ქართული ლიტერატურის უბრწყინვალესი ნაწარმოების „განდეგილის“ სამყარო.

„განდეგილის“ კავშირი ქართულ სინამდვილესთან, უპირველეს ყოვლისა, მკვეთრად გამოხატულია პოემაში იმ მასალის არსებობით, რაც ქართულ ხალხურ სიტყვიერებასა და ეთნოგრაფიაშიცაა ცნობილი. განდეგილის სამყოფი მყინვარწვერის ბეთლემია. საქართველოს ისტორია, თუ ეთნოგრაფიული მასალა მოწმობს, რომ ბეთლემი ძველთაგანვე ითვლებოდა უწმინდეს ადგილად და იქ მართლაც ბინადრობდა განდეგილთა კრებული. წმინდანობის სიმბოლოები (მზის სხივზე წიგნის დაყრდნობა და წმინდა ჯაჭვი) საკმაოდ გავრცელებული ყოფილა საქართველოს მთიანეთის, კერძოდ, ხევის ხალხურ სიტყვიერებაში. გრ. ყიფშიძის მოგონებანი და პოემის შემოქმედებითი ისტორია ცხადყოფს, რომ ილიას დიდი მუშაობა გაუწევია „განდეგილის“ შესაქმნელად. მას რამდენჯერმე შეუცვლია პოემის სათაური. მწერალს პოემისათვის თავდაპირველად უწოდებია „მეუდაბნოე“ (გ. ებერსის რომანი მოგვითხრობს სინას მთაზე მცხოვრები განდეგილების შესახებ), შემდეგ – „ბეთლემი“, ბოლოს – „განდეგილი“. (განდეგილი აღმოცენებულია ძველი ქართული სიტყვის „განდგომილის“ საფუძველზე (2).

საყურადღებოა ერთი გარემოებაც: როგორც გრ. ყიფშიძე გადმოგვცემს: „განდეგილის“ პორტრეტი (V თავი) ილიას პოემის დასრულების შემდეგ ჩაუმატებია იონა მეუნარგიას შენიშვნის თანახმად (3..270). ხოლო ს. ცაიშვილის აზრით, განდეგილის გარეგნობის აღწერა უკავშირდება ძველ ქართულ ლიტერატურულ ტრადიციას: „პოემაში სიმძიმის ცენტრი გადატანილია სულიერ მოძრაობებზე, გავიხსენოთ ანალოგიური სტილით ნაწერი გრ. ხანძთელის პორტრეტი…“ (2).

„განდეგილის“ ამ ლიტერატურული წყაროს არსებობა ოდნავადაც არ ამცირებს ილიას დიდებული პოემის ღირსებას, არ გულისხმობს ამ ნაწარმოების გამოცალკევებას ილიას მთლიანი შემოქმედებიდან და მის დაკავშირებას მხოლოდ უცხოურ წყაროსთან. და მაინც ეს ფაქტი გარკვეულად ეწინააღმდეგება პოემის წარმოდგენას მკვეთრად ალეგორიულ ნაწარმოებად, მწირის განცდების დაკავშირებას ილიას საზოგადოებრივი ხასიათის გულისტკივილთან და მწერლის პატრიოტულ სულისკვეთებასთან. ეს ლიტერატურული წყარო ადასტურებს იმ აზრს, რომ ილია ჭავჭავაძე დაინტერესდა ცხოვრებისაგან განდგომილი კაცის ფსიქოლოგიით, დაინტერესდა იგი განდეგილი ბერის არსებაში აღძრული ხორცისა და სულის ჭიდილის პრობლემით.

განდეგილისა და მწყემსი ქალის დიალოგი ადამიანის სულისა და ხორცის ურთიერთბრძოლის კონკრეტული გამოხატულებაა. ქალი უნებურად შეიჭრა განდეგილი ბერის სენაკში. საცდური უნებურად არსებობს, ძნელია, მრავალთათვის შეუძლებელია ხორციელ სურვილებზე ამაღლება, ხორციელ მოთხოვნილებათა საბოლოო დათრგუნვა მხოლოდ რჩეულთ ძალუძთ. ეს სიძნელე კარგად ჩანს განდეგილის პიროვნებიდან. მისი ცხოვრება, რომელმაც ჩვენს თვალწინ გაიელვა, შეიცავს რამდენიმე ისეთ მომენტს, რომელიც შესანიშნავად წარმოაჩენს ცხოვრებისაგან განდგომილი კაცის, განდეგილი ბერის არსებაში მიმდინარე ბრძოლას სულიერ მისწრაფებებსა და ხორციელ მოთხოვნილებათა შორის.

გავიხსენოთ განდეგილის ცხოვრების ის ეპიზოდი, როდესაც ჯერ არსად არა ჩანს მწყემსი ქალი. განდეგილი ჩამავალ მზეს უყურებს. ჩვენი აზრით, ილია ამ შემთხვევაში წარმოგვიდგენს განდეგილი ბერის სულიერ სამყაროში მისდა გაუცნობიერებლად არსებულ ინტერესს ამქვეყნიური ცხოვრებისადმი. „ლოცვით დაღლილი“ განდეგილი ზღუდის კარებიდან „დაფიქრებული გადმოჰყურებს მწვანით დაფენილს მთისა კალთებსა“. მზე ჯერ არ ჩასულა, „მთის წვერზედ, ვით ცეცხლის ბორბალი, ირგვლივ სხივგაშლით ანთებულიყო, ცისა ლაჟვარდი, ვით ნაკვერჩხალი, წითლად და ყვითლად მზისგან ჰღუვოდა“. ამ წითლად და ყვითლად აღუებულ ლაჟვარდს, „შორს სხივებში ათასფრად ათრთოლებულ“ ღრუბელს შესცქერის განდეგილი და ყოველივე ამისგან იგი „წარტყვევნილ იქმნა“. „ვით ცხოველს ხატს ღვთის დიდებისას შესცქერდა მზესა განცვიფრებული“. უფლისმიერი მადლით განმსჭვალული ასკეტი ხორციელი თვალით დანახულმა სურათმა განაცვიფრა. განცვიფრება ძალაუნებურად აღფრთოვანებასაც გულისხმობს. აქ მთავარია მიზეზი განდეგილის ასეთი სულიერი მდგომარეობისა: ძნელია დათრგუნო ხორციელი თვალი, ძნელია უყურო ჩამავალ მზეს და მისგან შობილ მშვენიერებას და არ აღფრთოვანდე. მზის ჩასვლა ისეთივე ბუნებრივი სანახაობაა, როგორც ბუნებრივია მწყემსი ქალის უნებურად დასმული კითხვები. რადგან ადამიანი ხარ, შექმნილი სულისა და ხორცისაგან, იძულებული ხარ დაინახო ხან ჩამავალი მზე, ხან ყმაწვილი ქალი „სავსე სიცოცხლით, სავსე შვენების ჯადოთი, გრძნებით“.

პოემის დასაწყისიდანვე იგრძნობა, რომ განდეგილი არ არის მშვიდი, გაწონასწორებული პიროვნება, რომ მისი ხასიათი დისჰარმონიულია. მას თითქოს თან სდევს რაღაცის შიში. ამიტომაც „თავის სიწმინდეს ყოველდღე თურმე ამ სასწაულით შეიმოწმებდა“. გავიხსენოთ მისი ფიქრები მწყემსი ქალის გამოჩენისას, მისი მუდმივი შეგრძნებები ღვთის მოსალოდნელი გამოცდისა: „ღმერთს სწადიან მწირი ცოდვილი დღეს გამომცადოს“… მწირს ხმა ეოცა… ქალის ხმას ჰგვანდა… შეკრთა, შეშინდა ამა ხმისაგან, ნუთუ აწ ბედმა ქალის სახითა განსაცდელი რამ მას მოუვლინა?“… და დაუწყნარდა ძალს შვენებისას იგი მწირიცა მწყრალი, გულმშრალი“. განდეგილმა „უცოდველი გულისტკივილით ქალს შეაჩერა ტყვექმნილი თვალი“. ილია შემთხვევით არ ხმარობს სიტყვებს. „გულისტკივილი“, თუმც ჯერ უცოდველი და „ტყვექმნილი თვალი“ განდეგილის არსებაში მიმდინარე სულისა და ხორცის ჭიდილის გამოხატულებაა.

ილიას „განდეგილში“ ჩვენს თვალწინ იკვეთება კონკრეტული ბერის – ბეთლემის წმიდა ადგილს შეფარებული განდეგილის ფსიქოლოგიური პორტრეტი, რომელიც ერთ-ერთი უძლიერესი და საინტერესოა მსოფლიო ლიტერატურაში არსებულ მსგავს პორტრეტთა შორის. განდეგილის სულიერი სიწმინდე ხორციელმა თვალმა სძლია. ცოდვითდაცემა მოხდა (სახარება გვეუბნება, რომ ცოდვის ჩადენის სურვილის არსებობაც შეცოდებას უდრის… მათე. .5..28). ამით ილიამ დაგვანახა სულიერი სიწმინდისაკენ, უზენაესთან მიმსგავსება-მიახლებისაკენ სავალი გზის სიძნელე, გვითხრა, რომ ამ გზაზე სიარული ნებისყოფისა და სიმტკიცის გამოჩენას საჭიროებს. ნებისყოფისა და სიმტკიცის გამოვლენა კი მაშინ ხდება აუცილებელი, როდესაც ადამიანი საკუთარ თავს ძალას ატანს, საკუთარი გონების მართვა აღარ შეუძლია, ამ გონებაზე მბრძანებლობას მისი გრძნობები იწყებენ. განდეგილისათვის მწყემსი ქალი იმიტომ იქცა საშიშროებად, ბერს იმიტომ დასჭირდა ნებისყოფისა და სიმტკიცის გამოვლინება და ძალდატანება, რომ გრძნობითმა ინსტიქტებმა მას აუწყა: თურმე ბედნიერებას, სიხარულს არ ანიჭებდა მისი ცხოვრება, მის მიერ არჩეული გზა ტანჯვის გზა ყოფილა მისთვის: „ხოლო გზა ხსნისა ასეთი მერგო მე უბედურსაო“, – თქვა მან. ეს სიტყვა ხომ განვლილი ცხოვრების სამდურავია, „ბედნიერების დამკარგავი“ კაცის „აღმოკვნესაა“, ხოლო ცოდვისაკენ ლტოლვა, ეს „არცნობილი სიტკბოება“ კი „სულისათვის აღთქმულ უკვდავებას“ გაუტოლდა. ალბათ, რაღაც ეტაპი, ზღვარი უნდა გადალახოს განდეგილმა ბერმა, რომ მისთვის ამგვარი საცდური ასეთი დამღუპველი არ აღმოჩნდეს; რაც მთავარია, მისმა ცხოვრებამ: მხოლოდ ლოცვამ და განდეგილობამ მიანიჭოს მას უდიდესი სიხარული, სიმშვიდე და შვება, მან იგრძნოს თავი ბედნიერად და არა უბედურად. ამ თვალსაზრისით მეტად საყურადღებოა ა. ბაქრაძის აზრი: „განდეგილისა და მწყემსი ქალის შეხვედრა მოხდა ადამიანისა და ღმერთის ურთიერთობის პირველ საფეხურზე, როცა კავშირი მათ შორის ხორციელდებოდა გრძნობის სურვილით და არა გონების ნებით, როცა განდეგილი ჯერ კიდევ გაორებული იყო“. (1. 102).

ჩვენი აზრით, ილიას პოემა „განდეგილში“ აღძრული პრობლემები, განდეგილის ცხოვრება და ტრაგედია შეიძლება ამგვარად განვაზოგადოთ: განდეგილისა და მწყემსი ქალის დიალოგი – ეს არის მარადიულად არსებული ხორცისა და სულის დიალოგი. ეს დიალოგი კი ადამისა და ევას გაჩენიდან დაიწყო და დღემდე გრძელდება. ხორციელ მოთხოვნილებებსა და სულიერ მისწრაფებათა შორის ჭიდილი მარადიული პრობლემაა და თითოეული ჩვენთაგანი ვატარებთ ჩვენს არსებაში ამ ბრძოლის ნიშნებს. ადამიანს მუდამ უნდა ახსოვდეს, რომ მას ხორცის გარდა სულიც აქვს, ქრისტიანული მცნებების დაცვა ყოველი ადამიანის შინაგან მოთხოვნილებად უნდა იქცეს, ადამიანმა უნდა იზრუნოს საკუთარი თავის უზენაესთან მისამსგავსებლად. ეცადოს, „ვით მამა ზეცის, იყოს ისიც სრულ“. დათრგუნოს ბოროტება, ეზიაროს სიკეთეს. ისე არ უნდა გავიგოთ, რომ მწყემსი ქალი ბოროტებაა, თავისთავად ცხოვრებაა ბევრი ბოროტების შემცველი. ხორციელებაზე ამაღლება კი რიგ შემთხვევაში სწორედ სატანურ, ბოროტულ საწყისთან ბრძოლას გულისხმობს.

ამიტომაც არა მხოლოდ ამ ცხოვრებისაგან განდგომილი ბერის არსებაში, არამედ საერთოდ ადამიანშიც ყოველდღიურად ვლინდება ბრძოლა ხორცსა და სულს შორის. ქრისტიანულ მცნებათა შესრულება ხომ თავისთავად მოითხოვს და გულისხმობს დიდ სულიერ სიმაღლეს. მაგრამ ხორცისა და სულისაგან შექმნილი ადამიანისათვის სულის გადარჩენა, სულიერი სიწმინდის მიღწევა, მაღალზნეობრიობა ადვილი არ არის, გარშემო ხომ უამრავი საცდური არსებობს. ამიტომ ყოველივე ამას ჯვარცმული ქრისტეს ძალა, დიდი ნებისყოფა და, რაც მთავარია, რწმენა სჭირდება. რწმენა და შეგრძნება იმისა, რომ ადამიანს მისი სულიერი სიწმინდე, საერთოდ მის მიერ არჩეული ყოფა ანუ ცხოვრების გზა ანიჭებს დიდ ბედნიერებას და სიხარულს. განდეგილის ფსიქოლოგიური პორტრეტი ამისთვის დასჭირდა დიდ მწერალს. რაკი განდეგილს ეს თვისებანი: ნებისყოფა, სიმტკიცე, ძალა და, რაც მთავარია, რწმენა (რწმენა და შეგრძნება იმისა, რომ იგი ბედნიერია თავისი განდეგილობით და არა უბედური) არ აღმოაჩნდა, რაკი მან ვერ შეძლო უშფოთველად აევლო გვერდი საცდურისათვის, გაეგრძელებინა ადრინდელი ცხოვრება, ამიტომაც იგი ტრაგიკულ პიროვნებად იქცა და დაიღუპა კიდეც.

კვლავ ზოგადად რომ ვიმსჯელოთ, სულიერებაზე ზრუნვა ზნეობრივი იდეალების დაცვა და ამისათვის გამოვლენილი სიმტკიცე და ნებისყოფა ყოველ დროსა და ეპოქაში სჭირდება ადამიანს. ეს ისეთი სულიერი ფასეულობანია, რომლის ასახვა მუდამ იყო ლიტერატურის პირდაპირი დანიშნულება და მიზანი. ქართული ლიტერატურა, „შუშანიკის წამებიდან“ მოყოლებული დღემდე, ამის თვალსაჩინო ნიმუშია. შუშანიკ დედოფალსაც დასჭირდა სულიერი ბრძოლა და ნებისყოფა, სული და მისი ზნეობრივი იდეალები დაეყენებინა ხორციელ დიდებაზე მაღლა, აბო თბილელსაც, გრიგოლ ხანძთელსაც, ქეთევან დედოფალსაც და მრავალ სხვათაც. საუკუნეებს გადასწვდა მათი ნებისყოფისა და სიმტკიცის გამოვლენის ფაქტი, სულიერებაზე ზრუნვისა და სულიერი სიწმინდისათვის ხორციელების გაწირვის დიდი უნარი. ყოველივე ამან კი შეიძინა ყოვლისმომცველი ღირებულება და ნებისმიერი ეპოქისათვის საინტერესო ნაწარმოებებად აქცია ისინი.

ჩვენი აზრით, ილიას „განდეგილი“ რომელიმე კონკრეტულ ეპოქას, მწერლის საზოგადოებრივი ხასიათის გულისტკივილს ან მის პატრიოტულ სულისკვეთებას არ უკავშირდება. მასში არ ჩანს საქართველოს ცხოვრების ალეგორიული ასახვა არანაირი თვალსაზრისით, პოემაში არ არის წარმოდგენილი არც აქტიური და პასიური ცხოვრებისეული პოზიციის დაპირისპირება და არც ერის სულიერი დაცემის სურათია გამოვლენილი. „განდეგილი“ ისევე, როგორც მსოფლიო ლიტერატურაში არსებული რამდენიმე ნაწარმოები და მათ შორის ილიასავე თარგმნილი გერმანელი მწერლის გ. ებერსის რომანი „რამეთუ კაცი ვარ“, გარშემო უტრიალებს მარადიულ „წყევლა-კრულვიან“ საკითხს, სულისა და ხორცის ჭიდილს ადამიანის სულიერ სამყაროში. წარმოგვიდგენს განდეგილი ბერის ფსიქოლოგიურ პორტრეტს ამ ჭიდილის პროცესში. ილიას ნაწარმოებთა უმეტესობა ხომ მისი დიდი ეროვნული სატკივარის გამომხატველია. ჩვენი აზრით, სავსებით შესაძლებელია ეს ეროვნული სატკივარი „მგზავრის წერილების,“ „ბედნიერი ერის,“ „კაცია-ადამიანის“ და სხვათა წაკითხვის შემდეგ „განდეგილში“ აღარ ვეძიოთ.

ბმული:
* https://www.mevarabiturienti.ge/info/123/

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin
Into Armury
Into Armury
Admin

Male
Number of posts : 6280
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე - Page 2 Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე - Page 2 EmptyThu Nov 19, 2020 9:40 pm

რამეთუ კაცი ვარ
(ისტორიული რომანი გეორგი ებერსისა)

I
გარშამო კლდეებია - შიშველნი, ტვიფრნი და დარიჩინისფრად
მაყურებელნი, არაფერია ზედ, არც ერთი ბუჩქი, არც ერთი ძეძვი, არც ერთი
მუჭა ხავსი; ერთის სიტყვით, არც ერთი იმისთანა რამ, რომელიც ჩვეულებრივ
ამოდის ხოლმე კლდეზედ, თითქო იმის მაგალითად, რომ ცხოვრების
შემოქმედი ძალა ბუნებისა თავის კვალსა სტოვებს უნაყოფო ქვაზედაცაო.
არაფერია, არაფერი გარდა სიპის ქვისა და ზედ წამოდგმულის ცისა, რომელიც
ისე მოწმენდილია ღრუბლისაგან, როგორც თვით კლდეგბი ბუჩქისა და
მწვადისაგან.
მაინც კიდევ ადამიანის ცხოვრება მოძრაობს. აი იქ, გამოქვაბულში, და
ორი პატარა ჩიტი დაჰსცურავს წმინდა და სუბუქს ჰაერში. მაგრამ აი, ისინიც
თვალს მიეფარნენ და გადაფრინდნენ კლდეებს იქით, რომელნიც ხევის პირს
გადმოჰკიდებოდნენ, თითქო კედელიაო, კაცის ხელით განგებ გაკეთებულიო.
ტყუილად კი არ გადვიდნენ ის პატარა ჩიტები; იქ სწორედ მადლია
ღვთისა მოფენილი. მთის წყარო მოჩუხჩუხებს და ჰრწყავს ქვიანს ადგილს და

საცა ნამია, იქ სურნელი მცენარენიც არიან, იქ მიმზიდველი ბუჩქიც არის.
მეოთხე საუკუნის ნახევარში აქ სინაიას მთის წმინდა ადგილებზედ
რამდენიმე წლის წინად დაბინავდნენ მეუდაბნოენი, ბერები, კაცნი, რომელნიც
ცხოვრებისაგან მოღალულ იყვნენ და შეჰსდგომოდნენ სულის საცხონებელს
და სინანულის საქმეს. ჯერ კიდევ ცალ-ცალკე ჰსცხოვრებდნენ, არ იყვნენ
ერთმანეთთან შეკრულნი არც რაიმე წესდებითა, არც რაიმე დადგენილებითა.
წყაროს ახლო ხევში, რომელიც ზემოდ მოვიხსენიეთ, იდგა
მრავალშტოიანი ალვის ხე ფრთასავით ტოტმოწყობილი. ხოლო იგი არ
აჩრდილებდა წყაროს და არ იფარებდა იქაურის მწვავის მზის სხივთაგან. მისი
გრილო მარტო მის საკუთარს ძირს აჩრდილებდა. ერთს მის გრძელს ტოტზედ
გადაფენილი იყო გაშლით სუბუქი მოლურჯო ხელთსახოცი და მისი ჩრდილი
ჰფარავდა სიცხისაგან სახეს ახალგაზრდა ქალისას, რომელიც გაშხლართულ
იყო გახურებულს ქვებზედ და ღრმად რაღაცაზედ ფიქრობდა. მის გარეშემო
ჰსძოვდნენ რამდენიმე მოყვითანო თხები; მხიარულად დაჰხტოდნენ ქვიდამ
ქვაზედ, თითქო შუადღის პაპანაქება დიდად ესიამოვნებათო...


* http://www.allgeo.org/index.php/ka/1058-iii-ii

-- ილია ჭავჭავაძე - თხზულებათა სრული კრებული ოც ტომად: ტომი III - ნაწილი II.

@

თარგმნილია აქედან:

Георг Мориц Эберс

Homo sum

(Ведь я человек)


Перевод Александра Николаевича Федорова (1897)



Перевод впервые опубликован в собрании сочинений Г. Эберса Т. 1-13. -
Санкт-Петербург : Г.Ф. Пантелеев, 1896-1899
OCR: Ustas PocketLib http://www.pocketlib.ru
Перепечатано: "Homo sum; Серапис": Терра -- Книжный клуб; Москва; 1998


Homo sum: humani inl a me alienum puto.
Terenz. "Heautontimoramenos".

Я человек: ничто человеческое мне не чуждо.
Теренций. "Самоистязатель".


ГЛАВА I

Скалы, голые, жесткие, дикие, красно-бурые скалы со всех сторон; нигде ни кустика, ни травки, ни расстилающегося мха, какие обыкновенно природа разбрасывает по склонам гор, точно оживляя бесплодный камень дыханием своей творческой жизни. Только голый гранит, а над ним небо, на котором так же нет ни облачка, как на скалах нет ни кустика, ни травки.
Но там, в ущелье утеса видны признаки человеческой жизни, и две маленькие серые птицы парят в чистом, легком жгучем полуденном воздухе пустыни и исчезают за рядом утесов, который, точно стена, возведенная человеческими руками, ограничивает глубокое ущелье.
Там отрадно пребывать, ибо родник орошает каменистое дно, и как повсюду, где влага коснется пустыни, зеленеют душистые травы и растет приветливый кустарник.
Когда Осирис -- оплодотворяющая влага, -- так повествует миф египтян, -- обнимал богиню пустыни, он оставил на ее ложе свой зеленый венок. Но в то время, и в той среде, где происходят события нашего рассказа, древние предания уже преданы забвению. Мы переносим читателя в начало тридцатых годов четвертого века после Рождества Спасителя и к горе Синай , на священной земле которой несколько лет тому назад поселились анахореты, отрешившиеся от мирской суеты и предавшиеся покаянию, но пока еще жившие порознь, не подчиняясь каким-либо условиям общежития.
Возле родника в ущелье, о котором мы упомянули, растет раскидистая пальма, но она не защищает его от отвесно ниспадающих лучей солнца этих широт. Она, по-видимому, дает тень только своим собственным корням; однако ее перистые ветви достаточно крепки, чтобы держать изношенный синий платочек, прикрывающий, подобно намету шатра, лицо девушки, которая мечтает, растянувшись на горячих камнях, между тем как несколько желтоватых горных коз ищут корм и прыгают с камня на камень так резво, точно полдневный жар им доставляет удовольствие и радость. Время от времени девушка хватается за лежащий возле нее пастушеский посох и зовет коз громким шипящим звуком. Молодая козочка подбегает к ней вприпляску. Немногие животные умеют, подобно молодым козам, выражать свою веселость.
Девушка вытягивает голую, стройную ногу и отталкивает разыгравшуюся козочку, которая все снова и снова подскакивает к ней. При этом пастушка так мило отгибает и загибает пальцы, точно желая, чтобы какой-нибудь зритель полюбовался их тонкостью.
Козочка опять подскакивает, и на этот раз с опущенной головой. Коснувшись лбом ноги, она начинает нежно тереться своим носиком о ступню пастушки, но вдруг получает такой сильный толчок, что, испугавшись и громко заблеяв, прекращает игру.
Казалось, точно девушка только и ждала удобной минуты, чтобы ударить козочку почувствительнее; она толкнула ее не только сильно, но почти даже злобно. Синий платок закрывал лицо пастушки, но, наверное, глаза ее ярко сверкнули, когда она ушибла разыгравшуюся козочку.
Несколько минут пролежала девушка, не двигаясь; но платок, упавший на ее лицо, тихо колыхался от ее ускоренного дыхания. Она напряженно прислушивалась, в страстном ожидании; волнение ее выражалось и в судорожно сжавшихся пальцах ног.
Вот послышался шум. Он раздался с той стороны, где уступы камней образовали нечто вроде лестницы, ниспадавшей с крутого утеса к роднику.
---

Homo sum [1878], Другие варианты названия: "Ведь я человек", "Человек бо есмь".
Перевод Александра Николаевича Федорова (1897)
* http://az.lib.ru/e/ebers_g/text_1878_homo_sum.shtml




@


Homo Sum
by
Georg Ebers


TRANSLATED BY CLARA BELL
First German edition: Hallberger Verlag, Stuttgart, etc., 1878
First English edition: Tauchnitz, Leipzig, 1878

PREFACE
In the course of my labors preparatory to writing a history of the Sinaitic peninsula, the study of the first centuries of Christianity for a long time claimed my attention; and in the mass of martyrology, of ascetic writings, and of histories of saints and monks, which it was necessary to work through and sift for my strictly limited object, I came upon a narrative (in Cotelerius Ecclesiae Grecae Monumenta) which seemed to me peculiar and touching notwithstanding its improbability. Sinai and the oasis of Pharan which lies at its foot were the scene of action.

When, in my journey through Arabia Petraea, I saw the caves of the anchorites of Sinai with my own eyes and trod their soil with my own feet, that story recurred to my mind and did not cease to haunt me while I travelled on farther in the desert.

A soul's problem of the most exceptional type seemed to me to be offered by the simple course of this little history.

An anchorite, falsely accused instead of another, takes his punishment of expulsion on himself without exculpating himself, and his innocence becomes known only through the confession of the real culprit.

There was a peculiar fascination in imagining what the emotions of a soul might be which could lead to such apathy, to such an annihilation of all sensibility; and while the very deeds and thoughts of the strange cave-dweller grew more and more vivid in my mind the figure of Paulus took form, as it were as an example, and soon a crowd of ideas gathered round it, growing at last to a distinct entity, which excited and urged me on till I ventured to give it artistic expression in the form of a narrative. I was prompted to elaborate this subject—which had long been shaping itself to perfect conception in my mind as ripe material for a romance—by my readings in Coptic monkish annals, to which I was led by Abel's Coptic studies; and I afterwards received a further stimulus from the small but weighty essay by H. Weingarten on the origin of monasticism, in which I still study the early centuries of Christianity, especially in Egypt.

This is not the place in which to indicate the points on which I feel myself obliged to differ from Weingarten. My acute fellow-laborer at Breslau clears away much which does not deserve to remain, but in many parts of his book he seems to me to sweep with too hard a broom.

Easy as it would have been to lay the date of my story in the beginning of the fortieth year of the fourth century instead of the thirtieth, I have forborne from doing so because I feel able to prove with certainty that at the time which I have chosen there were not only heathen recluses in the temples of Serapis but also Christian anchorites; I fully agree with him that the beginnings of organized Christian monasticism can in no case be dated earlier than the year 350.

The Paulus of my story must not be confounded with the "first hermit," Paulus of Thebes, whom Weingarten has with good reason struck out of the category of historical personages. He, with all the figures in this narrative is a purely fictitious person, the vehicle for an idea, neither more nor less. I selected no particular model for my hero, and I claim for him no attribute but that of his having been possible at the period; least of all did I think of Saint Anthony, who is now deprived even of his distinguished biographer Athanasius, and who is represented as a man of very sound judgment but of so scant an education that he was master only of Egyptian.

The dogmatic controversies which were already kindled at the time of my story I have, on careful consideration, avoided mentioning. The dwellers on Sinai and in the oasis took an eager part in them at a later date.

That Mount Sinai to which I desire to transport the reader must not be confounded with the mountain which lies at a long day's journey to the south of it. It is this that has borne the name, at any rate since the time of Justinian; the celebrated convent of the Transfiguration lies at its foot, and it has been commonly accepted as the Sinai of Scripture. In the description of my journey through Arabia Petraea I have endeavored to bring fresh proof of the view, first introduced by Lepsius, that the giant-mountain, now called Serbal, must be regarded as the mount on which the law was given—and was indeed so regarded before the time of Justinian—and not the Sinai of the monks.

As regards the stone house of the Senator Petrus, with its windows opening on the street—contrary to eastern custom—I may remark, in anticipation of well founded doubts, that to this day wonderfully well-preserved fire-proof walls stand in the oasis of Pharan, the remains of a pretty large number of similar buildings.

But these and such external details hold a quite secondary place in this study of a soul. While in my earlier romances the scholar was compelled to make concessions to the poet and the poet to the scholar, in this one I have not attempted to instruct, nor sought to clothe the outcome of my studies in forms of flesh and blood; I have aimed at absolutely nothing but to give artistic expression to the vivid realization of an idea that had deeply stirred my soul. The simple figures whose inmost being I have endeavored to reveal to the reader fill the canvas of a picture where, in the dark background, rolls the flowing ocean of the world's history.

The Latin title was suggested to me by an often used motto which exactly agrees with the fundamental view to which I have been led by my meditations on the mind and being of man; even of those men who deem that they have climbed the very highest steps of that stair which leads into the Heavens.

In the Heautontimorumenos of Terence, Chremes answers his neighbor Menedemus (Act I, Sc. I, v. 25) "Homo sum; humani nil a me alienum puto," which Donner translates literally:

"I am human, nothing that is human can I regard as alien to me."

But Cicero and Seneca already used this line as a proverb, and in a sense which far transcends that which it would seem to convey in context with the passage whence it is taken; and as I coincide with them, I have transferred it to the title-page of this book with this meaning:

"I am a man; and I feel that I am above all else a man."

Leipzig, November 11, 1877.

ბმული:
* http://gutenberg.net.au/ebooks13/1306501h.html

study


Last edited by Admin on Sun Nov 22, 2020 2:17 pm; edited 3 times in total
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin
Into Armury
Into Armury
Admin

Male
Number of posts : 6280
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე - Page 2 Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე - Page 2 EmptyThu Nov 19, 2020 9:51 pm

მარიამ რაქვიაშვილი


პოემა„განდეგილი“და ილიას თანამედროვე ლიტერატურული კრიტიკა

ილიას ჭავჭავაძის შემოქმედებაში განსაკუთრებული ადგილი უკავია პოემა „განდეგილს“. ლიტერატურათმცოდნეთა შორის დღემდე სრულიად განსხვავებული მოსაზრებები არსებობს ნაწარმოების იდეურ მიზანდასახულობასთან დაკავშირებით. საკითხის კვლევის ისტორიის გასათვალისწინებლად საინტერესოა, თუ როგორი იყო ილიას თანამედროვე ლიტერატურული კრიტიკის პირველი რეაქცია ილიას იმ პოემაზე, რომელიც გამოქვეყნებისთანავე მოექცა მკითხველი საზოგადოების ყურადღების ცენტრში.
პირველი გამოხმაურება „განდეგილზე“ იონა მეუნარგიას ეკუთვნის. წერილი სახელწოდებით „განდეგილი“, პოემა ილია ჭავჭავაძისა“ 1883 წელს დაიბეჭდა გაზეთ „კავკაზში“. იონა მეუნარგია აღნიშნავს, რომ ილიას ყოველი ნაწარმოები მოვლენაა ქართული ლიტერატურის ისტორიაში, ამიტომაც არაა გასაკვირი, რომ მკითხველი ახალ პოემას დიდი ინტერესით შეხვდა. იონა მეუნარგია „განდეგილს“ ილია ჭავჭავაძის შემოქმედების განვითარების ზოგად ჭრილში განიხილავს. მისი აზრით, „განდეგილი“ არის ახალი საფეხური ილიას შემოქმედებაში. ამ ნაწარმოებით, ფიქრობს მეუნარგია, ილიამ შეაბიჯა წმინდა ხელოვნების სამფლობელოში. ი. მეუნარგია პარალელს ავლებს ილიას „განდეგილსა“ და მ. ლერმონტოვის „მწირს“ შორის, თუმცა უნდა ითქვას, რომ რეალურად ამ ორ ნაწარმოებს შორის მსგავსება ფრაგმენტული და ზოგადია.
იონა მეუნარგია მოკლედ გადმოსცემს ნაწარმოების შინაარსს. მას ხიბლავს ნაწარმოების შესავალი, მყინვარის მაღალმხატვრული აღწერა, ბერის გარეგნობის დახასიათება ილიას მიერ. მთლიანობაში კი კრიტიკოსი უფრო ნაწარმოების პერიფრაზირებას მიმართავს, ვიდრე მის იდეურ ანალიზს. იგი გვერდს უვლის ნაწარმოების იდეას და მსჯელობას ასრულებს იმის აღნიშვნით, რომ პოემა დაწერილია ათმარცვლიანი საზომითა და ინტერვალიანი რითმით.
ი. მეუნარგიას სტატიას მოჰყვა დავით სოსლანის წერილი „საკვირაო მასლაათი“.
წერილის დასაწყისში ავტორი აღნიშნავს, რომ ილია ჭავჭავაძე ქართული ლიტერატურის ბურჯია, მიუხედავად იმისა, რომ მკითხველებს მაინცდამაინც ხშირად არ ანებივრებს ახალი ნაწარმოებებით. ყოველგვარი არგუმენტაციის გარეშე კრიტიკოსი უცებ ასეთ დასკვნას აკეთებს: „პოემა „განდეგილი“, ჩემის აზრით, არის ყველაზედ უსუსტესი, რაც კი ჭავჭავაძის კალმიდან გამოსულა; უსუსტესია მეთქი, ვიმეორებ, როგორც შინაარსით, ისე გარეგანი ფორმით. ამ პოემით ილიამ დაგვიმტკიცა, რომ თავისი მაღალი დანიშნულება ჯერ კიდევ ვერ გაუკვლევია, ის იმ პოეტსა ჰგავს, რომელიც პუშკინის აზრით, „შექმნილია ტკბილი ხმების დალოცვისათვის“. კრიტიკოსი საყვედურობს ილიას, რომ მან თავისი დრო განდეგილი ბერის უსაგნო ცხოვრების აღწერას შეალია. დავით სოსლანის დასკვნით, „პოემა „განდეგილი“ ამ სოფლიდან გაცლას და მთის წვერებზე ლოცვას გვირჩევს მაშინ, როდესაც დიდის და პატარის ძალა ერთად უნდა იყოს მოქცეული, რომ ხომალდი არ დაიღუპოს. კრიტიკოსის მკაცრი დასკვნით, „მთელი პოემა ცარიელი რიტორებაა“.
საინტერესოა კიდევ ერთი კრიტიკოსის, ესტატე მჭედლიძის (ბოსლეველის), თვალსაზრისი ილიას „განდეგილის“ შესახებ. წერილის დასაწყისში ბოსლეველი ილიას უდიდეს ეროვნულ-ლიტერატურულ ღვაწლს აღწერს, ხაზს უსვამს მისი შემოქმედების ნოვატორულ ხასიათს. საინტერესოა კრიტიკოსის დასკვნა იმის თაობაზე, რომ ილია შეიძლება მხატვრული ფანტაზიით ჩამოუვარდება ზოგიერთ სხვა მწერალს, მაგრამ იგი ყველაზე აღმატებულია ანალიტიკური ტალანტით, ლოგიკური მსჯელობის უნარით. ილია თითქმის ერთადერთი მწერალია, ვისაც ძალუძს მოვლენათა არისის სიღრმისეული წვდომა და მათი შინაგანი კავშირების დანახვა. ბოსლეველის თქმით, „სულის მოძრაობათა ღრმად გაგებაში, გრძნობათა ფსიქოლოგიურს ანალიზში ადამიანის შინაგანი ქვეყნის გამოხატვაში ილიას ძნელად თუ ჰყავს ბადალი და ამ აზრს ამტკიცებს აშკარად მისი ახალი პოემა „განდეგილი“. დიდი სინამდვილით არის დახატული ორი სხვადასხვა მსოფლმხედველობის მქონე ადამიანის, მწყემსი ქალისა და განდეგილის შეხვედრა და ამ შეხვედრის საბედისწერო შედეგი განდეგილისათვის. ყოველივე ეს ადამიანის ფსიქოლოგიის ღრმა ცოდნითაა გადმოცემული, მაგრამ იგი ვერ ბოლომდე მაინც ვერ აკმაყოფილებს კრიტიკოსს. მისი აზრით, „ეს პოემა თითქოს ახალს ხანას იწყებს ილ. ჭავჭავაძის პოეტურს მოღვაწეობაში. ამ პოემიდან ჩანს, რომ ჩვენმა ერთმა საუკეთესო პოეტთაგანმა თითქოს მიანება თავი ცხოვრების კითხვების გამოხატვას პოეზიაში, თითქო თვითონ ცხოვრებასაც შემოსწყრა და მის ავსა და კარგს გვერდი აუქცია“. ბოსლეველის თქმით, „ამ ნაწარმოებში ილიას პესიმისტურ შეხედულებას „სააქაოზედ“ საზღვარი არა აქვს“.
დაახლოებით ამავე თვალსაზრისს ავითარებს ვინმე გ-კა, რომელიც წერს, რომ „განდეგილი ილიას პესიმიზმის ხატებაა, ის ცხოვრებას უარყოფს და გაურბის. პოემის უმთავრესი ღერძი სწორედ ამაშია და ე. ბოსლეველთან ერთად ჩვენც ვიმეორებთ ამასო“.
ლიტერატურული კრიტიკის ამგვარი დაბნეულობა, როგორც ჩანს, განაპირობა თავად ნაარმოების ხასიათმა. „განდეგილში“ არ ისმის ილიას დიდაქტიკური ტონი, იგი კი არ მოგვიწოდებს, არამედ აღგვიწერს ამბავს და მკითხველს უტოვებს საფიქრალს. ამ გარემოებამ უბიძგა კრიტიკოსებს, რომ „განდეგილში“ ახალი ტიპის ნაწარმოები დაენახათ და ილიას მიაწერეს საკუთარი პერსონაჟის პესიმისტური თვალსაზრისი ამქვეყნიურ ცხოვრებაზე. არადა პოეტი აშკარად ემიჯნება საკუთარ პერსონაჟს, როცა წერს: „განშორების ვით ცოდვის სადგურს, ვით სამეუფოს ბოროტისასა“. ასეთად განდეგილი აღიქვამს ქვეყანას და არა ავტორი. სინამდვილეში „განდეგილი“ ორგანულადაა დაკავშირებული ილიას მთლიან შემოქმედებასთან და სწორედ მის საფუძველზე უნდა აიხსნას კიდეც.
ილიას თანამედროვე კრიტიკოსთაგან პოემის ყველაზე საყურადღებო ანალიზი კიტა აბაშიძეს ეკუთვნის. კ. აბაშიძის თქმით, „განდეგილი“ წარმოადგენს შედევრს არა მხოლოდ ილია ჭავჭავაძის შემოქმედებში, არამედ საერთოდ ქართულ ლიტერატურაში. კრიტიკოსს ნაწარმოები ილიას რეალისტური კონცეფციის გვირგვინად ეჩვენება, რომლის მიხედვითაც, „ყოველი კაცი, რომელიც ცხოვრებას გაურბის და ზურგს აქცევს მას, განდეგილივით დაისჯება და მის დამსჯელად თავად ცხოვრება გამოვა“. კ. აბაშიძე მკვეთრად უპირისპირდება ბოსლეველის თვალსაზრისს და პოემის საფუძვლიანი ანალიზით ცდილობს დაამტკიცოს მისი სიმცდარე.
კ. აბაშიძის მიხედვით, პოემის მთელი ინტერსი მდგომარეობს იმ მწვავე ბრძოლაში, რომელიც მიმდიარეობს ბუნების კანონებსა და მის უარმყოფელ ასკეტიზმს შორის. „ვერავითარი სენაკი, ვერავითარი უდაბნო ვერავითარი ცდა - „დღედაღამ ლოცვით გოდებით, გვემით სულისათვის ხორცის წამება“ ვერ დაძლევს ბუნების მოთხოვნილებას, ვერ გააქარწყლებს სასტიკ კანონს ბუნებისას. მართალია კაცს შეუძლია სასტიკი ბრძოლა გამოუცხადოს ამ მოთხოვნილებას, მაგრამ ერთიანად მისი მოსპობა კი შეუძლებელია“.
კ. აბაშიძე პარალელს ავლებს ილიას „განდეგილსა“ და ემილ ზოლას „აბე მურეს შეცოდებას“ შორის. კრიტიკოსის მიხედვით, ილიას პოემა მაღლა დგას ზოლას რომანზე იმ თვალსაზრისით, რომ თუ ზოლასთან ასკეტიზმი რჩება გამარჯვებული, ილიასთან ბუნება იმარჯვებს.
კრიტიკოსი მარჯვედ შენიშნავს სხვა განსხვავებასაც. მისი თქმით ზოლას რომანი საერთოდ კათოლიციზმის წინააღმდეგ გალაშქრებაა და ამდენად ის უფრო ვიწრო აზრს ებრძვის, ილიას „განდეგილში“ კი პრობლემა სცდება რელიგიური კრიტიკის საზღვრებს და ზოგად ჭრილში დაისმის.
ტიპოლოგიური ანალიზის მეთოდით განიხილავს კიტა აბაშიძე ილია ჭავჭავაძის „განდეგილსა“ და გუსტავ ფლობერის „წმინდა ანტონის ცდუნებანს“. თუ ფლობერი ამ თხზულებით, კრიტიკოსის აზრით, ცხოვრებას მწარედ დასცინის და პესიმისტურ თვალსაზრისს ავითარებს, ილია მიიჩნევს, რომ მიუხედავად ცხოვრების უსამართლობისა, სიმწარისა, ადამიანი მაინც არ უნდა განუდგეს მას, წინააღმდეგ შემთხვევაში იგი ისევე დამარცხდება, როგორც განდეგილი.
განსხვავებაა ნაწარმოებთა შორის ფორმის თვალსაზრისითაც. კ. აბაშიძის აზრით, „წმინდა ანტონის ცდუნებანი“ უფრო ფილოსოფიური ხასიათის ნარკვევია, გადატვირთული მითოლოგიური სახე-იდეებით, „განდეგილი“ კი ჭეშმარიტი ხელოვნების ნიმუში, ნამდვილი მხატვრული ნაწარმოებია ფორმითაც და შინაარსითაც.
დასკვნის სახით შეიძლება ითქვას, რომ ილიას თანამედროვე ლიტერატურული კრიტიკა, ძირითადად, მზად არ აღმოჩნდა პოემა „განდეგილის“ სათანადოდ აღსაქმელად. კრიტიკოსთა რიგი მსჯელობანი დილეტანტური ხასიათსაა და ავლენს მე-19 საუკუნის მიწურულის ქართული კრიტიკის საგრძნობ ჩამორჩენას ლიტერატურის ევოლუციასთან მიმართებით. გამონაკლისად გვევლინება კიტა აბაშიძის წერილი, რომელიც, ვფიქრობთ მეტ-ნაკლებად მიუახლოვდა თხზულების ჭეშმარიტ პრობლემატიკას.

გამოყენებული ლიტერატურა :
აღნიშნული ავტორების წერილები.

ბმული:
* http://urakparaki.com/?m=4&ID=99015

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin
Into Armury
Into Armury
Admin

Male
Number of posts : 6280
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე - Page 2 Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე - Page 2 EmptyThu Nov 19, 2020 10:03 pm

კიტა აბაშიძე


VI
თ-დი ილიაჭავჭავაძე
(1837-1907)



I
თ. ილია ჭავჭავაძის თხზულებათა გარჩევა მეტად წარმტაცი და მომხიბვლელი საგანია, მაგრამ
ესეც კი უნდა ვსთქვათ, მეტად რთული და ძნელია. ძნელია მიტომ, რომ თ. ილია ჭავჭავაძე და
მასთან ერთად თ. აკ. წერეთელი და სხვანი მათი თანამედროვენი თავიანთი მოქმედებით,
ნაწერებით და ცხოვრებით დამასურათებელნი არიან დიადის ეპოქისა ჩვენს ცხოვრებაში, ეპოქისა,
რომელიც, საუბედუროდ, არ არის შესწავლილი და რომლის სავსებით შესწავლა მიუცილებელია ამ
მწერალთა ნაწარმოებთა კარგად შეგნებისათვის. მართალია, ეს ცხოვრება მათ ნაწარმოებში
იხატება, მაგრამ ისიც მართალია, რომ თვით ამ ცხოვრების სხვადასხვა მხრის შესწავლაში
მოიპოვება მხოლოდ საშუალება ამ მწერალთა აზრთა ზრდის კარგად გათვალისწინებისა, მათი
ნაწარმოებნი შეადგენენ ჩვენის ახალის ცხოვრების ისტორიას, რომელიც მესამოცე წლებში დაიწყო
და დღემდისაც მიმდინარეობს. -- გვერდი 68

ბმული:
* http://dspace.gela.org.ge/bitstream/123456789/123/1/Abaschidse%20Kita_koreqt.pdf

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin
Into Armury
Into Armury
Admin

Male
Number of posts : 6280
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე - Page 2 Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე - Page 2 EmptyThu Nov 19, 2020 10:22 pm

განდეგილი (პოემა)


„განდეგილი“ — ქართველი მწერლის, ილია ჭავჭავაძის უკანასკნელი[1] პოემა. გამოქვეყნდა 1883 წლის 6 თებერვალს.[2] ნაწარმოები განეკუთვნება რეალისტურ ჟანრს.[1]


სექციების სია
კრიტიკა
აკაკი ბაქრაძის თქმით, ილიას არც ერთ თხზულებას თანამედროვენი ისე უარყოფითად არ შეხვედრიან, როგორც „განდეგილს“. თითქმის ერთსულოვნად პოემა სუსტ ნაწარმოებად მიიჩნიეს.[3][4][5]

ესტატე ბოსლეველი წერდა:

„ ამ პოემიდან სჩანს, რომ ჩვენმა ერთმა უკეთესმა პოეტთაგანმა თითქოს მიანება თავი ცხოვრებითის კითხვების გამოხატვას პოეზიაში, თითქოს თვითონ ცხოვრებასაც შესწყრა და მის ავსა და კარგს გვერდი აუქცია!.. “
მას ეთანხმებოდა დავით კეზელიც, რომელიც ფიქრობდა, რომ „განდეგილი“ „ყველაზე უსუსტესია, რაც კი ილია ჭავჭავაძის კალმიდან გამოსულა“.

კიტა აბაშიძის გადმოცემით, ქუთაისის საზოგადოებაც ძალიან აღშფოთებული იყო „განდეგილით“.[3]

სწორედ კიტა აბაშიძე დაუპირისპირდა შემუშავებულ უარყოფით აზრს. მან „განდეგილი“ მნიშვნელოვან მხატვრულ ნაწარმოებად მიიჩნია. მისი აზრით, პოემა „დამამთავრებელი და დამაგვირგვინებელია რეალური მიმართულების განვითარებისა“.

ამ აზრს იზიარებდა გრიგოლ ყიფშიძეც, რომელიც თვლიდა რომ პოემა „განდეგილმა“ „ი. ჭავჭავაძის სახელი, როგორც ღრმად მოაზროვნე მგოსნისა, უფრო განადიდა“.[5]

შინაარსი
ნაწარმოები მონასტრის ადგილმდებარეობის აღწერით იხსნება, სადაც ამქვეყნიურ ცოდვებსა და მშფოთვარებას განრიდებული შუახნის ბერი დამკვიდრებულა. განდეგილმა ყველა ბოროტი ზრახვა მოიშორა და სულის ხსნაზე ზრუნვა დაიწყო.

ღმერთმა განდეგილს შეწყნარების ნიშანი მოუვლინა: ბერი სარკმლიდან დაშვებულ მზის სხივზე ლოცვების წიგნს აყუდებდა და ყოველდღე ამით ამოწმებდა ღვთის წყალობას.

ერთხელ, საშინელი ავდრისას სენაკში მყოფ ბერს ადამიანის ხმა შემოესმა. ავდრისგან გზააბნეული მწყემსი ქალი აღმოჩნდა, რომლის მშვენიერება მასპინძელმა მაშინვე იგრძნო. ქალმა მწირს თავისი თავგადასავალი უამბო. როგორც გაირკვა, ის მთის კალთებზე მამის ცხვარს აძოვებდა. ბალახმა ცხვარი ზევით ამოიტყუა, ვერც მწყემსმა ქალმა გაუძლო ბუნების სილამაზეს და ფარას გაჰყვა. უცებ ამინდი შეიცვალა, ცა ჩამობნელდა, ჭექა-ქუხილმა და წვიმამ ცხვარი გააფრთხო. გზააბნეული ქალი კი შემთხვევით მონასტერს მიადგა, რომლის შესახებაც მამისგან ადრეც სმენოდა.

თავისი თავგადასავლის მოყოლის შემდეგ ქალმა განდეგილს მისი ამბები გამოკითხა. როგორც გაირკვა, ბერი ყველა ახლობელს გამოთხოვებია და სული ღვთისათვის შეუწირავს. ქალს უკვირს, ღმერთს კაცის ყინულებში ყოფნა რად უნდაო? მონასტერში განმარტოებით ცხოვრებას მან სიკვდილი უწოდა. ბერმა უთხრა, რომ ყოველი მიწიერი სიკეთე, რაც ქვეყნად არსებობს, სულის ბორკილია.


−მაშ ვინც ქვეყნად ვართ, ყველა წავწყდებით,
ვეღარ დავიხსნით ვერაფრით სულსა?


−იკითხა ქალმა.

ბერი პასუხობს, რომ ხსნის მრავალგვარი გზა არსებობს, ხოლო მას, უბედურს, ბედისგან ასეთი გზა ერგო. სიტყვამ „უბედური“ თვითონ ბერი შეაშფოთა: როგორ შეიძლებოდა სულის მშვიდობა უბედურებად მიეჩნია.

ბერმა ქალს შეხედა. მას ჩასძინებოდა. მძინარე მწყემსის მშვენიერების ხილვამ განდეგილს სულიერი ღელვა დაავიწყა და ტკბილი ძრწოლა იგრძნო. მას გაუკვირდა, ქალს მიუახლოვდა და მისკენ საკოცნელად გადაიხარა. უცებ შინაგანმა ხმამ წარწყმედის საშინელება აგრძნობინა, შემოესმა ეშმაკისეული ხარხარი, რომელიც ღვთისმშობლის ხატის წინაშე დამხობილმაც ვერ მოიშორა. ამ ხმას ვეღარ გაუძლო და გიჟივით გარეთ გავარდა, რადგან ღვთისმშობლის ნაცვლად ცოდვილი ქალი ელანდებოდა.

თენდებოდა. გაფითრებული ბერი კლდე-ღრეში დაძრწოდა. როდესაც მზე ამოვიდა, გახარებული, სენაკში შევარდა, ხატს შეხედა და კვლავ ღვთისმშობელი დაინახა. აცრემლებულმა ღმერთს მადლობა შესწირა. ლოცვების წიგნი სხივს დააყრდნო, მაგრამ შუქმა წიგნი არ დაიჭირა. განდეგილს თვალები დაუბნელდა, რეტი დაესხა და სული განუტევა.[6]

კომპოზიცია
„განდეგილი“ ეპიკური პოემაა. იგი ოცდარვა თავისგან შედგება, რომელთაგანაც თითოეული აღწერის ან მოქმედების კონკრეტულ ეტაპს მოიცავს. თავები მცირე ზომისაა.

პირველი თავი მონასტრის მდებარეობას, მეორე კი მის ისტორიას ეხება. მესამე-მეექვსე თავები ეთმობა განდეგილი ბერის გაცნობას, მეშვიდე-მერვე თავებში კი აღწერილია ბუნების მშვენიერება და ამინდის შეცვლა, მეცხრე-მეთერთმეტე თავებში კი მოქმედებაში შემოდის ქალი. მეთორმეტე-მეჩვიდმეტე თავები ქალის „პრეზენტაციაა“. მეთვრამეტე-მეოცე თავებში განდეგილისა და მწყემსი ქალის სიუჟეტური ნაკადები ერთიანდება. გამამთლიანებელი ფაქტორი მათ შორის გამართული დიალოგია. ოცდამეერთე და ოცდამეორე თავები განდეგილის მონოლოგია, ოცდამესამე-ოცდამეოთხე კი მისი ცდუნების აღწერა. ოცდამეხუთე-ოცდამეექვსე თავები მწირის შინაგან ბრძოლას ეხება, რაც ოცდამეშვიდე თავში, ფიზიკური მოძრაობის ფაზაში გადადის. ბოლო, ოცდამერვე თავში აღწერილია განდეგილის დაღუპვა და მონასტრის ქცევა ნადირის თავშესაფრად. ეს სურათი ნაწარმოების ფინალია.[7]

ლიტერატურა
ქრესტომათიული კრიტიკა XIX საუკუნე, II, „წყაროსთვალი“, თბ., 2004 , ISBN 99940-760-7-8
ქართველი მწერლები სკოლებში ილია ჭავჭავაძე, I ნაწილი, „საქართველოს მაცნე“, თბ., 2007, ISBN 978-99940-66-69-8
ქართული კრიტიკის სასკოლო ქრესტომათია, I, თბ., 2008, ISBN 978-9941-0-0500-8
წოწონავა. თ, ლიტერატურული ნაწარმოებები სკოლაში X, საავტორო გამომცემლობა, თბ., 2009, ISBN 978-99940-830-2-2


ბმული:
* https://ka.wikipedia.org/wiki/განდეგილი_(პოემა)

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Sponsored content




ილია ჭავჭავაძე - Page 2 Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე - Page 2 Empty

Back to top Go down
 
ილია ჭავჭავაძე
Back to top 
Page 2 of 2Go to page : Previous  1, 2

Permissions in this forum:You cannot reply to topics in this forum
არმური Armuri :: მთქმელი და გამგონებელი (ავტორები და ტექსტები) :: ლიტერატურა უსაზღვრებოდ-
Jump to: