არმური Armuri
არმური
არმური Armuri
არმური
არმური Armuri
Would you like to react to this message? Create an account in a few clicks or log in to continue.
არმური Armuri

არმური - ლიტარენა, უფრო კი – ბიბლიოთეკა
Armuri - literary Arena, or library from Georgia (country)


Forum started: Sun 9 Nov 2008
 
HomeHome  PortalPortal  RegisterRegister  Log inLog in  

 

 ილია ჭავჭავაძე

Go down 
Go to page : 1, 2  Next
AuthorMessage
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptyWed Jan 26, 2011 10:27 am

ორიოდე სიტყვა "ნიკოლოოზ გოსტაშაბიშვილზე" საახალწლოდ

რამდენი ვებ–გვერდია შექმნილი ილია ჭავჭავაძეზე და ვერსად ვნახე ეს პატარა შედევრი...
არადა, სულ თან დამდევს და ხანდახან დედაჩემის ხმითაც შემომესმება ხოლმე, რადგან სწორედ იმან წამიკითხა პირველად, როცა წერა–კითხვა ჯერ არ ვიცოდი...
ჰოდა, წამოვედი და მთელი მოთხრობა თავად ავაწყვე, რომ დამდეგი ახალი წელი მომელოცა ყველა აქ მომსვლელისათვის...
შენს ბალღებსაც კეთილად დამგზავრებოდეს აეს ილიას კალმით დიდებულად გამოხატული, სულგრძელი და მიმტევებელი ნიკოლოოზ გოსტაშიბიშვილი, მკითხველო...
აბა, ამაზე უკეთესი სხვა რა უნდა აჩუქოს კაცმა თავის ბალღებსა?..
და ბარემ იმასაც დავძენდი, რომ აქ გამოქვეყნებული ფოტოები ჩემი გადაღებულია და თუ სურათს დაუწკაპებთ, უფრო დიდად დაინახავთ თოვლის ქულებით საახალწლოდ მორთულ ცაცხვს...


მიხო მოსულიშვილი,
2010 წლის 31 დეკემბერი.

ილია ჭავჭავაძე J10

ილია ჭავჭავაძე – http://ka.wikipedia.org/wiki/ილია_ჭავჭავაძე


ნიკოლოოზ გოსტაშაბიშვილი
(საახალწლო მოთხრობა)

I

მახსოვს, როცა პატარა ვიყავი, რა გულის ფანცქალით ვნატრობდი წინა–ღამე ახალის წლისა მალე გათენდეს–მეთქი. მე მახსოვს ეს წინა–ღამე, ეს წინა–ღამე ახალის წლისა ჩვენს პატარა სოფელში, სადაც ბღარტებსავით გარს ვეხვიენით დედ–მამას ორნი დანი და სამნი ძმანი. იმ დღეს ჩვენთვის აღარც კაკანათი იყო, აღაც თოვლის გუნდა, არაც თოვლში ხტომა და სირბილი. თვალი და გული ხვალისაკენ მიგვირბოდა, ხვალე გვახსოვდა, ხვალეს ვნატრობდით. გარეთ რა გვინდოდა, როცა შინ იმოდენა ხილ–ხული და ტკბილეულობა გვეგულებოდა. შინ ოთახებში დავფუსფუსებდით: იქ იყო, რაც იყო. აქ ალვახაზსა* ჰზელდნენ, იქ ნუშს და ნიგოზს არჩევდნენ გოზინაყისთვის, აქეთ უცეცხლო თაფლი თითს გვიქნევდა, მოდით, პირი ჩაიტკბარუნეთო, იქით დედა–ჩვენი ბუხარში თაფლს ადნობდა და თაფლი თითქო გვეუბნებოდა: დაიცადეთ ხვალამდე, დღეს მე თქვენთივს ვდნებიო. ჩვენ თვალებ–დაჭყეტილები ამაებ–შორის დავძვრებოდით და ბედნიერები ვიყავით, თუ როგორმე მოვასწრობდით და თითს ამოვავლებდით თაფლს, სიცილს, ხარხარს და დედის უგულოდ, ტყუილად ჯავრობას ბოლო არა ჰქონდა. ჩვენც ვიცოდით, რომ არც დედა, არც მამა გულით არ გვიჯავრდებოდნენ და ხელებს ვაფაცურებდით, აცა რამ მოვიცხოთო სალოკავად. ყველაზედ უფროსი ჩვენში თორმეტს წელს არ იყო გადაცილებული.

მას აქეთ ბევრმა წყალმა ჩაიარა და ბევრი რამ კარგი წაგვართვა და თან წაიყოლა. დაგვეხოცა დედ–მამა, მომიკვდა ორი ძმა, გადამეცვალა ერთი დაცა. დავრჩით ამ ქვეყნიერობაზედ მარტო ორნი და–ძმანი. ეხლა ერთსაცა და მეორესაც თმაში ჭაღარა გვირევია, და როცა ახალი წელიწადი მოდის, მინდა თუ არა, ცრემლიანის თვალით უკან მიმახედებს ხოლმე. ვხედავ ჩემს თავს ჩემს პატარა სოფელში, ჩემს პატარა, ფუნჩულა და–ძმებ შორის. ვხედავ, როგორ დაგვხარიან შვილებს დედა, მამა, როგორ შევხარით ბავშვურის სიხარულითა დედას, მამას. მესმის ტრედივით უგუნური ტიტინი ჩემის პატარა დისა, პატარა ძმისა, მომესმის ჭკუადამჯდარი, სიყვარულიანი ლაპარაკი დედი–ჩემისა, მამი–ჩემისა. დღეს ყოველივე ეს მარტო ტკბილი სიზმარია. დღეს იქ, იმ პატარა სოფელში, საცა ამოდენა სახსოვარი აუგია ჩემს გულს, მარტო ხუთი სამარეღაა და ამ სამარეებში მარხია ყოველივე ის, რისთვისაც ეხლა გული მეწვის, გული მედაგება. იქ მარხია დედა, მამა, ორი ძმა და ერთი და, და ამასთან ერთად ჩემი ყმაწვილობაცა, ესე იგი, იგი ბედნიერება, რომელიც წავიდა და თავის დღეში არ მომიბრუნდება.

წავიდა ის ბედნიერი დრო და აღარ მოვა. წავიდა და გული ჰკვნესის რაღაც სხვანაირ ტკივილსა, რაღაც სხვანაირ მწუხარებისაგან, რომელსაც ზოგჯერ ადამიანი სიხარულზედაც არ გასცვლის ხოლმე. ტკბილია კვნესა ამ ტკივილისა, ტკბილია ცრემლი ამ მწუხარებისა. აქ კვნესა ნიავსავით აგრილებს გულის–წვასა და ცრემლი ჰნამავს გადამჭკნარ გულსა გასაცოცხლებლად. ვიღაცამა სთქვა: დატკბობა საამური ტკივილიაო, და სწორედ ამისთანა ტკივილია ეს ტკივილიცა.

ყველაზედ მეტად დამახსოვდა ერთის ახალის წლის წინა ღამე. ჩვენ, პატარებს, არ ვიცი, ხვალის ლოდინისაგან, თუ მეტის-მეტ გართობისაგან, ძილი აღარ მოგვეკიდა. არა ერთხელ და ორჯელ გვიბრძანა დედამ, – წადით, შვილებო, დაიძინეთო, და ჩვენ კი თითით ყელს ვუწევდით და ისე ვეხვეწებოდით: დედას ჭირიმე, ნუ გაგვრეკავ, არ გვეძინებაო. დედა გოზინაყებისა და ალვახაზის სამზადისში გართული იყო, გარს ჯამები, ბადიები და ტაბაკები ედგა ნუშით, ნიგოზით და თაფლითა. მამაჩვენი კი ბოლთასა სცემდა ოთახში ჩიბუხით ხელში. ჩვენმა პატარა დამ, რო დაცუცუნებდა ჯამებსა და ტაბაკებს შორის, როგორღაც ფეხი წამოჰკრა ერთს უშველებელს ბადიას და შიგ ყოფილი თაფლი კი პირქვე წამოაქცია. დედას ძალიან ეწყინა და არ იყო რომ გაჯავრებით უთხრა მამას: ერთი თავიდან მომაშორე, ღვთის გულისათვის, ეს ბაჯაჯღანები!.. გაასხი იქით ოთახში, ზღაპარი რამე უამბე, იქნება დაეძინოთ და მომასვენონო.

მამა-ჩემმა ძალიან კარგი ზღაპრები იცოდა და ჩვენც ძალიან გვიყვარდა ყურის-გდება ზღაპრისა. გვიამა, რომ დედამ დაავალა მამას ზღაპარი ეთქვა. მივცვივდით ჩვენც, ზოგი ხელზე ჩამოვებობღენით, ზოგი ახალუხის კალთაზედ.

- შენი ჭირიმე, მამილო, ზღაპარი გვითხარი, - შევბღავლეთ აქეთ-იქიდამ - დედა აქედან გვერეკება და შენ ზღაპარი მაინც გვითხარ, არ გვეძინება.

- ბატონი ხართ. აბა, წავიდეთ.

მამა გავიდა მეორე ოთახში და ჩვენც გავყევით. ოთახში ბუხარს ერთი ამბავი გაჰქონდა აპრიალებულის ცეცხლისაგან. ბუხრის პირდაპირ ერთი გრძელი ტახტი იდგა, ავიდა მამა-ჩვენი, ტახტზედ მოიკეცა, ჩვენც გარშემო შემოვუსხედით. ჩვენი პატარა და გულდაღმა წამოუწვა მამას, იდაყვებზედ დაებჯინა, თავისი პატარა თავი ხელებზედ დაანდო და ისე შეაჭყიტა მაყვალსავით შავი თვალები, თითქო მართლა ზღაპრის მოსმენა უნდოდა. ის კი არა თუ, როგორც იმას, ისეც იმაზედ მომდევარს მესამე ძმას, მაშინვე ჩაეძინებოდათ ხოლმე ორიოდე სიტყვის შემდეგ.

მამამ დაიწყო:

"მე ადრევაც მიამბნია, რომ ჩვენს ქვეყანას ძალიან ემტერებოდნენ თათრები. მოსვენებას არ გვაძლევდნენ, ხან აქედამ, ხან იქიდამ მოგვესეოდნენ ხოლმე. ჩვენც რაც შეგვეძლო, რაც ძალი და ღონე გვქონდა, ვებრძოდით, ვეომებოდით. ყველას უყვარს, შვილებო, თავისი ქვეყანა, და როცა უჭირს, ძნელია კაცმა უმტყუნოს და თავი არ გამოიმეტოს. ბევრიც იმეტებდა თავს და ბევრმაც სახელი დაიგდო, სახელი გაითქვა თავისის ვაჟკაცობითა და ქვეყნისათვის თავდადებით. აი, ერთი ამისთანა ვაჟკაცის ამბავს გეტყვით და კარგად დაიხსომეთ.



II

ერთ დროს ჩვენა გვყოლია ქართლის მეფე გიორგი მეთერთმეტე. იმ დროს ყიზილბაშების ყეინად დაჯდა შაჰ-სულთან-უსეინ. ამ ყეინმა გამოჰგზავნა დიდის ჯარით თავისი სარდალი, რომ საქართველო აიკლოს და თავისად დაიჭიროს. დაიძახეს ჩვენშიაც ჯარიანობა და თავი მოიყარეს ქართველებმა მტრის დასახვედრად. შეიყარა ორი ერთმანეთზედ სამტროდ გამართული ჯარი საომრად. ერთს მხარეს დაეწყვნენ ყიზილბაშნი, მეორე მხარეს ქართველები, გაიმართა ომი. რით გათავდა ეს ომი, ამის ამბავი გრძელია. მე მარტო ერთს რასმე გიამბობთ, რაც ამ ომში მოხდა. როცა გაცხარდა ბრძოლა, მაშინ გამოჰქუსლა ერთმა ყიზილბაშმა ცხენი და გამოვარდა და მოედანზედ რაზმიდამ. გაუქროლ-გამოუქროლა ჩვენებს წინ ცხენი, თითქო ჯირითშია და არა ომშიო. ეწყინა ქართველ ყმაწვილობას ასე თამამად და გაბედულად ნავარდობა ყიზილბაშისა, - დახე, როგორ გვბრიყვობს?! კაცად აღარ გვაგდებს თუ, რა ამბავია, რომ ასე უშიშრად გაგვირბის და გამოგვირბისო, იძახდნენ.

ჰკრა ერთმა მოსხეპილმა ყმაწვილ-კაცმა ცხენს ქუსლი და ზედ მიაგდო ყიზილბაშსა. ყიზილბაშმა ჰკრა შიგ გულის-ფიცარში შუბი და საბრალო ვაჟკაცი ჯერ ჩამოეკიდა ცხენს და მერე უსულოდ დაეცა დედამიწაზედ.

- აი, ქუდიც არა მხურებია, აი, დედის ძუძუც არ შემრგებია, თუ მაგის სისხლი შეგარჩინოვო, - დაიძახა ახლა სხვამ და მიაგდო ცხენი ყიზილბაშს. ყიზიბლაშმა ესეც ჩამოაგდო ცხენიდამ და უფრო გახალისებულმა გამარჯვებით გაათამაშ-გამოათამაშა ცხენი მოედანზედ. გავიდა მესამე, გავიდა მეოთხე, გავიდა მეხუთე და ყველას ცალკე იგივე დღე დააყენა თათარმა. ასეთი ყმაწვილი კაცები დაჰხოცა, რომ უკეთესს კაცი ვერ ინატრებდა. შეწუხდა ქართველობა: ეს სირცხვილი როგორა ვჭამოთო, შინ რა სახელით-ღა მივიდეთო. არ იცოდნენ, რა ექმნათ. ყველას შიში და ფიქრი მიეცა. ვეღარავინ ჰბედავდა გასვლას. ის ყიზილბაში კი ათამაშებდა მოედანზედ ცხენს, თითქო ყაბახობაზე გამოსულა და ამოდენა ქართველობა აინუნშიაც არ მოსდისო.

- ნიკოლოოზ სად არის, ნიკოლოოზი! - დაიძახეს ქართველებმა: - ის თუ გვიშველის, თორემ ლამის ამ ურჯულო თათარმა დედაკაცის ლეჩაქი თავზე დაგვხუროს და ისე გაგვისტუმროს შინაო.

- ნიკოლოოზ გოსტაშაბიშვილო, ნიკოლოოზ! - გაჰკივლეს აქეთ-იქიდამ ჩვენებმა.

გოსტაშაბიშვილი, თურმე, გაცხარებულ ომში იყო და ამ კივილზე ომიდან გამოვიდა. ჩოხის კალთით გასისხლიანებულ ხმალსა სწმენდავდა, როცა მისცვივდნენ ჩვენები და თავისი სირცხვილი უამბეს. გოსტაშაბიშვილი, მართალია, ძალიან გათქმული და სახელოვანი ვაჟკაცი იყო, მაგრამ მაშინ სიბერე მორეული ჰქონდა და უწინდებურად აღარც მკვლავი ერჩოდა, აღარც მუხლი.

- სად შემიძლიან მე ეხლა დაბერებულსა და დაჩაჩანაკებულს იმასთან ომის გასწორება, - უთხრა ყმაწვილებს გოსტაშაბიშვილმა, - ვერა ჰხედავთ, ახლად ულვაშ-აშლილი ვაჟკაცია, კაცი ლომსა ჰგავს.

- ხუთი ვაჟკაცი მოგვიკლა, იმათ სისხლს ნუ შეარჩენ. იმ ურჯულოსაგან სირცხვილს ნუ გვაჭმევ! - შეევედრნენ ჩვენები.

გოსტაშაბიშვილმა ახსენა ღმერთი, აუკრიბა სადავე ცხენს და ჰკრა ქუსლი. ცხენმა ერთი ორიოდე კამარა შეჰკრა, ისკუპა და თვალის დახამხამების უმალ ვაჟკაცი ვაჟკაცს წინ დაუდგა. ყიზილბაშმა წამოუღერა თავისი შუბი. გოსტაშაბიშვილმა ხელი აუკრა და აიცდინა. ეს ისე მარჯვედ მოუვიდა, რომ ქების კიჟინა დასცეს. მინამ ყიზილბაში მეორედ შეუტევდა შუბით, გოსტაშაბიშვილი ცხენ-და-ცხენ ეცა, წასწვდა, ერთი-ორი ღონივრად შეჰბღერტა და ცხენიდამ ძირს დასცა; ასე რომ, დაცემულს ფეხზედ ადგომა გაუძნელდა. ჩამოხტა ცხენიდამ გოსტაშაბიშვილი, ააყენა ყიზილბაში ფეხზე და უთხრა:

- ნუ გეშინიან, მე თავს არ მოგჭრი. შენი თავი შენის ვაჟკაცობისათვის მიპატიებია. ცოდვაა შენი გაფუჭება. წადი და ღმერთმა გზა მშვიდობისა მოგცესო.

- მე სიცოცხლეს თუ ვისგანმე ვიჩუქებდი, მარტო შენისთანა ვაჟკაცისაგანაო, - უპასუხა ყიზილბაშმა, სალამი მისცა და წავიდა".

1880 წელი.

–––
* ალვახაზი – "ალვა, ალვახაზი , alva, alvach’azi, პუნგია, მოდუღებული და დაზელილი თაფლი საჭმელად. თ. ჰალვა [არაბ.]" – ნიკო ჩუბინაშვილის ქართულ–რუსული ლექსიკონიდან.

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptySat Nov 14, 2020 11:36 am

ილია ჭავჭავაძე


განდეგილი
ლეგენდა


(ვუძღვნი ოლღა ჭავჭავაძისას)

I


სადაც დიდებულს მთასა მყინვარსა

ორბნი, არწივნი ვერ შეჰხებიან,

სად წვიმა-თოვლნი, ყინულად ქმნილნი,

მზისგან აროდეს არა დნებიან,

სად უდაბურსა მას მყუდროებას

კაცთ ჟრიამული ვერ შესწვდენია,

სად მეუფება ჭექა-ქუხილსა,

ყინულს და ქართა მხოლოდ ჰშთენია, —

უწინდელს დროში ღვთისა მოსავთა

გამოუქვაბავთ მუნ მონასტერი

და იმ ყინულში შეთხრილს ღვთის ტაძარს

ბეთლემს უწოდებს დღესაცა ერი.

ფრიალოსაებრ ჩამოთლილი აქვს

იმ წმინდანთ სადგურს ყინულის ზღუდე,

და ზედ კარია გამოკვეთილი —

ვით კლდის ნაპრალზედ არწივის ბუდე.

ზღუდის ძირამდე რკინის რამ ჯაჭვი

ზედა ჰკიდია თურმე იმ კარსა, —

და თუ არ ჯაჭვით, სხვაფრივ ვერა გზით

ვერ ძალუძს ასვლა ვერარა კაცსა.


II


აქა ყოფილა უწინ კრებული

ღვთისთვის ქვეყნიდამ განდეგილ ძმათა

და მყინვარს ამას უდაბნოს თურმე

ისმოდა ქება წმიდა-წმიდათა.

აქა გამდგარან, განშორებიან

ამ წუთისოფლის სამაცდუროსა,

აქ ჰღირსებიან მართალთა თანა

სავანესა მას საუკუნოსა.

გასულან ამა ქვეყნით მამანი

და ტაძარი ღვთის გაუქმებულა...

იმათის ღვაწლით ამ ტაძრის მადლი

მთიულთა შორის ყველგან განთქუმლა.

და ის ადგილი, ის არე-მარე

ესოდენ წმინდად სწამს დღესაც ერსა,

რომ ნასროლს ნადირს, მუნ შეფარებულს,

მონადირეც კი ვერ ახლებს ხელსა.

თუ არ ღვთის ღირსი, სხვა ვერვინ თურმე

ამ წმინდა ადგილთ ვერ შეეხება,

და თუ შეჰბედავს, მსწრაფლ რისხვა ღვთისა

ჭექა-ქუხილით მოევლინება.


III


ოდესღაც ტაძარს იმ გაუქმებულს

მეუდაბნოე შეჰკედლებია;

საიქიოსთვის ეს სააქაო

დაუთმია და განშორებია.

განშორებია ვით ცოდვის სადგურს,

ვით სამეუფოს ბოროტისასა,

სადაც მართალი გზას ვერ აუქცევს

განსაცდელსა მას ეშმაკისასა;

სად ცოდვა კაცსა სდევნის დღე-და-ღამ,

ვითა მპარავი და მტაცებელი;

სად, რასაც ჰხადის მართალი მართლად,

მას უმართლობად ჰქმნის ცოდვის ხელი;

სად რყვნა, წაწყმედა და ღალატია,

სადაც ძმა ჰხარბობს სისხლსა ძმისასა,

სად ცილი, ზაკვა ძულებადა ჰხდის

წმინდა სიყვარულს მოყვასისასა.

განშორებია ამ წუთისოფელს,

სად ყოვლი ნიჭი მაცდურებაა,

სად თვით სიტურფე და სათნოება

ეშმაკის მახე და ცდუნებაა.


IV


განდეგილა და ამ ყინულებში

სულ მარტოდ-მარტო დაყუდებულა

და გვამი მისი ცოდვილთ ფიქრთაგან

იმ დღიდგან აღარ შეძრწუნებულა.

განუდევნია გულიდამ ყველა

მსოფლიო ზრახვა, ფიქრი, წადილი,

რათა წარუდგეს უფლისა მსჯავრსა

სულით განწმენდილ და განბანილი.

დღე-და-ღამ ლოცვით, გოდებით, გვემით

ხორცი სულისთვის უწამებია,

და ვით ჭურჭელი იგი წყმედილი —

ცრემლით ურეცხავს, უსოვლებია.

დღე-და-ღამ სულთქმა და ღაღადება

მოჰფენია კლდეს ყინულისასა,

და არ შემწყდარა მუნ ლოცვის ცრემლი,

ვითა ღელესა მას გლოვისასა.

განყენებული წუთისოფლისგან

აქ სული მისი აღყვავებულა,

და ხორციელი გულისთქმა ყველა

დამარხულა და განსვენებულა.


V


არ იყო ხნიერ, მაგრამ ვით წმინდანს

სულის სიმაღლე ზედ დასჩენოდა,

ზედ ეტყობოდა, რომ სული მისი

სულ სხვა მსოფლიოს შეჰხიზნებოდა.

სახე გამხდარი, კუშტი და მწყრალი

სიწმინდის მადლით დაჰშვენებოდა,

და მაღალს შუბლსა, ნაოჭად შეკრულს,

შარავანდედი გადაჰფენოდა.

მისთა მცხრალ თვალთა ღრმა მეტყველება

ესოდენ იყო წყნარი და ტკბილი,

თითქო მათ-შიგან ჩასახებულა

თვით სათნოება, კდემით მოსილი;

თითქო ნელისა სიხარულითა

სამოთხის ღია კარს შეჰხარიან

და სულთან ერთად უფლისა მიმართ

სასოებითა მიისწრაფიან.

ლოცვით და მარხვით ხორც-უძლურ-ქმნილი

ჰგვანდა წმინდანსა იგი წამებულს,

მრავალგზით ტანჯულს და ტანჯვათ ზედა

ძლევით-მოსილსა და განდიდებულს.


VI


წამება მისი ღმერთს შეუწირავს,

ვედრება მისი ღმერთს უსმენია,

და სასწაული ნიშნად მადლისა

მღაღადებელზედ მოუვლენია.

ბნელსა სენაკსა, სად იგი მდგარა,

ჰქონია მზის მხრივ ერთი სარკმელი,

და მუნით თურმე გადმოდენილა

შუქი მზისა და მთავრის ნათელი.

ოდეს უდაბნოს გასწვრივ მთის წვერზედ

მზე სხივგაფენით ამოვიდოდა,

იმ სარკმლით სხივი მისი სენაკში

სვეტად ბრწყინვალედ ჩაეშვებოდა.

როს ჰლოცულობდა, იმ სხივსა თურმე

თვის ლოცვანს მწირი ზედ დააყრდენდა,

და ხორცთუსხმელი მზის სხივი იგი

უფლის ბრძანებით ზედ შეირჩენდა.

ეგრე ვიდოდნენ დღენი და წელნი,

ეგრე უბიწოდ იგი სცხოვრობდა...

და თვის სიწმინდეს ყოველდღე თურმე

ამ სასწაულით შეიმოწმებდა.


VII


ერთხელ, საღამოს, ლოცვით დაღლილი.

გადმომდგარიყო ზღუდის კარებსა

და დაფიქრებით გადმოჰყურებდა

მწვანით დაფენილს მთისა კალთებსა.

მზე გადახრილი ჯერ კიდევ სრულად

მთისა გადაღმა არ დასულიყო

და მთის წვერზედ, ვით ცეცხლის ბორბალი,

ირგვლივ სხივგაშლით ანთებულიყო.

ცისა ლაჟვარდი, ვით ნაკვერჩხალი,

წითლად და ყვითლად მზისგან ჰღუვოდა,

და განმსჭვალული მისით ღრუბელი

შორს ათასფერად სხივებში ჰთრთოდა.

ამა უბიწო დიადის ხილვით

წარტყვევნილ იქმნა განყენებული

და ვით ცხოველს ხატს ღვთის დიდებისას

შესცქერდა მზესა განცვიფრებული.

უეცრად ასტყდა რამ ნიავ-ქარი,

დაჰბერა კლდეთა, ნაპრალთ და მღვიმეთ,

და მყინვარიდამ ვითა ვეშაპი

შავი ღრუბელი დაიძრა მძიმეთ.


VIII


დაიძრა მძლავრი, უზარმაზარი,

ცაზედ განერთხო და გაიშალა,

და იქ, თითქო მტერს შეეჯახაო,

ჭექა-ქუხილით დაიგრიალა.

შეირყა მთელი ცა და ქვეყანა

იმა ჭექით და იმა ქუხილით,

ცა აირია, დაბნელდა უცებ

და წამოვიდა სეტყვა შხუილით.

ქუხვა და ჭექა, ელვა და სეტყვა,

არევ-დარევით ღრუბლების სრბოლა,

ქართა, აწ გრიგლად რადმე ქცეულთა,

ზარით და ზათქით კლდეებში ქროლა, —

ესე ყოველნი, ერთად რეულნი,

ჰგვანდნენ ცით ვლენილს რისხვას ღვთისასა,

თითქო ღმერთი სჯის ქვეყანას ცოდვილს

დღეს მას საშინელს განკითხვისასა.

ამ დროს ის მწირი სენაკში იყო,

ცრემლით ალტობდა ღვთის-მშობლის ხატსა

და ხელაპყრობით ევედრებოდა

წარწყმედისაგან ქვეყნისა ხსნასა.


IX


უცებ მოესმა რაღაც კაცის ხმა...

ეოცა ეს ხმა უჩვევი მწირსა.

ყური ათხოვა — და თითქო ვიღაც

ჰკივის, იძახის ზღუდისა ძირსა.

ეცა მსწრაფლ კარებს და გადიხედა...

ვიღაც კარის ჯაჭვს ზედ მოსდგომოდა,

და ვით ყრმა ვინმე, ღაღადების ხმით,

შესაფარებელს ბინას ითხოვდა.

თუ ძეა კაცის, რამ მოიყვანა

ამ დროს, ამ ღამეს ქვეყნისა რღვნისას?

მხეციც, ნადირიც თვის ბუდეში ჰძრწის

მორიდებული ამ რისხვას ღვთისას!

ჰკითხა, — „ვინა ხარ? კაცი, თუ მავნე,

აქ მოგზავნილი ეშმაკისაგან?”

— „კაცი ვარ, კაცი!.. მომეცი ბინა,

მიხსენ, ღვთის მადლსა, სიკვდილისაგან.

ვერ ჰხედავ, ლამის ცა ჩამოიქცეს

და ზედ დაეცეს დედამიწასა?

რა დროს კითხვაა? შემიბრალე მე

და ნუ დამიჭერ ჭერსა, ბინასა”.


X


— „მართალი სთქვი შენ... თუ ხარ ძე კაცის,

ცოდვაა გარეთ დაგტოვო ამ დროს;

თუ მაცდური ხარ, სჩანს ღმერთს სწადიან

მწირი ცოდვილი დღეს გამომცადოს.

ამოვედ, ვინც ხარ!.. იყავნ ნება ღვთის!..

ხელი ჩაავლე ემაგ რკინის ჯაჭვს,

ნუ შეშინდები... კიბეა იგი

და ზედ რგოლები საფეხურად აქვს”.

და იმ ბნელაში იგი წვალებით

ავიდა მაღლა იმა ჯაჭვითა.

მუნ დახვდა მწირი... რაა? ვინ არის?

ვერ გაარჩია სიწყვდიადითა.

—„გამომყევ, ვინც ხარ! ბინას მოგცემ შენ,

გაგიზიარებ ჩემსა სენაკსა...

სახლი ღვთისაა...შენც შეგივრდომებს,

შენებრ მახვეწარს მრავალსაც სხვასა”.

წაუძღვა წინ და შევიდნენ სენაკს...

იქ უფრო, ვიდრე გარეთ ბნელოდა,

მხოლოდ კი ერთგან ღველფად ქცეული

ცეცხლი ჩამქრალი ფერფლ-ქვეშე ჰჩნდოდა.


XI


რა დედა-ღვთისამ სენაკს შეუშვა

და არ შერისხა იგი მოსული,

გულში სთქვა მწირმა: ძეა კაცისა

და არა მავნე, ბოროტი სული.

სტუმარი იგი დანაცრულს ცეცხლსა

ფიცხლავ მივარდა დამზრალი, სველი,

ღველფი გაქექა, ჩაჯდა ცეცხლა-პირს

და გაიწოდა სათბუნად ხელი.

—„უჰ, უჰ, რა ცივა!.. — სთქვა მან სტუმარმან: —

ლამის გავშეშდე სიცივისაგან!..”

მწირს ხმა ეოცა... ქალის ხმას ჰგვანდა...

შეკრთა, შეშინდა ამა ხმისაგან.

ნუთუ აწ ბედმა ქალის სახითა

განსაცდელი რამ მას მოუვლინა?

და ვითა ელვამ, ამისმა ფიქრმა

გულში ზარცემით მწირს გაურბინა.

მაგრამ იქნება ბედმა ეგე ჰქმნა

მისდა საცდელად თვით უფლის ნებით!..

და კისრად იდო, ვით ნება ღვთისა,

სასოებით და გულდამშვიდებით.


XII


—„შეშა არა გაქვს? — ჰკითხა სტუმარმა: —

მოიტა ცეცხლი ავანთო ერთი,

ხვალ თუნდა მთელ ზურგს მე ამოგიტან,

ოღონდ დღეს გავთბე, შენ შენი ღმერთი”.

მეუდაბნოემ იქავ კუთხიდამ

მოზიდა შეშა, ცეცხლი აანთო.

რა გაძლიერდა, ცეცხლისა შუქმა

ბნელი სენაკი სინათლით მორთო.

ხოლო რა შუქი იმა ცეცხლისა

სტუმარს იქ მჯდომელს ზედ მიეფინა,

გასაოცარი რაღაც შვენება

განდეგილს თვალწინ წარმოედგინა:

ყმაწვილი ქალი, სავსე სიცოცხლით,

სავსე შვენების ჯადოთი, გრძნებით,

ნაზად, ამაყად ცეცხლის პირს იჯდა,

ვით მინდვრის შველი ყელმოღერებით.

ეშხითა მფრქვევსა მის შავსა თვალებს

თვით ცეცხლი სითბოს ეცილებოდა,

მის ელფერთაგან თვით ცეცხლის შუქი,

ვითა ძლეული, უკუ-ჰკრთებოდა.


XIII


თვით მადლს ტრფობისას რომ მოესურვოს

ხორცსხმულად ვლენა ოდესმე ქვეყნად,

უკეთესს სახეს ვერ ინატრებდა

თავის სიცოცხლის გამომსახველად.

მაშინაც ვინ სთქვას, — ვინ ვის აშვენებს,

მადლი ამ სახეს, თუ სახე მადლსა!..

თვით შური, მტრობა ვერ უპოვიდა

ქალს მშვენიერსა ვერაფერს ნაკლსა.

მის თვალთა ელვით, ღაწვთა შუქფენით,

გულ-მკერდის რხევით ვინ არ ათრთოლდეს!..

დახე მის ტუჩთა!.. თითქო თვით ტრფობას

თვის ნაზი კოცნა ზედ დარჩენოდეს.

ვის არ მოიმხრობს, მოინადირებს

ყოვლად ძლიერი მშვენიერება!..

თქმულა — მხეციც კი გააფთრებული

მის წინ დატკბება და დაწყნარდება.

და დაუწყნარდა ძალს შვენებისას

იგი მწირიცა მწყრალი, გულმშრალი,

და უცოდველის გულის-ტკივილით

ქალს შეაჩერა ტყვექმნილი თვალი.


XIV


ბოლოს ჰკითხა მან: — „ვინა ხარ, შვილო?

ამ უდაბნოში რამ მოგიყვანა?

მერე ამ დროსა, როს ავდრისაგან

ლამის წაირღვნას მთელი ქვეყანა?”

—„მწყემსი ქალი ვარ... აქ მთის კალთებზედ

ცხვარს ვაძოვებდი მამი-ჩემისას,

ბალახმა ცხვარი ამოიტყუა

და მეც ამოვყევ ფარასა ცხვრისას.

ლამაზი იყო ამ დღის საღამო,

რა-რიგ ჰშვენოდა მზე დამავალი!

შევხედე თუ არ იმ მზეს, იმ ცასა,

გავშტერდი ვეღარ მოვსხლიტე თვალი.

ღვთის სახესავით გარს შუქმოსხმული

მთის წვერზედ დიდი მზე ბრწყინვალებდა

და საკვირველი ის სანახავი

თვალთანა ერთად გულსა მტაცებდა.

სულ დამავიწყდა მამის ნათქვამი: —

ნუ ენდობიო, შვილო, ამ მყინვარს,

ნახავ, მზე ადგას, უცებ გაწყრება

და წამოხეთქავს ციდამ ნიაღვარს.


XV


„მაგრამ რას იზამ? მოდი, გულს უთხარ, —

კარგ სანახავზე ნუ ხარ-თქო ხარბი!..

მე იქ გავერთვი... მყინვარმა თურმე

უცებ შეიკრა მრისხანედ წარბი.

ცა მოიღრუბლა, წამს ჩამობნელდა,

მთიდამა ცივი ავარდა ქარი,

მოვინდომე ცხვრის გამობრუნება,

გვიანღა იყო, ვერ მოვასწარი.

უცებ შემემთხვა იქავ ავდარი,

სეტყვა ტყვიასებ წამოუშინა,

ცხვარი გამიფრთხო, ვერ მივეშველე,

ბნელაში ფეხიც ვერ წავდგი წინა.

მართლა, უნდობი ყოფილა ეს მთა!

უცებ სცოდნია ჩამობნელება,

უცებ სამოთხეს ჯოჯოხეთად ჰქმნის,

უცებ გიტკბობს და უცებ აფთრდება.

ვიშ!.. რად გავტეხე მამის ნათქვამი!..

ახია ჩემზედ, რაც დამემართა!

მამის ურჩსაო, გამიგონია,

გზა თურმე არსად არ წარემართა.


XVI


„დავღუპე ცხვარი მე მამის ურჩმა,

მე გავცემ პასუხს, ჩემი ბრალია!..

მაგრამ შენვე სთქვი: განა წაუხვალ,

რაც ფათერაკად მოსავალია?

თითონ ცხვარს მაშინ როდი ვჩიოდი,

მე მამა-ჩემი მებრალებოდა,

მამის-ერთა ვარ, მამას ვუყვარვარ,

ვწუხდი, რომ ჩემთვის შეწუხდებოდა.

ცხვარი დავღუპე, — ეგ ერთად-ერთი

მამის სარჩო და საბადებელი,

მაგრამ წარბსაც კი არ შეიხრიდა,

ოღონდ ვენახე მე უვნებელი.

ვიდექ სეტყვის ქვეშ ბნელაში სერზედ...

ცა ქვეყნის დანთქმას თითქო ჰლამობდა,

ჰჭექდა და ჰქუხდა... და ჩემთა ფეხ-ქვეშ

თითონ მთის ძირიც იძროდა, ძრწოდა.

რა მექმნა ბეჩავს!.. საბრალო თავი

სად შემეფარა, გადამერჩინა?

ვსთქვი, — აქავ დავრჩე და ბედს მივენდო,

თუ გავბედო და წავიდე შინა?


XVII


„დავრჩენილაყავ, მერე ვინ იცის,

გავაღწევდი-ღა ამ ღამეს ბედშავს?..

წავსულიყავ და იმ ბნელაშია

კლდე-ღრეში სადმე ჩავიჩეხდი თავს...

მაინც გავბედე შინისკენ წასვლა,

ვსთქვი, რაც მომივა, დე მომივიდეს!

თურმე ნუ იტყვი, გზა ამრევია

და მოვსდგომივარ მონასტრის ზღუდეს.

ჯაჭვს ზედ წავაწყდი... და მაშინ მივხვდი,

რომ აქ მყინვარის მონასტერია,

ისიც ვიცოდი მამი-ჩემისგან,

რომ მონასტერში ვიღაც ბერია.

გახარებული გეძახდი დიდ ხანს,

შენც კი კარგა ხანს მე ხმა არ გამე...

ვსთქვი, — ვაიმე თუ ვერ გავაგონო

და აქ მომიხდეს ვათიო ღამე!..

მაგრამ მიბრალა ჩემმა გამჩენმა

და შენამდე ხმა ამოვაწვდინე...

სხვა ხომ შენც იცი... ღმერთმა გარჩინოს,

როგორც შენ მე დღეს გადამარჩინე”.


XVIII


—„მე ნუ მიმადლი, შვილო, შენს დახსნას,

ღმერთია ყველას მშველელი, მხსნელი...

ღვთით არ-განწირულს ყველგან წინ უძღვის

მისი მარჯვენა შემწყნარებელი”.

—„შენ კი ეშმაკი, მგონი, გეგონე”.

—„ნუ მიწყენ, შვილო, და ნურცა გიკვირს!..

შენვე სთქვი, სხვა ვინ მოხედავს ქვეყნით

ერთს დავიწყებულს და განდეგილს მწირს!”

—„განა ქვეყნადა შენ არავინ გყავს,

ან ძმა, ანუ და, ან ნათესავი?”

—„მყვანდნენ... და ყველას გამოვეთხოვე,

აქ მოველ და ღმერთს შევწირე თავი”.

—„მას აქეთ ბევრი წელიწადია?”

—„არ ვიცი”. — „როგორ?” — „არ ვთვლი წელთა-სვლას,

მოვშორდი, შვილო , წუთის-სოფელსა

და რაღას ვაქნევ იმის ჟამთა-ცვლას!”

—„მოშორდი და აქ სულ მარტოკა ხარ?”

—„ეგეთი არის, სჩანს, ნება ღვთისა”...

—„როგორ თუ ღვთისა? ღმერთს რაში უნდა

ამ ყინულებში ყოფნა კაცისა?


XIX


„ღმერთო ნუ მიწყენ, ნურც შენ გამკიცხავ

მე უმეცარსა მეტის თქმისთვისა...

როცა აქ ცხვარი მიძოვებია

და შემიხედავს მყინვარისთვისა,

მომგონებია მამის ნათქვამი,

იქ, ყინულებში კაცი სცხოვრობსო,

სულისთვის ხორცი გაუწირნია,

უწუთისოფლოდ მარტოდა სძლებსო, —

გამკვირვებია მე ეს ამბავი!..

მითქვამს: იქ ყოფნა რას არგებს სულსა?

განა სწყინს ღმერთს, რომ კაცი შეჰხარის

ქვეყანას, ღვთითვე დაბადებულსა?

ვფიქრობდი: ნეტა მაშ რისთვის მორთო

ესე ლამაზად წუთის-სოფელი?

განა მისთვის, რომ ადამიანმა

შეაჩვენოს და აიღოს ხელი?

ყველაფერს უნდა გამოვეთხოვო,

ჩემს ტოლს და სწორსა, ლხინს და სიხარულს?!.

ღმერთო, ნუ მიწყენ... ვერ ვიზამ მაგას!

ადრე და მალე ვერ მოვიკლავ გულს!..


XX


„ან შენ როგორ სძლებ უწუთისოფლოდ!

მერე იცი კი რა-რიგ ტკბილია!

აქ სიკვდილია, იქ კი სიცოცხლე,

აქ ჭირია და იქ კი ლხინია.

ნუთუ თვისტომი, ტოლი და სწორი

ყველა გულიდამ ამოგიღია?

ნუთუ ნაღველი, დარდი და ჯავრი

თან არავისი წამოგიღია,

არ გაგონდება არც მამა, დედა,

ან ძმა, ანუ და, ან სახლი, კარი?

ნუთუ მის-დღეში არა გყოლია

მოკეთე, გულის შემატკივარი?!

როგორ მოშორდი?..” —„რა გითხრა შვილო?

ყველაზე უფრო სული ტკბილია,

იგი ტყვე არის წუთის-სოფლისა

და ეგ ყოველი მის ბორკილია”.

—„მაშ ვინც ქვეყნად ვართ, ყველა წავწყდებით,

ვეღარ დავიხსნით ვერაფრით სულსა?”

—„ხსნა ყველგან არის... ხოლო გზა ხსნისა

ესეთი მერგო მე... უბედურსა...”


XXI


„უბედურსაო”?!. და მწირსა უცებ

გულს ელდა ეცა ამ სიტყვის თქმაზედ...

ესეთი სიტყვა ხომ ჩივილია,

და ვით მოადგა იგი ენაზედ?

„უბედურსაო”?!. ეგ ხომ სიტყვაა

გულის-ტკენის და სამდურავისა!

ეგ ხომ სულთქმაა, აღმოკვნესაა

ბედნიერების დამკარგავისა!..

მან რა დაჰკარგა?.. ნუთუ არ ჰყოფნის,

რომ მან დასძლია საწუთროება,

განდგა მისგან და აქ მოიპოვა

სულის მშვიდობა და მყუდროება?

ნუთუ დაკარგვად აწ მიიჩნია

დამარხვა ხორცის, გულთქმის ვნებისა,

და არა ჰკმარის, რომ სულს დაუდგა

წმინდა საყდარი უკვდავებისა?

რა დაემართა? რა მოუვიდა?

ნუთუ უჩივის აწ იგი ბედსა?

ნუთუ აწ ჰნანობს ქვეყნის დათმობას

და მუნათს რასმე სდებს შემოქმედსა?


XXII


არ შეჰკადრებს ღმერთს იგი სამდურავს!

არ გასწირავს სულს შევედრებულსა!

ვით არ იკმარებს ღვთისა კურთხევას,

მასზედ გულუხვად მომადლებულსა!..

არა და არა!.. მაშ რამან სძლია

და ეს სიტყვა რამ ამოაკვნესა?

მიმოიხედა თვის გარს საბრალომ,

თითქო მტერს ეძებს შემაცდენელსა.

არავინ იყო... ხოლო ცეცხლა-პირს

ქალს დაღალულსა მისძინებოდა,

და ცეცხლის შუქი მის ტურფა სახეს,

ვით საყვარელსა, ზედ დაჰხაროდა.

საოცარ იყო მიძინებული

იგი სიტურფე, იგი შვენება!..

თითქო მის შექმნას ერთად ცდილანო

თვით სიყვარული და ნეტარება.

თითქო თვით მადლსა შვენებისასა

თვისი საუნჯე აქ დაჰბნევია

და ეშხსა, ვითა იადონს ვარდზედ,

სული მის ღაწვზედ დაულევია.


XXIII


და რა იხილა კვლავ იგი მწირმა,

დაუცხრა სული აქოთებული

და რაღაც ძალით ქალზე კვლავ დარჩა

თვალი ტყვექმნილი, გაშტერებული.

რად შეემსჭვალა თვალი ამ სახეს?

ის სახე ატკბობს, თუ ეოცება?

მორიდება ჰსურს და ნეტა თვალი

რად ეურჩება და არ ჰნებდება?!

დიდ-ხანს დასცქერდა... ნეტა რა სხივი

გულს ჩაეფინა ნელი და თბილი!..

ჰძრწის, მაგრამ იგი ძრწოლა რად არის

ესოდენ ამო, ესოდენ ტკბილი!

აქამდისაც ხომ გული უძგერდა...

ეხლა სულ სხვაა მის გულის ძგერა!..

ეხლა მის გული თითქო ებანს სცემს

და ისმის ჩუმი ებნის სიმთ ჟღერა.

როგორ იწამოს და რა დაარქვას

ამ ჯერ არ ცნობილს სიტკბოებასა?

თუ ცოდვა არის, ეგრე რადა ჰგავს

სულისთვის აღთქმულ უკვდავებასა?


XXIV


ფეხი წინ წადგა... არ იცის კი რად?

ქალს კვლავ ეძინა ნეტარის ძილით,

ძილში ჩაყოლილს ფიქრს, თუ ოცნებას

ბაგე გაეპო ლაღის ღიმილით.

იმა ღიმილის გრძნეული ჯადო

ზედ დასაკვდომად კოცნას იწვევდა

და იმა წვევის მაცდურებასა

ზე-არსთა ძალიც ვერ გაუძლებდა...

და ვერ გაუძლო საწყალმა მწირმაც...

და დაიხარა თავი თუ არა,

უცებ გაშეშდა... ეჰა, წაწყმედავ,

ეს რა სურვილი გულს გაიტარა!..

ნუთუ იძლია? არა და არა!..

მის სასოება არ დაუძლურდეს

და რაცა სწყურდა აქამდე მის სულს,

იგივე უნდა ბოლომდე სწყურდეს!..

არა და არა!.. არ აიყრის მადლს,

და სულს, ღვთისაგან უკვე მიჩნეულს,

არ ანაცვალებს და არ დაუთმობს

ხორცს, ესდენ ღვაწლით და ტანჯვით ძლეულს!


XXV


მაგრამ ეს რაა?.. „წაწყმდი თუ არა”!

ეს ვინ ჩასძახის ნიშნ-გებით ყურში!

„დაგძლიე თუ არ!..” ეს ვინ გაჰკივის

გახარებული იმის მკვდარ გულში!

ეს რა ჰხარხარებს! ეს რა დასცინის!

ეს რა ხმა ისმის მის გარს ლხენისა!

მართლა ეგრეა, თუ ყველა ესე

მხოლოდ ცდომაა ყურთა სმენისა!..

და შიშით, ზარით გარს მოიხედა...

კვლავ არვინ იყო... ქალს კვლავ ეძინა...

იდგა და უცებ ძრწოლით, კანკალით

პირქვე დაემხო ღვთის-მშობლის წინა.

მით რა ეშველა?... იგივ ქენჯნაა,

იგივე ძრწოლა, შიში და ზარი!

რად არ დადგება, რად არა სცხრება

იგი ნიშნ-გების წყეულთ ხარხარი!

სული გულს იწვევს ღვთისა ვედრებად,

გული სხვას ამბობს, არა ჰნებდება...

ნუთუ ღვთის-მშობლის საფარველ-ქვეშეც

წყეული ხორცი არ დაწყნარდება!..


XXVI


ზე აიხედა... დედა-ღვთის ხატსა

მავედრებელი შეჰმართა თვალი...

და ვაი, წმინდა ღვთის-მშობლის ნაცვლად,

თვალთ-წინ დაუდგა იგივე ქალი!

ეს რა ეწვია? ამას რას ხედავს?

ცხადია იგი, თუ აჩრდილია?

ნუთუ მის ცოდვით თვით წმინდა ხატი

ამ ცოდვილ სახედ გარდაქმნილია?

ნუთუ აწ ღმერთი ღირსად არ ჰხადის,

რომ დედა-ღვთისა კვლავ ინახულოს

და მის შეწევნით მისვე წინაშე

ხორცზედ კვლავ ძლევა ისასწაულოს?..

პირჯვარი უნდა — ხელი არ ერჩის,

ლოცვის თქმა უნდა — ენა ებმება,

ხატის ხილვა სწყურს და იგივ... იგივ...

ქალი წყეული თვალთ ელანდება!

„აბა სძლიეო!..” და კვლავ ვიღაცამ

გაიხარხარა იმის სენაკში...

აწ იმა ხარხარს ვეღარ გაუძლო

და როგორც გიჟი გავარდა კარში.


XXVII


რიჟრაჟი იყო და თენდებოდა,

გადაყრილიყო ციდამ ღრუბელი,

და დაწყნარებულს წუთის-სოფელსა

დილის ნიავი დაჰქროდა ნელი.

ეს ვინ ჰრბის, დაძრწის? ეს ვინ ჰტანტალებს

იმ კლდეებშია თმააბურძგნული?

ნუთუ მწირია?.. იგია, იგი,

ვითა სიკვდილი გაფითრებული.

აჰა მოვარდა, ზღუდის პირს დადგა

და მწყურვალებით უცქერს მთის წვერსა,

თითქო იქიდამ გამოელისო

თვის უკანასკნელს ნუგეშს და ბედსა.

მზის ამოსვლასა ელოდებოდა...

რად არ ამოდის? რად გვიანდება?

დღემდე თვით ჟამი არარა იყო,

და ეხლა წუთიც რად უძნელდება?..

ამოვიდა მზეც... მსწრაფლ უკუ-იქცა,

შევარდა სენაკს გახარებული,

და კვლავ მზის სხივი იმავე სვეტად

ჰნახა სარკმლიდამ გადმოშვებული.


XXVIII


გულზედ მოეშო... კვლავ სასოებით

დედა-ღვთისასა მიაპყრა თვალი,

კვლავ ჰნახა იგივ ცხოველი ხატი

მადლით, ნუგეშით გადმომზირალი.

არ შერისხულა, სჩანს ჯერეთ ღვთისგან!..

და ღმერთს მადლობა ცრემლით შესწირა...

მივარდა ლოცვანს, დააყრდო სხივზედ

და, ეჰა, სხივმა არ დაიჭირა!..

დაესხა რეტი, თვალთ დაუბნელდა,

გაშრა, გაშეშდა ზარდაცემული,

ერთი საშინლად შეჰბღავლა ღმერთსა

და იქავ სხივ-ქვეშ უტევა სული.


——

და იქ, სად წმინდანთ უდიდებიათ

ღმერთი მსჯავრის და ჭეშმარიტების,

იქ, სად უწირავთ უფლისა მიმართ

მსხვერპლი ქებისა და ღაღადების, —

აწ შორის ნანგრევთ და ნატამალთა

მარტო ქარიღა დადის და ქშუის,

და გამომფრთხალი ჭექა-ქუხილით

მუნ შეხვეწილი ნადირი ღმუის...


6 თებერვალი, 1883 წ.


ბმული:
* http://www.allgeo.org/index.php/ka/106-2019-02-05-13-30-52

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptySat Nov 14, 2020 11:51 am

მაია ნინიძე
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის
ქართული ლიტერატურის განყოფილება


ილია ჭავჭავაძის პოემების „განდეგილისა“ და „აჩრდილის“ საერთო ფოლკლორული წყარო


ილია ჭავჭავაძის პოემა `განდეგილს~ ავტორის მიერვე სათაურის ქვეშ გაკეთებული
აქვს მინაწერი – `ლეგენდა~, შესაბამისად, ყველა მკვლევარისა და ზოგადად,
მკითხველებისთვისაც საინტერესოა იმ ლეგენდის შინაარსი, რომლის მიხედვითაც ის
დაიწერა. სხვადასხვა პუბლიკაციებში იყო მცდელობები, რომ პოემის ფაბულა
დაეკავშირებინათ ბეთლემში მოღვაწე ხან ერთი, ხან სხვა ბერის ცხოვრებასთან. ასე
მაგალითად, 1982 წელს ისტორიკოს ვახტანგ სიდამონიძის მიერ გამოქვეყნებულ სტატიაში
`ვინ იყო ილიას `განდეგილის~ განდეგილი?~ (სიდამონიძე: 1982) გამოთქმულია მოსაზრება,
რომ პოემას საფუძვლად დაედო 1824 წელს გარდაცვლილი ბერის – ბესარიონ
ფავლენიშვილის ცხოვრება. იგივე აზრია დადასტურებული ქეთევან (ბაია) ბოჭორიშვილის
ბროშურაში (ბოჭორიშვილი: 1999) `ვინ არის ილიას განდეგილი?~. განსხვავებულ
თვალსაზრისს ვხვდებით თ. ჯვარიძის პუბლიკაციაში `განდეგილის ხალხური წყაროები~,
რომელიც დაიბეჭდა ჟურნალ `ჯვარი ვაზისაში~ (ჯვარიძე: 1987) და რომლის მიხედვითაც
ილიას პოემას ბერ ღურბელა (სტეფანე) ფიცხელაურის ცხოვრება დაედო საფუძვლად. ორსავე
ვერსიაში საუბარია წმინდა ბერებზე, რომლებსაც პოემა განდეგილის მთავარ გმირთან
საერთო აქვთ ის, რომ მყინვარის ბეთლემში მოღვაწეობდნენ. მღვდელმონაზონი ბესარიონი
საუცხოო მქადაგებელი ყოფილა. იგი მრავალ ცილისწამებას და დევნა-შევიწროებას იტანდა
და ბოლოს ავაზაკებმა მოკლეს. ასეთივე ღირსეული და თავდადებული სულიერი მოღვაწე
ყოფილა ღურბელა ფიცხელაურიც, მაგრამ ამ ორიდან არცერთი ბერის ცხოვრებაში არ არის
ნახსენები ახალგაზრდა ქალთან შეხვედრის, აღთქმის დარღვევისა და მადლის მოკლების
ფაქტები. შესაბამისად, იმის მტკიცებაც, რომ ილია ჭავჭავაძის პოემას რომელიმე მათგანის
ცხოვრება დაედო საფუძვლად, შეუძლებელი იყო.
როდესაც ხალხური გადმოცემის ჩაწერა ხდება ცნობილი მწერლის იმავე თემაზე
შექმნილი პოპულარული თხზულების პუბლიკაციიდან ნახევარ საუკუნეზე მეტის შემდეგ,
ძნელი გასარკვევია, რა არის ამ გადმოცემაში წმინდად ფოლკლორული და რა შეემატა მას
ლიტერატურული თხზულებიდან, რადგან არა მხოლოდ ფოლკლორი ასაზრდოებს
ლიტერატურას, არამედ ლიტერატურაც ასაზრდოებს ფოლკლორს. ამ მხრივ
განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ილია ჭავჭავაძის თანამედროვისა და თანამშრომლის
ილია ბახტაძის იმ პუბლიკაციას, რომელიც ჟურნალ „Новое обозрение“-ში დაიბეჭდა (1889
#1968, გვ. 1-2) სათაურით „Легенда о "Гандегили".
ილია ბახტაძე დაბეჯითებით წერს, რომ პოემა განდეგილი ამ ფოლკლორული წყაროს
საფუძველზე შეიქმნა და შემდეგ მოგვითხრობს თავად ლეგენდას - მყინვარზე დაყუდებული
ბერის ისტორიას, რომელიც საძმოსთან ერთად მივიდა იქ, მაგრამ ცალკე სენაკში
განმარტოვდა და განსაკუთრებულ სულიერ სიმაღლეებს მიაღწია. ღვთისთვის მისი ღვაწლის
სათნოობის გამომხატველი იყო სასწაული - დილის ლოცვისას სენაკში შემოსულ მზის
სხივზე ბერი წმინდა წიგნებით სავსე აბგას ჰკიდებდა. ამ საღვთო ნიშნით გამხნევებულ და
ღვთისადმი მადლიერებით აღსავსე ბერს სურვილი ჰქონდა, რომ მის საძმოსაც მიეღწია იმავე
სიმაღლეებისთვის და მონასტერს მკაცრი შიდაგანაწესი დაუდგინა. საძმოს წევრები, ვერ
აღმოჩნდნენ სათანადო სულიერ სიმაღლეზე. მათ ამძიმებდათ მუდმივი ლოცვა და მარხვა და
ერთხელ შეიკრიბნენ, რომ მძიმე კანონისგან გასათავისუფლებლად რაიმე მოეფიქრებიათ.
ბერების აზრით, განდეგილი იმიტომ იყო ასეთი მომთხოვნი, რომ წმინდად ცხოვრობდა,
მაგრამ თუ ის შესცოდებდა, მათ მიმართ მკაცრიც ვეღარ იქნებოდა. თავყრილობისას ერთმა
ბერმა თავის თავზე აიღო ამ საქმის მოგვარება გერგეთში მცხოვრები ერთი ულამაზესი ქალის
დახმარებით, რომლისთვისაც, მისი თქმით, ცოდვა ცხოვრების მოწოდებას წარნმოადგენდა
და არაფერი იყო შეუძლებელი.
მოლაპარაკება „მეამბოხე“ ბერსა და „დაცემულ ქმნილება“ - დორას შორის ღამით
შედგა, ქალის სახლში, საიდანაც დროდადრო თავშეუკავებელი სიცილის ხმა ისმოდა. ერთ
ღამეს, საშინელ ქარბუქში დორა ავიდა განდეგილის სენაკთან და კარის გაღება ითხოვა.
ბერისთვის ეს სრულიად მოულოდნელი იყო, შეკრთა და თითქოს იგრძნო განსაცდელის
მოახლოვება. იკითხა ვინ იყო. ქალმა მოატყუა, ვითომ ჯიხვებზე მონადირე იყო, გზა აებნა,
უკან ვეღარ ბრუნდებოდა და თავშესაფარს ითხოვდა. განდეგილმა უპასუხა, ჩემს სენაკში
ადამიანს ფეხი არ შემოუდგამს, მიდი საძმოს ბერებთან და ისინი მიგიღებენო. ქალმა ისევ
მოატყუა, უკვე ვიყავი, მაგრამ ბერები ადამიანებს გადაეჩვივნენ და მათ მიმართ
თანაგრძნობა აღარა აქვთო. მაშინ განდეგილმა მიუგო, ჩემი სახელით მიდი და მიგიღებენო.
ქალმა იცრუა, ვითომ სცადა განდეგილის დარიგების შესრულება, მაგრამ არაფერი
გამოუვიდა და ისევ შესძახა მეუდაბნოეს, საძმოს ბერებს „მართალთა ძილით“ სძინავთ და
მგზავრის ხმა არ ესმით. თუ არ გინდა, რომ აქვე გავიყინო და შენ დაგედოს ცოდვად ჩემი
სიკვდილი, კარი გამიღეო.
ლეგენდის მიხედვითაც, განდეგილმა ისე გააღო კარი, ვერ ხვდებოდა, რომ სენაკში
შეშვებას ქალი ითხოვდა. ქალთან საუბრის და ღვთისადმი უმადურობის გამომხატველი
სიტყვების წამოცდენის შესახებ ლეგენდაში არაფერია ნათქვამი, უბრალოდ, წერია, რომ
პატარა, ბნელ სენაკში ქალს და ბერს გვერდი-გვერდ ეძინათ. დილით, როდესაც განდეგილს
გაეღვიძა, უცხო სტუმარი აღარსად იყო, მაგრამ მას რაღაც უცნაური მიწიერი სიამის
განცდასთან ერთად დანაშაულის და ეჭვის გრძნობა ჰქონდა გაჩენილი - ხომ არ შესცოდა
უცნობის სენაკში შეშვებით და ხომ არ განარისხა ღვთისმშობელი? ამის შესამოწმებლად
მეუდაბნოე გათენებას დაელოდა, სალოცავად დადგა და აბგა მზის სხივზე დაჰკიდა, მაგრამ
წმინდა წიგნებით სავსე აბგა ხმაურით დაეშვა ძირს. მეორეჯერაც სცადა, მაგრამ იგივე
განმეორდა.
დილით ბერებმა ნახეს, რომ განდეგილის სენაკი ცარიელი იყო. მაშინღა მიხვდა ერთერთი მათგანი, რომ დილის ბინდბუნდში მის მიერ შენიშნული უცნობი, რომელიც მყინვარის
მწვერვალისკენ მიემართებოდა, მათი წინამძღვარი უნდა ყოფილიყო. პუბლიკაციის
მხედვით, ლეგენდა არაფერს ამბობს იმის შესახებ, როგორ დაასრულა სიცოცხლე
მეუდაბნოემ, `რომელიმე ქარაფიდან გადაეშვა ძირს~, თუ ღვაწლი გააგრძელა და მისმა
სინანულმა კეთილი ნაყოფი გამოიღო. რაც შეეხება საძმოს ბერებს, მათ ღვთის რისხვა
დაატყდათ თავს საშინელი ქარბუქის, ელვისა და მეხის სახით, რომლებმაც მონასტერი
მიწასთან გაასწორა.
ილია ჭავჭავაძის მეორე პოემასთან - „აჩრდილთან“ ლეგენდის მიმართების შესახებ
მნიშვნელოვანია ზემოხსენებული განდეგილი ბერის ისტორიასთან დაკავშირებით ხალხში
გავრცელებული კიდევ ერთი გადმოცემა, რომლის მიხედვითაც მყინვარისკენ მიმავალი
მონანული მეუდაბნოე უფალმა აამაღლა და თითქოს უნახავთ კიდეც მისი სასწაულებრივი
ხილვა - მყინვარის თავზე ბურუსში ხელაპყრობით მდგარი. სტატიაში მოხმობილია ციტატა
რუსი პოეტის - სიმონ იაკობის ძე ნადსონის მიერ 1879 წლის ნოემბერში დაწერილი
ლექსიდან „В горах“, რომელიც მოწმობს, რომ ასეთი გადმოცემები მართლაც არსებულა ილია
ჭავჭავაძის „განდეგილის“ დაწერამდე (1883 წლამდე) და იგი 17 წლის ახალგაზრდა რუს
პოეტსაც ჰქონია მოსმენილი 1879 წელს საქართველოში ყოფნის დროს: „А там, где диадемой
снежной / Казбек задумчивый сиял,/ С рукой подъятой ангел нежный, / Казалось, в сумраке
стоял...“.
ილია ბახტაძის თქმით, ილია ჭავჭავაძის მიერ „განდეგილის“ დაწერას წინ უსწრებდა
ალპინისტის ასვლა ყაზბეგის მწვერვალზე. საგულისხმოა, რომ 1883 წლამდე ორი ცნობილი
ალპინისტური ასვლა იყო განხორციელებული ამ მთაზე. 1868 წელს მწვერვალი დაიპყრო
ინგლისელმა ალპინისტმა დუგლას ფრეშფილდმა, 1873 წელს კი - რუსმა ვლადიმერ
კოზმინმა. ასეთ დროს ხდება ხოლმე ყურადღების გააქტიურება მოვლენათა ეპიცენტრზე.
შესაბამისად, საზოგადოებაშიც და ბეჭდურ გამოცემებშიც აუცილებლად იქნებოდა საუბარი
ამ მთასთან დაკავშირებულ ყოველგვარ გადმოცემებზე. ამიტომ, გასაკვირი არ არის, რომ ამის
შესახებ გაეგო სიმონ ნადსონს და, მით უფრო, ქართველ პოეტს.
ილია ჭავჭავაძის „განდეგილთან“ არის დაკავშირებული კიდევ ერთი საინტერესო
პუბლიკაცია - ალექსანდრე ხახანაშვილის სტატია „Русско-грузинские параллели в поэзии“,
რომელიც დაიბაჭდა ასევე „Новое обозрение“-ში 1893 წელს (#3265). ავტორი განიხილავს
შილერის ტრაგედიის - `ორლეანელი ქალწულის~ მიმართებას ისტორიულ რეალობასთან და
ილია ჭავჭავაძის პოემა `განდეგილის~ მიმართებას ლეგენდასთან. იგი გვთავაზობს ამ ორი
თხზულების, როგორც ორი რომანტიკული სიუჟეტის პარალელურ ანალიზს ერთი ნიშნით -
აუსრულებელი აღთქმა და ღვთიური მადლის დაკარგვა. ჟანა დარკს უფლისგან ჰქონდა
დაკისრებული საფრანგეთის ტახტზე კანონიერი მემკვიდრის - კარლოს მეშვიდის
აღსაყდრება, ამ მიზნის მიღწევაში მას უნდა დახმარებოდა თავისივე აღთქმა - არავინ
შეყვარებოდა მიწიერი სიყვარულით, მაგრამ შეუყვარდა და თან არა ნებისმიერი ვინმე,
არამედ მტერი - ინგლისელი რაინდი ლიონელი. ამიტომ მან დაკარგა ღვთის მადლი. ბერის
აღთქმა იყო მუდმივ ღვთისმჭვრეტელობაში ყოფნა, მაგრამ წუთიერად გაექცა თვალი
ამქვეყნიურისკენ, გულში ვნება შეეპარება, სასოწარკვეთილებაში ჩააგდო და მადლი
დააკარგინა.
სტატიის ავტორი არაჩვეულებრივად აანალიზებს იმას, თუ რა იყო ისტორიული
მოცემულობა (ორლექნელი ქალწულის შემთხვევაში) და ზეპირსიტყვიერებითი საფუძველი
(„განდეგილის“ შემთხვევაში), რა დაამატეს ავტორებმა და რატომ. იგი განმარტავს, რომ
ტრაგედიის შესაქმნელად აუცილებელია გმირის შინაგანი ბრძოლა. ამიტომ შემოიტანა
შილერმა თავის პიესაში, თითქოს ჟანა დარკს აღთქმა ჰქონდა დადებული, რომ არავის
შეიყვარებდა და ამან წარმოშვა შინაგანი ჭიდილი აღთქმასა და გრძნობას შორის.
განდეგილიც ერთი გულისთქმის გაელვების გამო ჩავარდა ჯერ შინაგან ბრძოლებში,
შემდეგ სასოწარკვეთილებაში და დაკარგა ღვთის წინაშე მოპოვებული სათნოება.
საკოცნელად დახრილმა თავი შეიკავა, მაგრამ ესეც კი საკმარისი აღმოჩნდა, რომ მის არსებაში
მინავლებული ცოდვა ისევ აღგზნებულიყო. ხახანაშვილი არ მოგვითხრობს იმ ლეგენდის
შინაარსს, რომელსაც დაემყარა ილიას `განდეგილი~, მაგრამ საკითხისადმი მისი
მიდგომიდან და დასკვნებიდან ჩანს, რომ, სავარაუდოდ, ისიც იცნობდა ილია ბახტაძის მიერ
იმავე ჟურნალში გამოქვეყნებულ ლეგენდას, რომელიც იმ დროს საკმაოდ გავრცელებული
ყოფილა.
საგანგებო ძიება ფოლკლორულ კრებულებსა და არქივებში ჩვენ მიერ მოთხრობილის
მსგავსი ფაბულის გამოსავლენად ჯერ არ ჩაგვიტარებია, მაგრამ ვფიქრობთ, რომ ილია
ბახტაძის პუბლიკაცია მნიშვნელოვნად დაგვეხმარება იმის გარკვევაში, ბეთლემში მოღვაწე
ბერის შესახებ არსებულ გვიანდელ ფოლკლორულ ჩანაწერებს ეტყობა თუ არა პოემა
`განდეგილის~ გავლენის კვალი.

ბმული:
* http://eprints.tsu.ge/751/1/Folklore%202014.pdf


ლეგენდად ქცეული. მამა ბესარიონ ფავლენიშვილმა ფიცხელი მოღვაწეობით ღვთის დიდი მადლი მოიპოვა, მრავალი სული მოაქცია ქრისტესკენ. მისი სახელი ლეგენდად იყო ქცეული, იგი იქცა პროტოტიპად ალექსანდრე ყაზბეგის მოძღვრისა - მღვდელ ონოფრესი. ის სიბერეში სოფელ ერედვის მოშორებით, მთაში, წმინდა ელიას საყდრის მახლობლად, მღვიმეში ცხოვრობდა. 1824 წლის 19 ივნისს ოსმა ყაჩაღებმა, ვითომდა გაძარცვის მიზნით, მამა ბესარიონი თავის სადგომში მოკლეს. ერედვის მოსახლეობამ მისი წამებული სხეული წამოასვენა და წმინდა გიორგის ეკლესიაში, ამბიონის წინ, დაკრძალა. XX საუკუნის დასაწყისამდე იქვე ინახებოდა ბესარიონის ჯაჭვის პერანგი, ლითონის სარტყელი და ლითონისავე კუნკულა, რომელსაც შიგნიდან წვეტიანი ლურსმნები ჰქონდა. "ყველა ცდილობდა, წმინდა კაცის ტანისამოსის ნახევი ან მისი თმის ბეწვი შეეძინა და თაყვანს სცემდა, როგორც წმინდა ნაწილებს. ამ ნეტარ მოღვაწეს ახლაც კურთხევით იხსენებენ მოხევენი და ბევრი გადმოცემაც არის დარჩენილი მის წმინდა ცხოვრებაზეო," - წერდა 1903 წელს ცნობილი საზოგადო მოღვაწე სოსიკო მერკვილაძე.

* http://karibche.ambebi.ge/eklesia/mamatha-ckhovreba/1083-marthlmadidebeli-da-marthlgamometyveli.html

@

თუ იცით საიდან მომდინარეობს სახელი სტეფანწმინდა და რატომ დაარქვეს?!
ლეგენდის მიხედვით ყველაფერი დაიწყო იმ პერიოდში, როდესაც ხალხი ყუროს გავაკებაზე ცხოვრობდა. ვინმე ღრუბელა ფიცხელაური დაქვრივების შემდგომ ბერობას შედგომია სტეფანეს სახელით. ის ჯერ ბეთლეის შემდეგ კი ყუროს გამოქვაბულში მოღვაწეობდა. ერთ დღესაც ყუროდან ტალახის ნიაღვარი წამოსულა, სტეფანე ბერს ზარების რეკვით გაუფრხილებია და გადაურჩენია ხალხი, რომელთაც გახიზვნა მოუსწრიათ. მოვარდნილმა ტალახმა სოფელი წალეკა, ხალხმა ახალი დასახლება გააშენა და ბერის საპატივცემულოდ სტეფანწმინდა დაარქვა.

* https://ijhei.files.wordpress.com/2018/05/for_web_final_pro.pdf - გვერდი 91

✅Do you know from where come and why its called Stepantsminda (Holy Stephan)
According to the folk legend, people were initially living on Kuro field.One day man named Grubela Pitskhelauri decided to become monk (under the name of Stephan) after his wife death.So he moved to the cave name Kuro.One day suddenly he saw The mudflow which was going to destroy village.Stephan started to ring bells to let people know that from Kuro coming mudflow .So,Stephan save lives – people run away.After that,people came back and built new village under the name of Stephantsminda in the honor of Stephan.

study


Last edited by Admin on Sun Nov 22, 2020 3:13 pm; edited 5 times in total
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptySat Nov 14, 2020 12:17 pm

ილია ჭიღლაძე
ისტორიის დოქტორანტი, დეკანოზი


წმ. ილია ჭავჭავაძის „განდეგილის“ საღვთისმეტყველო–ლიტერატურული წყაროს ძიება და ანალიზი


კარგად ცნობილი ფაქტია, თუ რამხელა აზრთა სხვადასხვაობა გამოიწვია დიდი ილიას პოემა „განდეგილმა“ დღიდან მისი გამოქვეყნებისა ლიტერატურის კრიტიკოსთა შორის და ზოგადად ფართო საზოგადოებაში. თითქმის საუკუნენახევარი გვაშორებს ამ დიდებული პოემის შექმნიდან (1883 წ.) და ეს აზრთა სხვადასხვაობა არ ცხრება: მასში ხედავდნენ და ხედავენ: 1. პესიმიზმის ქადაგებას (ესტატე ბოსლეველი, დავით კეზელი, კონსტანტინე გამსახურდია); 2. ბერმონაზვნობის (ანუ ამა სოფლიდან განდგომის) კრიტიკას და უარყოფას (კიტა აბაშიძე, ვახტანგ კოტეტიშვილი, გრიგოლ კიკნაძე, გურამ ასათიანი); 3. განდეგილის დაცემა გაიაზრეს საქართველოს დაცემად (მარჯორი უორდროპი, აკაკი ბაქრაძე, ფატი ფირუაშვილი; ეს მომენტი ჩვენი აზრით სავსებით მართებულად გამორიცხა ნათელა ჩიტაურმა, იხ. მისი :„კვლავ ილიას „განდეგილის“ შესახებ“, ლიტერატურული ძიებანი 2002 №22; ჩვენის მხრივ კი დავამატებთ: განდეგილი კი არ დაეცა მხოლოდ, დამარცხებული ასრულებს ცხოვრებას, საქართველოს დანახვა განდეგილში ეროვნულ–პატრიოტული მოტივისათვის სრულიად მიუღებელი ალეგორიაა); 4. სულიერი იდეალების და ხორციელ გრძნობათა შეჯახებით გამოწვეული ტრაგიზმი (გერონტი ქიქოძე, დიმიტრი უზნაძე); 5. პირველად ყველაზე მართებულად „განდეგილის“ შინაარსს ჩაწვდა აკაკი ბაქრაძე, რომელმაც ასე შეაფასა პოემის დედააზრი : “განდეგილში“ ილიას გამოყენებული აქვს ცოდვით დაცემის კლასიკური სიუჟეტი, მაგრამ ამჯერად დაცემა გამოწვეულია რწმენის ღალატით. ამდენად „განდეგილი“ რწმენის ტრაგედიაა. რწმენის ღალატი კი შედეგია ადამიანის გაორებისა და ნებისყოფის სისუსტისა.“ მაგრამ ა. ბაქრაძემ გაიმეორა რა მარჯორი უორდროპის აზრი განდეგილისა და საქართველოს იგივეობაზე, მცდარ დასკვნებიც გაიმეორა, რითაც გააბუნდოვნა „განდეგილის“ ანალიზი (ბაქრაძის დასკვნებს ძირითად ხაზებში იმეორებს ფატი ფირუაშვილიც).


უპირველასად უნდა ითქვას, რომ პოემა „განდეგილი“ ქრისტიანული სასულიერო ლიტერატურის ერთერთ ჟანრთან – ასკეტურ–მისტიკურ მწერლობასთან უმჭიდროეს კავშირშია და პრაქტიკულად ამ ჟანრის თხზულებაა მხატვრული ლიტერატურის ენით გადმოცემული, შესაბამისად, მართებული დასკვნების მისაღებად საჭიროა მისი საღვთისმეტყველო პრიზმით კვლევა. „განდეგილის“ ერთერთ ლიტერატურულ წყაროდ ნათელა ჩიტაურის მიერ სავსებით სწორად შენიშნულია გერმანელი რომანისტის გეორგ ებერის რომანი, რომელიც გამოქვეყნებისთანავე ილიამ თარგმნა რუსული თარგმანიდან სათაურით „რამეთუ კაცი ვარ“. რა თქმა უნდა, ამ აზრს აქვს არსებობის უფლება, მაგრამ ჩვენ ვფიქრობთ რომ ლიტერატურის წყაროს ფესვები უნდა ვეძიოთ ამ თემის (ასკეტურ–მისტიკური თემა) წყაროში– პატერიკებში, ანუ მამათა ცხოვრებებში. წლების მანძილზე საღვთისმეტყველო ლიტერატურის სისტემატიური გაცნობისას, ჩვენ შემთხვევით წავაწყდით ერთ პატერიკულ თხრობას, რომლის სიუჟეტი და შინაარსი თითქმის იდენტურია ილიას განსახილველ პოემასთან, ესაა მეოთხე საუკუნის ცნობილი ლათინი მართლმადიდებელი საეკლესიო მწერლის, მღვდელ რუფინუსის საეკლესიო ფილოლოგიაში კარგად ცნობილი თხზულება „მეუდაბნოე მამათა ცხოვრება“. ამ პატერიკულ ძეგლში თავმოყრილია ავტორის მიერ ეგვიპტეში მოგზაურობის დროს გაგონილი და ნანახი ისტორიები, რომლებიც ძირითადად მის თანამედროვე ბერ–მონაზონთა ცხოვრებას ასახავს. ამ „სულთა მარგებელი თხრობანის“ დანიშნულება, როგორც ზოგადად სხვა პატერიკებისა, მორწუნე ადამიანის სულიერი აღზრდა, მისი გაძლიერება ასკეტურ ღვაწლში და სულიერი ბრძოლის სირთულეებში გათვითცნობიერებაა. ამ ნაშრომის პირველსავე თავში („მამისა იოანესათვის“) აღწერილ სხვადასხვა სულიერ–ისტორიულ ამბავთა შორის მოთხრობილია შემდეგი ამბავი: „ კიდევ დიდხანს გვესაუბრებოდა წმინდა იოანე პატივმოყვარეობისა და სხვა სახის ვნებებზე, ბოლოს კი გვითხრა: „ახლა გიამბობთ, რა შეემთხვა ამ მცირე ხნის წინ ჩვენს ერთერთ ძმას. ეს მაგალითი მეტ სიფრთხილეს შეგძენთ სულიერ ცხოვრებაში: აქვე, ჩვენთან, მახლობელ უდაბნოში, ერთი მონაზონი ცხოვრობდა– დიდი მოღვაწე და მმარხველი. თავის ყოველდღიურ საზრდოს იგი საკუთარი შრომით მოიპოვებდა, სამოღვაწეო ადგილსამყოფელად მღვიმე ჰქონდა გამორჩეული და ამ მღვიმეში განუწყვეტელ ლოცვა–ვედრებას აღავლენდა ღმრთისადმი, ერთი სიტყვით, ყველანაირი სათნოებით იყო შემკული. მაგრამ, საკუთარი წარმატებებით მოხიბლულს, მას მოეჩვენა, თითქოს სრულყოფილებისათვის მიეღწია და ღმრთის შეწევნა აღარეფერში სჭირდებოდა, არამედ მთელი სასოება ამ მოჩვენებით სრულყოფილებაზე ჰქონდა დამყარებული, რომელსაც იგი საკუთარ დამსახურებად მიიჩნევდა. გონების ამგვარი ამაღლება რომ იხილა, კაცთა მოდგმის მტერმა– ეშმაკმა– სცადა თავის ბადეში გაეხვია საბრალო მონაზონი. და, აი, ერთხელ, ღამით, იგი მას მშვენიერი ქალის სახით გამოეცხადა: თითქოს უდაბნოში დიდი ხნის უგზო–უკვლო ხეტიალისაგან ღონე წართმეოდა, მუხლმოდრეკილი იდგა მღვიმის შესასვლელთან და ბერს შეწყალებას ევედრებოდა. „უდაბნოში შემომაღამდა და გზა ვერ გავიგნე, –ამბობდა იგი– ნება მომეცი, შენი მღვიმის შესასვლელის რომელიმე კუთხეში გავათიო ღამე, რათა მხეცების შესაჭმელი არ გავხდე“. მოყვასისადმი სიბრალულის გრძნობით ძლეულმა ბერმა ქალი მღვიმეში შეიყვანა. „ რა გინდა, რისთვის დაიარებოდი ამ უდაბნოში?“ – ჰკითხა მას. ქალმა მაშინვე შეთხზა ღაღაც ამბავი, თან საუბარში ნელნელა დახვეწილად აპარებდა ქალური ალერსის და მომხიბვლელობის შხამს, – ხან საბრალობელ, უმანკო მსსხვერპლად მოჰქონდა თავი, ხანაც ნაზ, უმწეო არსებად, რომელასაც დაცვა, მფარველობა სჭირდება. თავისი ტკბილი, მიმზიდველი საუბრით მან დაატყვევა საბრალო განდეგილის სული. მერე ნელნელა ხუმრობასა და სიცილზე გადავიდა, კეკლუცურად ეხებოდა ბერის ნიკაპსა და წვერს– თითქოსდა პატივისცემისა და მოკრძალების ნიშნად, ბოლოს თავზეც დაუწყო მოფერება. და აი, ქრისტეს მხედარი საბოლოოდ ძლეული აღმოჩნდა, მის გულში ავხორცული ვნებები აბობოქრდნენ. იგი აღარ ფიქრობდა თავის აღთქმებზე, თავის მოწოდებასა, თუ იმ მძიმე ღვაწლზე, რომელიც ღმრთის გულისათვის ჰქონდა გაწეული. აი, გულის სიღრმეში იგი უკვე ეძლევა მრუშობას, მისი ფიქრი და ზრახვა უკვე დანაშაულებრივ კავშირშია უწმინდურ ვნებასთან, ქედდადრეკილი დგას მის წინაშე, „ვითარცა ცხენი და ჯორი, რომელთა თანა არა არს გულისხმა“. აი, იგი საბოლოო ნაბიჯს დგამს სამარცხვინო საქმის აღსასრულებლად, მაგრამ უეცრად ქალი შემაძრწუნებელი კივილით უსხლტება ხელიდან დამოლანდების მსგავსად ჰაერში ქრება. მაშინ კი ხმაურით იჭრებიან მღვიმეში ბოროტი სულები და უწყალოდ, შეუბრალებლად დასცინიან მონაზონს: „ახ, ეს შენა ხარ ცამდე ამაღლებულო?! ჰოდა, დაეშვი ახლა ჯოჯოხეთში! იქნებ გონს მოეგო და მიხვდე რას ნიშნავს სიტყვები: „ ყოველმან რომელმან აღიმაღლოს თავი, იგი დამაბლდეს“ (ლუკა 14,11). განდეგილმა ვეღარ გაუძლო ამხელა სირცხვილს, – ის თითქოს უკვე ჭკუიდან შეშლის ჰგავდა, – და გადაწყვიტა, კიდევ უფრო მეტად ეცდუნებინა საკუთარი თავი, ვიდრე ეს დემონებმა მოახერხეს: იმის ნაცვლად რომ კვლავ სულის მხსნელ ღვაწლს შესდგომოდა, კვლავ განეახლებინა ვნებებთან ბრძოლა და სულთქმით, ლმობიერებით, გულშემუსვრილებით გამოეთხოვა ღმრთისაგან შენდობა, იგი სასოწარკვეთილების უფსკრულში დაინთქა და ყოველგავ ბილწებას და არაწმინდებას მისცა თავი, იმათ მსგავსად, ვისზეც პავლე მოციქული ბრძანებს: „ რომელთა წარიწირნეს თავნი მათნი და მისცეს ბილწებასა საქმედ არაწმინდებისა ყოვლისა ანგარებისა“ (ეფეს. 4,19). საერო ცხოვრებას დაბრუნებული, იგი ახლა ეშმაკის იარაღადაა ქცეული და გაურბის ყოველგვარ შეხვედრას წმინდა ადამიანებთან, რადგან შიშობს, ვინმემ სულის მხსნელი რჩევებით კვლავაც სიწმინდისკენ არ მიაქციოს. ცხადია, თუკი მოინდომებს და უწინდებურ კეთილკრძალულ ცხოვრებას დაუბრუნდება, თავდაპირველ მადლსა და ღირსებასაც უეჭველად დაიბრუნებს“. (ამონარიდი მოტანილია შემდეგი გამოცემიდან: იოანე მოსხი – ლიმონარი, ანუ სამოთხე; პრესვიტერი რუფინუსი – მეუდაბნოე მამათა ცხოვრება, თბილისი, 2005, გვ.: 287–290, რუფინუსის თხზულების თარგმანი შესრულებულია მღვიმევის დედათა მონასტერში რუსული გამოცემიდან Жизнъ пустынных отцев; творение пресвитера Руфина; Сергиев посад; 1898 )

უდავოა, რომ წარმოდგენილი პატერიკის თხრობა სრულიად იდენტურია ილიას „განდეგილის“ როგორც სიუჟეტის, ისე დედააზრის. შეინიშნება მხოლოდ ორი სიჟეტური სხვაობა „განდეგილში“ ბერი მწუხარების ელდისაგან კვდება, ხოლო პატერიკში იგი საერო ცხოვრებას უბრუნდება, მაგრამ საღვთისმეტყველო აზრით ეს სულიერი სიკვდილია, რომელიც ბევრად მძიმეა ვიდრე თვით ხორციელი სიკვდილი. ილიას პოემის ბერის ფინალი კი მხატვრული ლიტერატურის ბუნებიდან გამომდინარე უფრო დრამატიზებულია და პოეტურ ექსპრესიას და ტრაგიზმს შეიცავს. რჩება კიდევ ერთი საკითხი, ილიას პოემაში განდეგილ ბერთან გამოცხადებული ქალის მისტიკურ წამომავლობაზე ავტორი პირდაპირ არაფერს არ ბრძანებს, თუმცა არის პასაჟები, რომლებიც აშკარად გვაგრძნობინებენ რომ გამოცხადებული ახალგაზრდა, ლამაზი ქალი სრულიადაც არაა ფიზიკური არსება. რატომღაც, ნაწარმოების კრიტიკოსთაგან ამ გარემოებასა არავინ მიაქცია ყურადღება, კერძოდ, წმინდა და მართალი ილია ბეთლემის მთის აღწერისას მიანიშნებს ერთ მეტად მნიშვნელოვან ნიუანსს:

„თუ არ ღვთის ღირსი, სხვა ვერვინ თურმე

ამ წმინდა ადგილს ვერ შეეხება,

და თუ შეჰბედავს, მსწრაფლ რისხვა ღვთისა

ჭექა–ქუხილით მოევლინება.“ ( თავი II )

ესაა ის ფრაზა, რომლითაც წმინდანად შერაცხილი გენიოსი ავტორი მიგვანიშნებს, თუ ვინ არის ე. წ. „მწყემსი ქალი“, რადგან მის გამოჩენამდე არსებული საოცარი დარი (რომლის აღწერას ავტორი საკმაოდ ვრცელ მონაკვეთს უთმობს, თავი VII),მოულოდნელად იცვლება საშინელი ავდრით ( თავები VII-VIII), რაც სწორედ იმის მომასწვებელია, რომ წმინდა მთას ვიღაც უღირსის ფეხი შეეხო. თუ „მწყემსი ქალი“ ჩვეულებრივი, უბიწო და უბოროტო გოგონაა, რატომ იწვევს მისი მოახლება მთაზე ავდარს, ავდარი ხომ პოეტის სიტყვით ღვთის სასჯელია ბეთლემის წმინდა მთაზე ასული უწმინდურისათვის?! პოემაში ასევე არის კიდევ ერთი მინიშნება, რომ გამოცხადება არაა ფიზიკური, არამედ მისტიკურია: რიჟრაჟის დადგომისთანავე განდეგილი მივარდება თავის გამოქვაბულის მთის ძირას, ხოლო მზის ამოსვლისთანავე სენაკში შევადება, მაგრამ იქ ვეღარ ნახავს ამ ქალს (თავები XXVII-XXVIII) . გამოდის რომ „გზააბნეულმა გოგონამ“ არ დაუცადა გათენებას, მზის ამოსვლას და ღამითვე დატოვა გამოქვაბული, განა ეს უმწეო ქალს შეეძლო?! პოემის მესამე თავში ავტორი სიტურფეს (ანუ ხორციელ სილამაზეს) პირდაპირ უწოდებს ეშმაკის მახეს და ცდუნებას ( „სად თვით სიტურფე და სათნოება, ეშმაკის მახე და ცდუნებაა“). ვფიქრობთ, ყოველივე ეს უეჭველს ხდის, რომ ავტორი ქალის გამოცხადებაში გულისხმობს ეშმაკის გამოცხადებას და თუ ეს პირდაპირ არ წერია პოემაში და მხოლოდ მინიშნებებით და ქვეტექსტებითაა გადმოცემული, ეს, რა თქმა უნდა, ლიტერატურული ხერხითაა განპირობებული. ავტორს ნაწარმოებში პირდაპირ შემოაქვს მისტიკური და ზებუნებრივი შტრიხები, რომლის ყველაზე ნათელი მაგალითია მზის სხივზე ლოცვანის დაყრდნობის სასწაული. ნათელია, რომ ავტორისათვის მისტიკურობა, ზებუნებრივი სასწაულები სავსებით ჩვეულებრივი, უეჭველი ფაქტია, ის შორს დგას ურწმუნოებისაგან, ათეისტური რაციონალიზმისგან და გნებავთ ე.წ. „რეალიზმისგან“, რასაც ასე დაჟინებით გვიკიჟინებდნენ ათეისტურად და ანტითეისტურად განწყობილი კრიტიკოსები.

რამ გამოიწვია განდეგილი ბერის დაცემა?! ის ხომ უკვე სიწმინდის დიდ ხარისხში იყო, თვით სასწაულთმოქმედების საზომს მიწეული?! რუფინუსის თხრობაში პირდაპირაა ეს მიზეზი დასახელებული – „ამპარტავნება“, ილიას პოემაში კი მხატვრული მწერლობის ბუნებიდან გამომდინარე შინაარსობლივადაა ნაგულისხმევი, ზედმეტი ახსნა–განმარტების გარეშე. ბიბლიის, ანუ საღმრთო წერილის სწავლებით „დაღუპვას წინ უსწრებს ამპარტავნება, დაცემას – ქედმაღლობა“ (იგავნი სილომინისა, თ.16,18), „ამპარტავანთა შეჰმუსრავს ღმერთი, ხოლო მდაბალთა მოსცის მადლი“ (იაკობი 4,6). ანუ სულიერი დაცემის მიზეზი ქრისტიანული ღვთისმეტყველების მიხედვით ამპარტავნებაა. რაში იხატება განდეგილის ამპარტავნება?! განდეგილმა დაივიწყა, რომ მიუხედავად გარკვეული სულიერი სიმაღლეების მიღწევისა, ის კვლავაც მოკვდავი, ცოდვილი ადამიანია. მან ისე შეიტკბო ღვთისგან მიმადლებული სიწმინდე და სასწაულთმოქმედება (ლოცვანის მზის სხივის მიერ დაჭერა), რომ ცოდვით დაცემის გამო ამ ნიჭის დაკარგვა, დიდ მწუხარებას ჰგვრის:

„მზის ამოსვლასა ელოდებოდა…

რად არ ამოდის? რად გვიანდება?

დღემდე თვით ჟამი არარა იყო,

და ეხლა წუთიც რად უძნელდება?..

ამოვიდა მზეც… მსწრაფლ უკუ-იქცა,

შევარდა სენაკს გახარებული,

და კვლავ მზის სხივი იმავე სვეტად

ჰნახა სარკმლიდამ გადმოშვებული.

გულზედ მოეშო… კვლავ სასოებით

დედა-ღვთისასა მიაპყრა თვალი,

კვლავ ჰნახა იგივ ცხოველი ხატი

მადლით, ნუგეშით გადმომზირალი.

არ შერისხულა, სჩანს ჯერეთ ღვთისგან!..

და ღმერთს მადლობა ცრემლით შესწირა…

მივარდა ლოცვანს, დააყრდო სხივზედ

და, ეჰა, სხივმა არ დაიჭირა!..

დაესხა რეტი, თვალთ დაუბნელდა,

გაშრა, გაშეშდა ზარდაცემული,

ერთი საშინლად შეჰბღავლა ღმერთსა

და იქავ სხივ-ქვეშ უტევა სული.“

მაგრამ, განა ეს სასწაული აუცილებელი პირობა იყო ცხონებისათვის?! მას ავიწყდება მაცხოვრის შეგონება: „ოდეს ჰყოთ ბრძანებული თქვენდა, თქუთ, ვითარმედ: მონანი ვართ უხმარნი; რომელი თანა-გუედვა ყოფად, ვყავთ“ (ლუკა 17,10), ასევე სიბრძნე იობისი –„შიშველი გამოვედი დედის მუცლიდან და შიშველი დავბრუნდები იქ. უფალმა მომცა, უფალმა წაიღო, კურთეულ იყოს მისი სახელი“ (იობი, 1,21). წმ. ისააკ ასურის სწავლებით „ნეტარ არს კაცი, რომელი შეიცნობს უძლურებასა თვისსა, რამეთუ ცოდნა ესე ხდება მისთვის საფუძველი და საწყისი ყოველივე კეთილწარმატებისა“ (ისააკ ასური, 61-ე სიტყვა). სამწუხაროდ, განდეგილმა ეს ყველაფერი დაივიწყა, დაივიწყა რომ „თუკი მოინდომებს და უწინდებურ კეთილკრძალულ ცხოვრებას დაუბრუნდება, თავდაპირველ მადლსა და ღირსებასაც უეჭველად დაიბრუნებს“ (პრესვიტერი/მღვდელი რუფინუსი).

პირდაპირი ცნობის აღმოჩენამდე, ძნელია გადაჭრით ვამტკიცოთ იცნობდა თუ არა წმ. ილია მართალი რუფინუსის ნაშრომის ჩვენს მიერ დამოწმებულ ამონარიდს, ჩვენ ვიცით მხოლოდ ის რომ, 1898 წელს ის იყო გამოქვეყნებული სერგიევ–პოსადის მონასტრის გამომცემლობის მიერ. შესაძლოა, ეს არ იყო ამ ნაშრომის რუსულ ენაზე გამოცემის პირველი შემთხვევა და ის მანამდეც, პოემა „განდეგილის“ შექმნამდე, ანუ 1883 წლამდეც იყო გამოქვეყნებული, ეს საკითხი გამოსარკვევია. ცნობილია, ილია მართალს ახალგაზრდობის პერიოდში ჰქონდა სურვილი –გამხდარიყო ბერი, რაც, რა თქმა უნდა, აუცილებლად გულისხმობს იმასაც, რომ ის უცილობლად დაინტერესდებოდა საბერმონაზვნო, ანუ ასკეტური ლიტერატურით. სიმბოლურია პოემის მიძღვნა საყვარელი და ძვირფასი მეუღლის ოლღა გურამიშვილისადმი. აქ ჩვენ შეგვიძლია დავინახოთ თავად ილიას პირად ცხოვრებაში, მის ახალგაზრდობაში გაკეთებული არჩევანის– ბერობაზე საბოლოო უარის და საერო ცხოვრების, დაოჯახების არჩევანის გამარჯვება.

თუ გამოვრიცხავთ „განდეგილის“ სიუჟეტის სესხებას უშუალოდ რუფინუსისგან, მაინც ნათლად იკვეთება ერთი ფაქტი: წმ. ილია მართლის პოემა სრულყოფილი საღვთისმეტყველო, ასკეტურ–მისტიკური ჟანრის ლიტერატურული ძეგლია, რომელიც კვლევის შესაბამის, სწორ ორიენტირებს მოითხოვს.

ლიტერატურა:

1. ბიბლია, საქართველოს საპატრიარქო, თბილისი, 1989;
2. ახალი აღთქუმაი, გამომცემლობა „კალამონი“, 2002;
3. ილია ჭავჭავაძე, თხზულებანი, ტ. I, თბილისი, 1987;
4. იოანე მოსხი – ლიმონარი, ანუ სამოთხე; პრესვიტერი რუფინუსი – მეუდაბნოე მამათა ცხოვრება“ თბილისი, 2005, თარგმანი შესრულებულია მღვიმევის დედათა მონასტერში;
5. ქართველი მწერლები სკოლაში- ილია ჭაჭავაძე; წიგნი 3, ნაწილი I, ავტორ–შემდგენლები: ფატი ფირუაშვილი, მაია ჯალიაშვილი, თბილისი, გამომცემლობა „საქართველოს მაცნე“;
6. აკაკი ბაქრაძე, ილია და აკაკი; თბილისი, 1992;
7. აბაშიძე კიტა, ეტიუდები XIX საუკუნის ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან, თბილისი, 1962;
8. გურამ ასათიანი, საუკუნის პოეტები, თბილისი, 1988;
9. ვახტანგ კოტეტიშვილი, XIX საუკუნის ქართული ლიტერატურის ისტორია, თბილისი, 1988;
10. გერონტი ქიქოძე; წერილები, ესეები, ნარკვევები; თბილისი, 1985;
11. ნათელა ჩიტაური, „კვლავ ილიას „განდეგილის“ შესახებ“, ლიტერატურული ძიებანი 2002 №22;


ბმული:
* http://www.orthodoxtheology.ge/gandegili/

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptySat Nov 14, 2020 12:32 pm

ფატი ფირუაშვილი


ილია ჭავჭავაძის პოემა „განდეგილის“ ზოგიერთი ასპექტი


ლიტერატურაში არაერთგზის აღნიშნულა, რომ ილია ჭავჭავაძის „განდეგილმა“
გამოსვლისთანავე დიდი ვნებათაღელვა დაბადა ქართველ საზოგადოებაში. აზრი ორ,
თითქმის ურთიერთგამომრიცხავ, ნაკადად გაიყო: თუ ერთნი ილიას უკიჟინებდნენ, რომ
„კალამმა უმტყუნა“, „უაზრო თხზულება დაგვიწერა“, რომ „განდეგილი“ „უსუსტესია
როგორც შინაარსით, ისე გარეგანი ფორმით“ (დავით კეზელი), „ამას ვერ დავარქმევთ ჩვენის
მწერლობის ფეხის წინ წადგმას“ (ესტატე ბოსლეველი), მეორენი - პირიქით - ამტკიცებდნენ,
რომ „განდეგილი“ დამამთავრებელია და დამაგვირგვინებელია რეალური მიმართულების
განვითარებისა“ (კიტა აბაშიძე)... „განდეგილის“ შექმნის შემდეგ სახელი ილიასი, როგორც
პირველხარისხოვანისა და ღრმად მოაზროვნე მგოსნისა, უფრო გაითქვა და განდიდდა,
სამარადისო თემა, ჩაქსოვილი ამ პოემაში, თემა სულისა და ხორცისა, კეთილისა და
ბოროტისა, რწმენისა და ურწმუნოების ოლიმპის მწვერვალამდე ამაღლებს ილიას და ჰქმნის
მის გარშემო თაყვანისცემის ატმოსფეროს“ (გრ. ყიფშიძე).
თავისთავად ფაქტი, რომ ამ პოემამ ასეთი განსხვავებული შეფასებები დაიმსახურა,
გარკვეულწილად, ერთ რამეს მეტყველებს: „განდეგილი“ საკმაო მასალას იძლევა
დაფიქრებისა და განსჯისათვის. მიუხედავად მისი მრავალგზის და მრავალმხრივ, ზერელე
თუ გამოწვლილვითი ანალიზისა, სათქმელი მაინც რჩება.
შევეცდებით ზოგიერთი საკითხი რამდენადმე განსხვავებულად წარმოვადგინოთ:
უპირველეს ყოვლისა - რა იყო ილიას მიზანდასახულობა „განდეგილის“ წერისას?
ილია არ განეკუთვნება იმ პოეტთა რიგს, რომლებიც მხოლოდ სიტყვის მუსიკით თვრებიან
და ათრობენ მსმენელს. ის თვითონ აცხადებს კატეგორიულად: „არა მარტო ტკბილ
ხმათათვის გამომგზავნა ქვეყნად ცამაო“. მაშასადამე: ა)ილიას ესთეტიკური მრწამსის
საძირკველში დევს პრინციპი: პირველ ყოვლისა - იდეა, აზრი და არა მუსიკა, არა მშვენიერი
ფორმა, არამედ - ღრმა შინაარსი! ბ)ილია (საერთოდ - პოეტი!) უფლის (ცის) სიტყვის
მომტანია ადამიანებთან (ქვეყნად, მიწაზე)!
მაშ, რა ჩაიფიქრა ილია ჭავჭავაძემ, რის თქმა უნდოდა მკითხველისთვის
„განდეგილით“?
კარგა ხანია უარყოფილია აზრი, რომ „განდეგილი“ ასკეტიზმის, განდეგილობის,
ბერმონაზვნური ცხოვრების უარყოფაა. საერთოდაც რომ დაიბადა ასეთი კურიოზული
ინტერპრეტაცია „განდეგილისა“, ძნელი დასაჯერებელია - რატომ უნდა ექცია ილიას თავისი
შემოქმედების (მით უმეტეს - კრიტიკის) საგნად ასკეტიზმის პრობლემა, როცა XIX საუკუნის
საქართველოში, სამწუხაროდ, პირიქით იყო საქმე - ბერ-მონაზონთა მომრავლება კი არ
უშლიდა ხელს აქტიურ ეროვნულ-სახელმწიფოებრივ, საზოგადოებრივ ცხოვრებამოღვაწეობას, არამედ მათი რიცხვი ადრინდელ საუკუნეებთან შედარებით კატასტროფულად
შემცირებულიყო, ქართული სასულიერო სავანეები გაუკაცრიელებულიყო და ბევრი აღარ
იწუხებდა თავს „სულიერი თაფლის“ შემზადებით.
ანდა, ილია ის კაცი იყო, რომელსაც არ ესმოდა სულიერი მოღვაწეობის მნიშვნელობა,
ლოცვის, როგორც უდიდესი შრომის, ფასი, რომ დამდგარიყო და თავისი შემოქმედებით
ბერობის წინააღმდეგ გაელაშქრა?! თავი რომ დავანებოთ იმას, რომ თვითონ უნდოდა ბერად
აღკვეცა, მის წერილებში განა ერთი და ორი კეთილი, მადლიერებით სავსე სიტყვა გვხვდება
დიდი სულიერი მამების მისამართით? (მაგალითად, „ათონის ქართული სავანის შესახებ“)
ეს საკითხი აღარცაა საკამათო და ილიას „განდეგილს“ ამ თვალით აღარც კითხულობს
ვინმე.
გადატანითი მნიშვნელობით განდეგილობის - საზოგადოებრივი ცხოვრებიდან
განდგომის - კრიტიკაც არ უნდა იყოს ილიას პოემის მიზანი. „განდეგილის“ ამგვარი ახსნის
სათავე კიტა აბაშიძის წერილებშია. ამ მოსაზრებამ კარგა ხანს მოიკიდა ფეხი ქართულ
კრიტიკულ ლიტერატურაში. ამგვარ ინტერპრეტაციას ზურგს უმაგრებდა ილია ჭავჭავაძის
მსოფლმხედველობის ერთ-ერთი ძირითადი პრინციპი: „მოძრაობა და მარტო მოძრაობა
არის... ქვეყნის ღონისა და სიცოცხლის მიმცემი!“
რადგან იღუპება პოემის მთავარი პერსონაჟი - განდეგილი, ალეგორიულად ეს
განდეგილობის - საზოგადოებისაგან განდგომის - იდეის განწირულებად მიიჩნეოდა და
ამგვარი ინტერპრეტაციით პოემა ბუნებრივად ეწერებოდა ილიას ფილოსოფიურ და
ესთეტიკურ მრწამსში - „მგზავრის წერილების“ ერთ-ერთი სახე - მყინვარი - ხომ სწორედ ამ
კონცეფციის დადასტურებაა!
მაგრამ რა ღუპავს განდეგილს - თავისი მოღვაწეობა, მის მიერ არჩეული გზა თუ ამ
გზიდან გადახვევა, სისუსტე, რომელიც მან დასახული მიზნისკენ მიმავალ რთულ,
დაბრკოლებებით სავსე სავალზე გამოიჩინა?
პოემის ანალიზი ცხადყოფს, რომ განდეგილის დაღუპვის მიზეზი სწორედ ეს
უკანასკნელი იყო - აქედან გამომდინარე, ვიზიარებთ აკაკი ბაქრაძის მოსაზრებას, რომ
„განდეგილის“ მეშვეობით ილიას უნდოდა ეჩვენებინა: „ქვეყნის ხსნა ვერ განხორციელდება
თვინიერ პიროვნების ხსნისა... როცა პიროვნების სრულყოფის პროცესი მთავრდება, მერე
იწყება ერის ხსნა. ყოველმა კაცმა ხორცი უნდა მისცეს სულისათვის, მაშინ გაჩნდება
შესაძლებლობა ერის განთავისუფლებისა“...
ამას შეიძლება დავამატოთ: ყოველ კაცს აქვს თავისი „გზა ხსნისა“. უფალი არ
ზღუდავს ადამიანს კეთილ არჩევანში. ოღონდ უფლის მადლი, უფლის საჩუქარი
უბედურებად არ უნდა მიიღოს კაცმა. ეს იქნება უმადურობა. სწორედ ასეთი უმადური და
უგუნური აღმოჩნდა ილიას განდეგილი, რომელმაც წარმავალი წარუვალს ამჯობინა,
მოკვდავი - უკვდავს. აიღო ჯვარი და ვერ ზიდა! ილია კი სწორედ ამას ვერ მოუწონებდა კაცს
- დასახული მიზნისაკენ არათანამიმდევრულ სვლას, თუნდაც წაბორძიკების შემთხვევაში
გულის გატეხას, და დამარცხებას. ამიტომაც დაიღუპა მისი განდეგილი!
ქვეყნის ხსნა (ილიას უპირველესი საზრუნავი, მისი შემოქმედების ძირითადი
პრობლემა, მისი ცხოვრების ძირითადი მიზანი!) მხოლოდ განწმენდილ, მტკიცე, საკუთარი
ჯვრის უდრტვინველად მატარებელ კაცთა მეშვეობითაა შესაძლებელი.
უნებურად სოდომის დასჯის ამბავი გვახსენდება - ათი მართალი კაციც რომ არ
აღმოჩნდა, თავიანთი სიწმინდით ეხსნათ ქალაქი!
ქართულ რეალობაში კი იქნებ ილია ერთ მართალ კაცსაც ვეღარ ხედავდა („მაგრამ,
მამულო, ჩემი ტანჯვა მხოლოდ ის არი,/ ის არის მხოლოდ სავალალო და სამწუხარო,/ რომ
შენს მიწაზედ, ამდენ ხალხში კაცი არ არის,/ რომ ფიქრი ვანდო, გრძნობა ჩემი გავუზიარო!“)
თუ ბეთლემიც („სახლი ცხორებისა, გინა სიწმინდისა“ - საბა) ქარისა და ნადირის სათარეშო
გამხდარა, როგორც ხატავს მას ავტორი პოემის ფინალში - მაშ, სად შეიძლება ქვეყნის
მხსნელი - თავისი სიწმინდით მხსნელი - ვეძიოთ?! (სხვათა შორის, ილიამ რომ ბეთლემი
შემთხვევით არ აირჩია ბერის საცხოვრებლად და რომ ეს მისთვის მნიშვნელოვანი დეტალია,
ამაზე პოემის სათაურის ერთ-ერთ ვარიანტად ავტორის მიერ „ბეთლემის“ შერჩევაც
მეტყველებს).


მიძღვნა

საინტერესოა, რომ ილიამ ოლღა გურამიშვილს უძღვნა პოემა. რატომ მაინცდამაინც
მას?
იქნებ ილიას ოლღასთანა ადამიანები ჰყავდა საქართველოს მხსნელებად
წარმოდგენილი - თავიანთი ჯვრის უჩუმრად, უდვტვინველად მატარებელნი, არ
მომჩივარნი: „გზა ხსნისა ესეთი მერგო მე უბედურსაო“? იმ ოლღასთანა, რომელმაც ასე
გაამართლა ილიას იმედი - შენთან შეერთებით ჩემს მიზანს ქვეყნის სამსახურისას კი არ
დავშორდები, კიდევ უფრო მივეჯაჭვები და ძალასა და ენერგიასაც კი შემმატებო!
მეტისმეტად ზერელე წარმოდგენა უნდა ჰქონდეს კაცს ილიას მოღვაწეობასა და,
განსაკუთრებით, მის შემოქმედებით კრედოზე, რომ შემთხვევითობას მიაწეროს მის მიერ ამ
თემის არჩევა (თუნდაც მიძღვნის ობიექტის შერჩევა) და ასეთი ვრცელი ნაწარმოების შექმნა.
ჩანს, ილიას ჩანაფიქრი საკმაოდ ღრმად ძევს „განდეგილის“ მხატვრულ სამოსელში და
კიდევ მრავალი მოსაზრება გამოითქმება მასზე.


მწყემსი ქალის მხატვრული ფუნქცია პოემაში

განდეგილისა და მწყემსი ქალის დიალოგი პოემის ყველაზე მნისვნელოვანი
ადგილია. ამ დიალოგში ჩნდება (გარეთ გამოდის) განდეგილის (ისევე როგორც ყოველი
კაცის) არსებაში მარადიულად მიმდინარე, თუმცა გარეგნულად არგამომჟღავნებული,
ჭიდილი სულსა და ხორცს შორის. სწორედ აქ აშკარავდება, რომ ბერის სულიერი
სრულყოფილების ხატი მოჩვენებითია. საკმარისია წუთისოფლის წარმავალი, ამაო სიამის
თუნდაც ერთი წამით შემოჭრა მის ცხოვრებაში, რომ რუდუნებით ნაშენები რწმენის კოშკი
ხუხულასავით დაენგრეს. ჩანს, ეს კოშკი უფლის სიყვარულის კლდეზე კი არა, ამაქვეყნის,
ვითარცა „ცოდვის სადგურის“, უდაბნოს ქვიშასავით გამომშრალ-გამოფიტულ სიძულვილზე
იყო დაშენებული (ეს კი, ცხადია, ერთი და იგივე არ არის!). - რა თქმა უნდა, თვითონ ბერს ეს
არ ჰქონდა გაცნობიერებული. ამ მოსაზრების კონტრარგუმენტად თქმა იმისა, რომ
განდეგილი ლოცულობდა და „წარწყმედისაგან ქვეყნისა ხსნასა“ ევედრებოდა უფალს, ე.ი. კი
არ სძულდა, უყვარდა ქვეყანა და ზრუნავდა მასზე, ნაკლებად სარწმუნოდ მეჩვენება. ეს
უფრო მდგომარეობის მიერ დაკისრებული მოვალეობის (ბერია, ღვთის კაცია, სასულიერო
ცხოვრების გზაზე დამდგარი!) ფორმალურ მოხდასა ჰგავს (თუმცა შესაძლოა შემომედავონ -
ავტორი ამბობს, „მხურვალედ“ ლოცულობდაო, და რა უფლება გვაქვს არ დავუჯეროთ?!
მაგრამ ღვთის სიყვარულით სავსე გულს, ძნელი დასაჯერებელია, რომ მაცხოვრის მშობლის
ხატში მიწიერი ქალის სახე დაენახა!)
მწირის „თვალი სულიერი“ და „ყური გულისა“ რომ დახშულია, ამას ისიც
ნათელყოფს, მწყემსი ქალის სიტყვებში შეფარულ ერთგვარ გაფრთხილებასაც რომ ვერ
შეისმენს;
ნიშანდობლივია: ქალი დაჟინებით იმეორებს, რომ მას მამა აფრთხილებდა, მამა
უხსნიდა არ მინდობოდა მყინვარის მაცდურ სილამაზეს. მან კი არ მოუსმინა მამას - ურჩი
შვილია!
ურჩი შვილია განდეგილიც - მასაც ყოველდღიური სასწაულით - ლოცვანის სხივზე
დაყრდნობით - არა მხოლოდ შეეწეოდა უფალი, არამედ აფრთხილებდა კიდეც: დაეთრგუნა
ხორცი და აემაღლებინა სული!
„შვილი ურჩი“ კი „წარსაწყმედელსა მიეცესო“!
მწყემსი ქალი ბოროტი მწყემსია - კეთილი მწყემსის ანტითეზა. სეტყვამ ცხვარი
გაუფრთხო - ვერ მიეშველა, დაღუპა მთელი ფარა. გავიხსენოთ მაცხოვრის სიტყვები:
„მწყემსმან კეთილმან სული თვისი დადვის ცხოვართათვის“(იოვანე 10,11). მან დაღუპა
ცხვარი - მამის „სარჩო-საბადებელი - უძღები შვილია! - ამიტომაც „გზა არ წარემართა“.
„არ წარემართა გზა“ განდეგილსაც - მანაც დაღუპა მამის „სარჩო-საბადებელი“ – „ტალანტი
მონაზონებისაი“ - თავის გულში ნაშენები რწმენის ტაძარი ანაცვალა „კარგ სანახავს“, ისევე
როგორც მწყემსმა ქალმა ანაცვალა ფარა „კარგ სანახავს“ - საღამოს დამატყვევებელ პეიზაჟს.
ქალი დარწმუნებულია, რომ მამა „წარბსაც კი არ შეიხრიდა, ოღონდ ვენახე მე
უვნებელი“ - კვლავ „უძღები შვილის იგავის ალუზია და კვლავ იგავური შეხსენება
განდეგილისათვის უფლის ყოვლისმიმტევებლობისა, უსაზღვრო სიყვარულისა და იმის
შესაძლებლობისა, რომ წრფელი გულით მონანიებული ცოდვილი დაუბრუნდებოდა მამის
წიაღს. მაგრამ ამ გაფრთხილების მოსასმენადაც დახშული აღმოჩნდა ბერის „ყური გულისა“ –
„სასმენელნი უჩინონი“. შემდგომ კი, როდესაც სცოდა, თითქოს მოინანია, მაგრამ ბოლოს
უფრო დიდი ცოდვა მიამატა ჩადენილს - იუდას უკანასკნელი, მომაკვდინებელი ბრალი -
სასოების წაწყმედა: სენაკში დაბრუნებულმა მაშინვე უფლისაგან სასწაულის კვლავ
მოვლინებით მოისურვა დამტკიცება იმისა, რომ შენდობილია და, როცა ლოცვანი სხივმა არ
დაიჭირა, სასოებადაკარგული, სწორედ ამ უკანასკნელი ცოდვის გამო დაიღუპა.
ამგვარად, ნათქვამი რომ შევაჯამოთ, მწყემსი ქალი არ უნდა იყოს მხოლოდ ერთი
ფუნქციის მატარებელი სახე - წუთისოფლის ხატის გამომსახველი. იგი უფრო ისეთივე
გაორებული სახეა - ქვეყნიერისა და ღვთიურის ელემენტების მომცველი - როგორი
გაორებულიცაა თვით განდეგილის არსება: მართალია, მას შემოაქვს სენაკში იმ სამყაროს
ხსოვნა, რომლისგან განდგომასა და რომლის დავიწყებასაც ასე გულდაგულ ცდილობდა
მწირი, აფორიაქებს მის „დამშვიდებულ“ სულს (სხვათა შორის, წმინდა მამები საგანგებოდ
ურჩევდნენ ღვთისმსახურების გზაზე შემდგარ ადამიანებს, რომ ფიქრშიც კი მორიდებოდნენ
იმ ადგილებში დაბრუნებას, რომელთაც მათი საერო ცხოვრების ეპიზოდები
უკავშირდებოდა, მწყემსი ქალი კი სწორედ ეშმაკეული დაჟინებით ახსენებს განდეგილს
საერო წარსულს!), მაგრამ თვითონვე აქვს განცდა, რომ ურჩი და უძღები შვილია, და
ინანიებს! ამასთან, არ არის შემთხვევითი, რომ „მამას“ არაერთხელ ახსენებს სწორედ იმ
კონტექსტებში, რომელთაც განდეგილს ზეციური მამა უნდა მოაგონონ და განამტკიცონ.
სწორედ ამიტომ შეიძლება დავასკვნათ, რომ მწყემსი ქალი - ეს არის მწირის შინაგანი,
გაორებული სამყაროს განსხეულებული სახე და არა - ცალმხრივად, წუთისოფლის ხატი.
მწყემსი ქალის მიერ მამის ურჩობა, წუთისოფლის ტრფობა, მონანიება და მაცდურობა
- ეს არის მწირის არსებაში მიმდინარე სულიერი ჭიდილის განსხეულებული ხატი.


რამ დაღუპა განდეგილი

საინტერესოა, რომ ადამიანის ხმის გაგონებისთანავე განდეგილი კრთება. მას უჩნდება შიში,
რომ ეს შეიძლება იყოს „მავნე, აქ მოგზავნილი ეშმაკისაგან“. შემდეგ კი მორჩილად
გადაწყვეტს:
„თუ მაცდური ხარ, ჩანს ღმერთს სწადიან,
მწირი ცოდვილი დღეს გამომცადოს“.
როსტევანიც ასე ფიქრობს - ღვთის ნებაა, რომ ბოროტს გადავეყარეო. სწორედ ამის
საპასუხოდ ეუბნება თინათინი: „ბოროტიცა რად შეექმნა კეთილისა შემოქმედსაო“.
აქ გვახსენდება იაკობ მოციქულის სიტყვები: „ნუვინ განცდილთაგანი იტყუინ,
ვითარმედ ღმრთისა მიერ განვიცადები, რამეთუ ღმერთი გამოუცდელ არს ბოროტისა და
არავის განსცდის იგი.
არამედ კაცად-კაცადი განიცადების თუისისაგან გულის თქუმისა, მოიზიდვის და
სცდების.
მერმე გულის თქუმაი იგი მიუდგის და შვის ცოდვაი და ცოდვაი იგი სრულ იქმნის
და შვის სიკუდილი“ (იაკობ 1,13-15).
ეს არის ზუსტად ის გზა, რომელიც ჩვენ თვალწინ გაიარა განდეგილმა: განსაცდელი,
მისთვის მოვლენილი, უფლისგან გამოგზავნილად მიიღო. სინამდვილეში კი იგი თავისივე
გულისთქმისაგან განიცდებოდა. გულისთქმამ შვა ცოდვა (ფიქრში, განზრახვით) და ცოდვამ
- სიკვდილი: ხორციელიცა და სულიერიც!
განდეგილმა ვერ გაუძლო მცირე გამოცდას: მწყემსი ქალი, თუ მას რეალურ ქალად
აღვიქვამთ ( მას ეს სიბრტყეც აქვს!) და ამ ერთ მხატვრულ ფუნქციას დავუტოვებთ - არაფრით
არ ცდილობს ბერის ცდუნებას. პირიქით - მას ვერც კი წარმოუდგენია, რომ განდეგილის
გულში შეიძლება ავხორცული სურვილი დაიბადოს: სრული ნდობით გამსჭვალული
უშიშრად მიიძინებს „ცეცხლისპირს“.
ახლა გავიხსენოთ ერთი ეპიზოდი დიდი საეკლესიო მამის - ეფრემ ასურის -
ცხოვრებიდან: იმ სახლის ახლოს, რომელშიც წმინდანი ბინადრობდა, ცხოვრობდა მეძავი
დედაკაცი. ეშმაკისაგან შეგულიანებულმა ქალმა გადაწყვიტა ბერის ცდუნება. მივიდა და
უთხრა: „მე მსურს შენთან გავიყო სარეცელი“. ეფრემმა მიუგო: „თუ გსურს გაიზიარო ჩემი
სარეცელი, იქით გაეშურე, საითაც მე მიგითითე!“ - და მეძავს ქალაქის მოედნისაკენ გაუძღვა,
სადაც უამრავი ხალხი ირეოდა: „აქ აღვასრულოთ ცოდვა,“ - უთხრა ქალს. განცვიფრებულმა
ქალმა ჰკითხა: „განა სირცხვილი არაა ამდენი ხალხის წინაშე?“ ბერმა უპასუხა: „თუკი
გრცხვენია ხალხისა, განა უფრო არ უნდა გრცხვენოდეს ღვთისა, რომლისთვისაც ცხადია
ყოველი დაფარული?!“
შერცხვენილი ქალი უჩუმრად განშორდა წმინდანს.
ასე მოიგერია მიწიერი სიმდაბლის შემოტევა ეფრემ ასურმა თავისი სულიერი
სიმაღლით.
ილიას განდეგილი კი დაეცა.
(ერთ დროს მოდური ე.წ. „ლიტერატურული გასამართლებებისათვის“
დამახასიათებელი მკაცრი ბრალდების ტონით ხომ არ განვსჯით ილიას განდეგილს? ბოლოს
და ბოლოს, ლიტერატურის მაღალმხატვრულობა იმითაც განისაზღვრება, რამდენად
დამაჯერებლად ხატავს ავტორი პერსონაჟის სულიერ კატაკლიზმებს. ეს პოემის დადებითი
მახასიათებელია და არა ნაკლი).
ცხადია მიზანდასახულობა ჰაგიოგრაფიული თხზულებისა ილიას პოემის
მიზანდასახულობისაგან განსხვავდებოდა და, შესაბამისად, პერსონაჟის ხატვისა და სხვა
მხატვრულ-გამომსახველობითი ხერხებიც სხვადასხვა იყო.
მაგრამ, როგორც ვთქვით, ილიას მიზანი კონკრეტულად ამ პოემის წერისას ვერ
ასცდებოდა მისი შემოქმედებისა და საზოგადოებრივი მოღვაწეობის საერთო მიზანს - ერის
აღდგენას! ამდენად, განდეგილის ფსიქოლოგიური პორტრეტიც, პოემის ფსიქოლოგიური
შრეც - საერთო, ზოგად კონტექსტში ეწერება - პიროვნება იღებს ჯვარს, რომელიც უნდა
ატაროს ბოლომდე - ეს არის გზა ხსნისა! ილიას იდეალი მთლიანი პიროვნებაა!
პიროვნებათა ხსნის გზა კი ერის ხსნის გზაა!

ბმული:
* http://edulive.ge/res/docs/attachment/ფ.ფ.წერილიგანდეგილზე.pdf

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptySat Nov 14, 2020 1:41 pm

ცაგერისა და ლენტეხის მიტროპოლიტი სტეფანე (კალაიჯიშვილი)


წმიდა ილია მართლის "განდეგილის" სულიერი გააზრებისათვის


წმ. ილია მართლის "განდეგილის" შესახებ მრავალი დაიწერა და, ალბათ, კიდევ მრავალი დაიწერება. ათეისტურმა ეპოქამ მისი გააზრება ცალმხრივად წარმართა. ყოველი განხილვა იმით მთავრდებოდა, რომ ისეთი ღვაწლი, რომელიც თავზე აიღო წმ. ილიას განდეგილმა - უაზრობაა და მისი დამარცხება გარდაუვალი იყო.

ათეისტურ ეპოქაში “განდეგილის” შეტანა სკოლის პროგრამაში, შესაბამისი განმარტებებით, იმ მიზანს ემსახურებოდა, რომ ახალგაზრდებს არც კი ეფიქრათ ამ გზით სიარულზე. ახლა კი, ეს ათეისტური წნეხი, თითქოს, მოიხსნა და უფრო ღრმა ანალიზის შესაძლებლობა გაგვაჩნია და, შესაბამისად, სკოლის წიაღშივე ეს გადაფასება უნდა მომხდარიყო. თუმცა, როგორც ჩანს, ძველი, წლობით დამკვიდრებული, აზრის ინერცია ძალზედ ძლიერი აღმოჩნდა, იმდენად რომ სასულიერო პირებზეც კი იქონია გავლენა. ამიტომ, საჭირო გახდა, ეკლესიის სწავლების შუქზე განხილულიყო ეს საკითხი.

საქართველოს საპატრიარქოსთან არსებული ახალგაზრდობის სულიერი და ინტელექტუალური განვითარების ცენტრის თაოსნობით 2016 წლის მაისში გაიმართა საღვთისმეტყველო კონფერენცია “აღდგომისა დღე არს, განვბრწყინდებოდეთ”, სადაც წაკითხულ იქნა დეკანოზ ილია ჭიღლაძის მოხსენება “წმ. ილია ჭავჭავაძის “განდეგილის” საღვთისმეტყველო-ლიტერატურული წყაროს ძიება და ანალიზი”. მოხსენებაში მრავალი საგულისხმო და საინტერესო მოსაზრებაა გამოთქმული, მაგრამ (თუმცა) მის მიერ გამოთქმულ ზოგიერთ აზრს ვერ დავეთანხმებით და, მიგვაჩნია, რომ შესაძლებელი იყო საეკლესიო სწავლებასთან უფრო შესაბამისი სულიერი ანალიზის გაკეთება.
უპირველეს ყოვლისა, გამოვყოფთ მამა ილია ჭიღლაძის იმ აზრებს, რომლებსაც არ ვეთანხმებით და, შემდეგ ვეცდებით, ჩვენი პოზიციის დასაბუთებას.
მამა ილია წერს:

- “განდეგილი კი არ დაეცა მხოლოდ, დამარცხებული ასრულებს ცხოვრებას”;

- “პირველად, ყველაზე მართებულად “განდეგილის” შინაარსს ჩაწვდა აკაკი ბაქრაძე, რომელმაც ასე შეაფასა პოემის დედააზრი: “განდეგილში” ილიას გამოყენებული აქვს ცოდვით დაცემის კლასიკური სიუჟეტი, მაგრამ ამჯერად დაცემა გამოწვეულია რწმენის ღალატით. ამდენად “განდეგილი” რწმენის ტრაგედიაა. რწმენის ღალატი კი შედეგია ადამიანის გაორებისა და ნებისყოფის სისუსტისა”;

- “რამ გამოიწვია განდეგილი ბერის დაცემა? ის ხომ უკვე სიწმინდის დიდ ხარისხში იყო, თვით სასწაულმოქმედების საზომს მიღწეული?!... სულიერი დაცემის მიზეზი ქრისტიანული ღვთისმეტყველების მიხედვით ამპარტავნებაა. რაში იხატება განდეგილის ამპარტავნება?! განდეგილმა დაივიწყა, რომ მიუხედავად გარკვეული სულიერი სიმაღლეების მიღწევისა, ის კვლავ მოკვდავი, ცოდვილი ადამიანია. მან ისე შეიტკბო ღვთისაგან მიმადლებული სიწმინდე და სასწაულმოქმედება (ლოცვანის მზის სხივის მიერ დაჭერა), რომ ცოდვით დაცემის გამო ამ ნიჭის დაკარგვა, დიდ მწუხარებას ჰგვრის... მაგრამ, განა ეს სასწაული აუცილებელი პირობა იყო ცხონებისათვის?! მას ავიწყდება მაცხოვრის შეგონება: “ოდეს ჰყოთ ბრძანებული თქვენდა, თქუთ, ვითარმედ: მონანი ვართ უხმარნი; რომელი თანა-გუედვა ყოფად, ვყავთ” (ლკ. 17; 10), ასევე სიბრძნე იობისი: “შიშველი გამოვედი დედის მუცლიდან და შიშველი დავბრუნდები იქ. უფალმა მომცა, უფალმა წაიღო, კურთხეული იყოს მისი სახელი” (იობ. 1; 21). წმ. ისააკ ასურის სწავლებით: “ნეტარ არს კაცი, რომელი შეიცნობს უძლურებასა თვისსა, რამეთუ ცოდნა ესე ხდება მისთვის საფუძველი და საწყისი ყოველივე კეთილწარმატებისა” (ისააკ ასური, 61-ე სიტყვა). სამწუხაროდ, განდეგილმა ეს ყველაფერი დაივიწყა, დაივიწყა რომ “თუკი მოინდომებს და უწინდელ კეთილკრძალულ ცხოვრებას დაუბრუნდება, თავდაპირველ მადლსა და ღირსებასაც უეჭველად დაიბრუნებს” (მღვდელი რუფინუსი)”

ზემოთ მოყვანილი ციტატებიდან შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ დეკანოზ ილია ჭიღლაძის აზრით:
1. ილიას განდეგილმა დამარცხებულმა დაასრულა ცხოვრება;
2. განდეგილის ცოდვით დაცემა გამოწვეულია რწმე­ნის ღალატით. რწმენის ღალატი კი შედეგია ადამიანის გაორებისა და ნებისყოფის სისუსტისა რომ “განდეგილი” რწმენის ტრაგედიაა (აკაკი ბაქრაძის ეს შეფასება “განდეგილისა” მისთვის სავსებით მისაღებია).
3. განდეგილი ამპარტავნებამ შეიპყრო. მან დაივიწყა, რომ მიუხედავად გარკვეული სულიერი სიმაღლეების მიღწევისა, ის კვლავ მოკვდავი, ცოდვილი ადამიანია. მან ისე შეიტკბო ღვთისაგან მიმადლებული სიწმინდე და სასწაულმოქმედება (ლოცვანის მზის სხივის მიერ დაჭერა), რომ ცოდვით დაცემის გამო ამ ნიჭის დაკარგვა, დიდ მწუხარებას ჰგვრის. ამგვარად, მან, ამ დიდი მწუხარებით შეპყრობილმა - დამარცხებულმა დაასრულა ცხოვრება.

აქვე მამა ილია ჭიღლაძე გვთავაზობს წმიდა ილია მართლის შესაძლო მოტივაციას ამ ნაწარმოების დაწერისა:

“ცნობილია, ილია მართალს ახალგაზრდობის პერიოდში ჰქონდა სურვილი - გამხდარიყო ბერი, რაც, რა თქმა უნდა, აუცილებლად გულისხმობს იმასაც, რომ ის აუცილებლად დაინტერესდებოდა საბერმონაზვნო, ანუ ასკეტური ლიტერატურით. სიმბოლურია პოემის მიძღვნა საყვარელი და ძვირფასი მეუღლის, ოლღა გურამიშვილისადმი. აქ ჩვენ შეგვიძლია დავინახოთ თავად ილიას პირად ცხოვრებაში, მის ახალგაზრდობაში გაკეთებული არჩევანის - ბერობაზე საბოლოო უარის თქმის და საერო ცხოვრების, დაოჯახების არჩევანის გამარჯვება”.

ფსიქოლოგიური ქვეტექსტის სახით, ყოველივე ეს გულისხმობს შემდეგს:
- არ ღირს ბერობაზე არჩევანის შეჩერება, რადგან ამ გზით უდიდესი სიწმინდის მიღწევის შემთხვევაშიც კი, ადამიანი - ადამიანად რჩება, მას არ ჰყოფნის ნებისყოფა და ერთგულება, ცდუნებას დიდი მოღვაწეებიც კი ვერ უძლებენ, ამიტომ უმჯობესია, ჩვეულებრივად, დავქორწინდეთ. აი, ჩვენთვის სათაყვანებელი წმიდა ილია მართალიც იდგა ამ არჩევანის წინაშე და, მანაც, საბოლოოდ, უარი თქვა ბერობაზე, ხოლო საერო ცხოვრების, დაოჯახების არჩევანმა გაიმარჯვა, აკი დაწერა კიდევაც ეს უდიდესი პოემა “განდეგილი”, სწორედ ამ არჩევანის წარმოსაჩენად.

ილიას “განდეგილთან” მიმართებაში, სწორედ ამ, წლობით დამკვიდრებული აზრის ინერციას გავუსვით ხაზი, რომელიც იმდენად ძლიერი აღმოჩნდა, რომ სასულიერო პირებზეც კი იქონია გავლენა.
სანამ არგუმენტაციაზე გადავიდოდეთ, ერთ საკითხსაც შევეხოთ, რაც მნიშვნელოვანია ნაწარმოების ანალიზისას. დეკანოზ ილია ჭიღლაძემ გამოთქვა საინტერესო აზრი “განდეგილის” პირველწყაროსთან დაკავშირებით. მან აღნიშნა, რომ ნაწარმოებს პატერიკული ჟანრის სიუჟეტი უდევს საფუძვლად, რაშიც, რა თქმა უნდა, ვეთანხმებით. თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ ეს პატერიკული ჟანრის სიუჟეტი, წმ. ილიამ, თავისივე მოწმობით, ადგილობრივი ხალხური გადმოცემიდან აიღო.
მამა ილია ჭიღლაძე წარმოგვიდგენს ერთ-ერთი უძველესი პატერიკის შინაარსს, და დასძენს: “უდავოა, რომ წარმოდგენილი პატერიკის თხრობა სრულიად იდენტურია ილიას “განდეგილის”, როგორც სიუჟეტის, ისე დედააზრის. შეინიშნება მხოლოდ ორი სიუჟეტური სხვაობა. “განდეგილში” ბერი მწუხარების ელდისგან კვდება, ხოლო პატერიკში იგი საერო ცხოვრებას უბრუნდება”. მეორე სხვაობა, რომელსაც აღნიშნავს მამა ილია ჭიღლაძე, როგორც ჩანს მაცდუნებელი ქალის არსობრივ საკითხშია - პატერიკში პირდაპირ მითითებულია, რომ ეშმაკი გამოეცხადა ბერს ქალის სახით, ხოლო “განდეგილში” პირდაპირ არ ჩანს - ბერთან მისული ქალი ადამიანია, თუ ეშმაკი - ქალის სახით მისული. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ამ საკითხთან დაკავშირებით, მამა ილიას არგუმენტაცია საინტერესო და საგულისხმოა.

თუმცა, სიუჟეტური განსხავება წმ. ილიას “განდეგილსა” და მამა ილიას მიერ წარმოდგენილ პატერიკს შორის, გაცილებით მეტია, ანუ, უფრო სწორად, მსგავსებაა მხოლოდ ორი - პირველი, ის, რომ თხრობა ორივე შემთხვევაში განდეგილობის ღვაწლში მყოფ ადამიანს შეეხება და მეორე, ის რომ ორივეს, ეშმაკი ქალის მეშვეობით აცდუნებს. აქ ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ არც განდეგილი ბერების შესახებ თხრობა და არც ეშმაკის ასეთი ხრიკის წარმოჩენაა განსაკუთრებული კუთვნილება იმ პატერიკისა, რომელსაც წარმოგვიდგენს მამა ილია ჭიღლაძე.

მაგრამ, რადგან ეს პატერიკი ძალზედ კარგ შესაძლებლობას გვაძლევს, შედარებისას - განსხვავებების დანახვისა, რაც დაგვეხმარება საკითხის საღვთისმეტყველო გააზრებაში, მიზანშეწონილია ამ ორი ტექსტის პარალელური ანალიზი.
რაც შეეხება დედააზრს, თუ წმ. ილიას “განდეგილს” ჩამოვაცილებთ წლობით დაგროვილი “განხილვებისა” და “ანალიზების” ბალასტს, თავისი წმიდა სახით, “განდეგილის” დედააზრი, გარკვეულწილად, მართლაც შეესაბამება პრესბიტერ რუფინუსის მიერ აღწერილი პატერიკის დედააზრს. ანუ ორივე ნაწარმოები აფრთხილებს განდეგილობის ღვაწლისკენ მიმართულ ბერ-მონაზვნებს, თუ რა სახის საცდურები შეიძლება ელოდოთ მათ, ამ რთულ, მაგრამ ღირსეულ გზაზე.

განსვავება იმაშია, რომ პატერიკი პრაქტიკული სახელმძღვანელოს სახეს ატარებს მოღვაწე ბერ-მონაზვნობისთვის, ხოლო პოემა - მხატვრული ასახვაა განდეგილობის დიდი და თავგანწირული ღვაწლისა. ანუ თავისი არსით, პატერიკი რჩევა-დარიგებაა სულიერი ღვაწლის გზაზე შემდგარი ადამიანებისთვის, ხოლო წმ. ილიას “განდეგილი” მომხდარი ფაქტის მხატვრული ასახვაა, თუმცა პოემას მიზნად არ დაუსახავს რჩევა-დარიგება პირდაპირი სახით, ის უფრო მხატვრული ნაწარმოებია, ვიდრე პატერიკი.
აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ “განდეგილი” შესანიშნავ საშუალებას იძლევა განდეგილობის, როგორც მოვლენის სულიერი გააზრებისთვის და, შესაბამისად, ის შეიძლება სასარგებლო იყოს ბერ-მონაზონთათვისაც, იმ შემთხვევაში, თუ მოხდება მისი მართებული სულიერი ანალიზი. მაგრამ, ვერანაირად გამოდგება ბერ-მონაზონთათვის სწავლებად ის, რა დასკვნაც გამოაქვს აკაკი ბაქრაძეს და, შესაბამისად, მასთან თანხმობაში მყოფ, მამა ილია ჭიღლაძეს, ამ ნაწარმოების დედააზრთან დაკავშირებით, ანუ: “განდეგილი” - რწმენის ტრაგედიაა. რწმენის ღალატი კი შედეგია ადამიანის გაორებისა და ნებისყოფის სისუსტისა”.

პოემის სულიერი ანალიზის მეტი სიცხადისთვის, ძალზედ სასარგებლო იქნება, გავყვეთ ორივე ნაწარმოების ტექსტს, შევადაროთ და შევაფასოთ წარმოჩენილი მსგავსებები და განსხვავებები, რაც, შედეგად, საშუალებას მოგვცემს, ზოგადად, განდეგილობის მოვლენის შეფასებისა და, ამავე დროს, წმიდა ილია მართლის დამოკიდებულებისა განდეგილობის ღვაწლისადმი.

პრესბიტერ რუფინუსის მიერ გადმოცემული პატერიკი დასაწყისშივე ცხადჰყოფს თავის დანიშნულებას:
“ახლა გიამბობთ, რა შეემთხვა ამ მცირე ხნის წინ ჩვენს ერთ-ერთ ძმას. ეს მაგალითი მეტ სიფრთხილეს შეგძენთ სულიერ ცხოვრებაში”.
თხრობა მიმდინარეობს ბერ-მონაზონთა და სულიერი ღვაწლით დაინტერესებულ პირთა წრეში და აშკარად დარიგების ხასიათს ატარებს. დიდი ღვაწლითა და მაღალი სულიერებით გამორჩეულ პირთა ნაკლებობას იმ ადგილას და იმ დროს - ნამდვილად არ უჩივიან.
წმ. ილიას განდეგილი კი სულ სხვა ეპოქაში და სხვა ვითარებაში ცხოვრობს, თუმცა, ილია მართალი დიდი პატივისცემით იხსენებს იმ დროსა და იმ ადამიანებს, როცა:

აქა ყოფილა უწინ კრებული,
ღვთისთვის ქვეყნიდამ განდეგილ ძმათა
და მყინვარს ამას უდაბნოს თურმე
ისმოდა ქება წმიდა-წმიდათა.
აქა გამდგარან, განშორებიან
ამ წუთისოფლის სამაცდუროსა,
აქ ჰღირსებიან მართალთა თანა
სავანესა მას საუკუნოსა.
შემდეგ დიდი ილია მადლიერებითა და მოწიწებით დასძენს, რომ:

გასულან ამა ქვეყნით მამანი
და ტაძარი ღვთის გაუქმებულა...
იმათის ღვაწლით, იმ ტაძრის მადლი
მთიულთა შორის, ყველგან განთქმულა.

პატერიკში ღვთივსულიერი მამა იოანე მოუთხრობს თავის მსმენელებს ერთ-ერთ ბერზე, რომელიც მათ შორის ცხოვრობდა:
“აქვე, ჩვენთან, მახლობელ უდაბნოში, ერთი მონაზონი ცხოვრობდა - დიდი მოღვაწე და მმარხველი. თავის ყოველდღიურ საზრდოს იგი საკუთარი შრომით მოიპოვებდა. სამოღვაწეო ადგილსამყოფელად მღვიმე ჰქონდა გამორჩეული და ამ მღვიმეში განუწყვეტელ ლოცვა-ვედრებას აღავლენდა ღმრთისადმი, ერთი სიტყვით, ყველანაირი სათნოებით იყო შემკული”.
წმიდა ილია მართლის განდეგილი ნამონასტრალში დამკვიდრებულა და სულ მარტოდმარტო დაუწყია თავისი მოღვაწეობა, რომელიც, ასევე, გამორჩეული იყო:
ოდესღაც ტაძარს იმ გაუქმებულს,
მეუდაბნოე შეჰკედლებია;
საიქიოსთვის ეს სააქაო,
დაუთმია და განშორებია...

* * *
განდეგილა და ამ ყინულებში,
სულ მარტოდმარტო დაყუდებულა
და გვამი მისი ცოდვილთ ფიქრთაგან
იმ დღიდგან აღარ შეძრწუნებულა.
განუდევნია გულიდან ყველა -
მსოფლიო ზრახვა, ფიქრი, წადილი,
რათა წარუდგეს უფლისა მსჯავრსა
სულით განწმენდილ და განბანილი.

* * *
განყენებული წუთისოფლისგან
იქ სული მისი აღყვავებულა
და ხორციელი გულისთქმა ყველა,
დამარხულა და განსვენებულა.

პატერიკში არსად ჩანს, ჰქონდა თუ არა, იმ განდეგილ ბერს, სასწაულმოქმედების ნიჭი, თუმცა, აღნიშნულია, რომ ის ყოველგვარი სათნოებებით იყო შემკული.
წმ. ილიას განდეგილის “ვედრება ღმერთს უსმენია და სასწაული ნიშნად მადლისა, მღაღადებელზედ მოუვლენია”:

ოდეს უდაბნოს გასწვრივ მთის წვერზედ
მზე სხივგაფენით ამოვიდოდა,
იმ სარკმლით სხივი მისი სენაკში
სვეტად ბრწყინვალედ ჩაეშვებოდა.
როს ჰლოცულობდა, იმ სხივსა თურმე,
თვის ლოცვანს მწირი ზედ დააყრდენდა,
და ხორცთუსხმელი მზის სხივი იგი,
უფლის ბრძანებით ზედ შეირჩენდა.
შემდეგ პატერიკი წარმოგვიდგენს დედააზრს, რისთვისაც დაიწერა ეს პატერიკი:
“მაგრამ, საკუთარი წარმატებებით მოხიბლულს, მას მოეჩვენა, თითქოს სრულყოფილებისთვის მიეღწია და ღმრთის შეწევნა აღარაფერში სჭირდებოდა, არამედ მთელი სასოება ამ მოჩვენებით სრულყოფილებაზე ჰქონდა დამყარებული, რომელსაც იგი საკუთარ დამსახურებად მიიჩნევდა”.

როგორც ვხედავთ პატერიკში პირდაპირაა დასახელებული ის საფრთხე, რომელიც ემუქრება, ზოგადად, ნებისმიერ სულიერ ღვაწლში შემდგარ ადამიანს, განსაკუთრებით კი განდეგილებს. ამ საფრთხეს რელიგიურ ენაზე ეწოდება ხიბლი, ანუ საკუთარ თავზე ზედმეტი წარმოდგენა და სულიერი ღვაწლის საკუთარი პერსონისადმი მიწერა. ამ დროს ქრისტიანობა გვასწავლის, რომ სულიერი წარმატებისთვის მხოლოდ საკუთარი სურვილი და ქმედება არ კმარა. ნებისმიერი კეთილი საქმე შეიძლება აღესრულოს მხოლოდ და მხოლოდ საღმრთო მადლის მეოხებით. ანუ ადამიანის ნება და ძალისხმევა უნდა დაემთხვეს ღმრთის ნებასა და ძალისხმევას. ურთიერთსიყვარულზე დაფუძნებულ ურთიერთქმედებას ადამიანისა და ღმერთისა ეწოდება სინერგია. სწორედ სინერგია აძლევს ადამიანს საშუალებას მიაღწიოს სულიერ წარმატებას. ჩვენ შემთხვევაში კი ვხედავთ, რომ პატერიკში მოხსენიებულ განდეგილს მთელი სასოება თავის მოჩვენებით სრულყოფილებაზე ჰქონდა დამყარებული.
რა ხდება ამ მხრივ წმ. ილიას “განდეგილში”? წმ. ილია არსად, მინიშნებითაც კი, თავისი განდეგილის ამგვარ, ანუ ხიბლიან მდგომარეობაზე არ საუბობს.
ეგრე ვიდოდნენ დღენი და წელნი,
ეგრე უბიწოდ იგი სცხოვრებდა...
და თვის სიწმინდეს ყოველდღე თურმე,
ამ სასწაულით შეიმოწმებდა.

ერთადერთი, რაც შეიძლება საეჭვო იყოს, ის გარემოებაა, რომ განდეგილი თავის სიწმინდეს სასწაულითYამოწმებდა. დავსვათ კითხვა - ვისგანაა ეს სასწაული მოვლენილი განდეგილზე. აქვე გვაქვს ერთმნიშვნელოვანი პასუხი:

ვედრება მისი ღმერთს უსმენია
და სასწაული ნიშნად მადლისა
მღაღადებელზედ მოუვლენია.

სასწაული ღმრთისაგანაა - ნიშნად მადლისა. შესაძლოა, სასწაულით თავის სიწმინდის შემოწმება იყოს ხიბლის შემცველი ქმედება? ამის გამორიცხვა შეუძლებელია, რადგან სიწმინდის შემოწმება შეიძლება იქცეს სიწმინდის დამოწმებად, რაც ამპარტავნების შემცველი განწყობაა - თავმოწონება იმით, რომ სასწაულმოქმედება შეგიძლია. აქედან, შეგვიძლია დავასკვნათ:
მიუხედავად იმისა, რომ წმიდა ილია მართალი არსად საუბრობს თავისი განდეგილის ხიბლიან მდგომარეობაზე, ხიბლის შესაძლებლობას მასში ვერ გამოვრიცხავთ, თუმცა, დაბეჯითებით, არც იმის მტკიცება შეიძლება, რომ განდეგილი ძლეული იყო ამპარტავნებით.

ისევ მივუბრუნდეთ პატერიკს:
“გონების ამგვარი ამაღლება რომ იხილა, კაცთა მოდგმის მტერმა - ეშმაკმა - სცადა თავის ბადეში გაეხვია საბრალო მონაზონი. და, აი, ერთხელ, ღამით, იგი მას მშვენიერი ქალის სახით გამოეცხადა: თითქოს უდაბნოში დიდი ხნის უგზო-უკვლო ხეტიალისგან ღონე წართმეოდა. მუხლმოდრეკილი იდგა მღვიმის შესასვლელთან და ბერს შეწყალებას ევედრებოდა. “უდაბნოში შემომაღამდა და გზა ვერ გავიგნე - ამბობდა იგი - ნება მომეცი, შენი მღვიმის შესასვლელის რომელიმე კუთხეში გავათიო ღამე, რათა მხეცების შესაჭმელი არ გავხდე”. მოყვასისადმი სიბრალულის გრძნობით ძლეულმა ბერმა ქალი მღვიმეში შეიყვანა.”
ახლა კვლავ წმ. ილია მართლის “განდეგილს” გავყვეთ:

ერთხელ, საღამოს, ლოცვით დაღლილი,
გადმომდგარიყო ზღუდის კარებსა
და დაფიქრებით გადმოჰყურებდა
მწვანით დაფენილს მთისა კალთებსა.

* * *
უეცრად ასტყდა რამ ნიავ-ქარი,
დაჰბერა კლდეთა, ნაპრალთ და მღვიმეთ,
და მყინვარიდამ, ვითარ ვეშაპი,
შავი ღრუბელი დაიძრა მძიმედ.

* * *
ესე ყოველნი, ერთად რეულნი,
ჰგვანდნენ ცით ვლენილს რისხვას ღვთისასა,
თითქოს ღმერთი სჯის ქვეყანას ცოდვილს
დღეს მას საშინელს განკითხვისასა.
ამ დროს ის მწირი სენაკში იყო,
ცრემლით ალტობდა ღვთისმშობლის ხატსა
და ხელაპყრობით ევედრებოდა
წარწყმედისაგან ქვეყნისა ხსნასა.
უცებ მოესმა რაღაც კაცის ხმა...
ეოცა ეს ხმა, უჩვევი, მწირსა.
ყური ათხოვა, - და თითქო ვიღაც
ჰკივის, იძახის ზღუდისა ძირსა.
ეცა მსწრაფლ კარებს და გადიხედა...
ვიღაც კარის ჯაჭვს ზედ მოსდგომოდა,
და ვით ყრმა ვინმე, ღაღადების ხმით,
შესაფარებელს ბინას ითხოვდა.
თუ ძეა კაცის, რამ მოიყვანა
ამ დროს, ამ ღამეს ქვეყნისა რღვნისას?
მხეციც, ნადირიც თვის ბუდეში ჰძრწის,
მორიდებული ამ რისხვას ღვთისას!

როგორც ვხედავთ, აქაც განსხვავებული სიტუაციაა. პატერიკში პირდაპირ ვიცით, რომ განდეგილს ქალი კი არა, ეშმაკი მიადგა ქალის სახით, საცდუნებლად. აქვე ვხედავთ, რომ ბერი იმდენადაა საკუთარ თავში დარწმუნებული, რომ არც კი გასჩენია კითხვა - ბოროტისგან ხომ არ არის “გზააბნეული ქალის” უეცარი სტუმრობა? სენაკში იმ “ქალის” შეშვების მიზეზიც სავსებით მისაღებია - სიბრალული, აბა ღამე ხომ არ დატოვებდა გარეთ ღონემილეულს.
“განდეგილში” რა ხდება? საშინელი ავდარია. ბერი ლოცულობს. ესმის ძახილი. გადაიხედავს. ვერ გაურჩევია, ვინ არის.

ჰკითხა: - “ვინა ხარ? კაცი თუ მავნე,
აქ მოგზავნილი ეშმაკისაგან?”
- კაცი ვარ, კაცი!.. მომეცი ბინა,
მიხსენ, ღვთის მადლსა, სიკვდილისაგან.
ვერ ჰხედავ, ლამის ცა ჩამოიქცეს
და ზედ დაეცეს დედამიწასა?
რა დროს კითხვაა?.. შემიბრალე მე
და ნუ დამიჭერ ჭერსა, ბინასა”.
- “მართალი სთქვი შენ... თუ ხარ ძე კაცის,
ცოდვაა გარეთ დაგტოვო ამ დროს;
თუ მაცდური ხარ, სჩანს, ღმერთს სწადიან,
მწირი ცოდვილი დღეს გამომცადოს.

სიფრთხილით უდგება წმ. ილიას განდეგილი ადამიანის გამოჩენას სენაკთან, მაგრამ იცის, რომ საშინელ ავდარში, ღამით, მისი გარეთ დატოვება მთაში - სიკვდილის ტოლფასია, და ისიც, ღმერთს მიენდობა: “ამოვედ, ვინც ხარ!.. იყავნ ნება ღვთის!..” და მოულოდნელი სტუმარი ადის სენაკში.
მუნ დახვდა მწირი... რაა? ვინ რის?
ვერ გაარჩია სიწყვდიადითა.
“გამომყევ, ვინც ხარ! ბინას მოგცემ შენ,
გაგიზიარებ ჩემსა სენაკსა...
სახლი ღვთისაა... შენც შეგივრდომებს,
შენებრ მახვეწარს, მრავალსაც სხვასა”.
წაუძღვა წინ და შევიდნენ სენაკს...
აქ უფრო, ვიდრე გარეთ, ბნელოდა,
მხოლოდ კი ერთგან, ღველფად ქცეული,
ცეცხლი ჩამქრალი ფერფლქვეშე ჰჩნდოდა.

კვლავ არ ენდობა საკუთარ თავს განდეგილი, მსჯელობს:

რა დედაღვთისამ სენაკს შეუშვა
და არ შერისხა იგი მისული,
გულში სთქვა მწირმა, ძეა კაცისა
და არა მავნე, ბოროტი სული.

შემდეგ მოვლენები სწრაფად ვითარდება:

სტუმარი იგი დანაცრულს ცეცხლსა
ფიცლივ მივარდა დამზრალი, სველი,
ღველფი გაქექა, ჩაჯდა ცეცხლაპირს
და გაიწოდა სათბუნად ხელი.
- “უჰ, უჰ, რა ცივა!.. - სთქვა მან სტუმარმან, -
ლამის გავშეშდე სიცივისაგან!..”
მწირს ხმა ეოცა... ქალის ხმას ჰგვანდა...
შეკრთა, შეშინდა ამა ხმისაგან.
ნუთუ აწ ბედმა ქალის სახითა
განსაცდელი რამ მას მოუვლინა?
და ვითა ელვამ, ამისმა ფიქრმა
გულში ზარცემით მწირს გაურბინა.

ისევ წუხს განდეგილი. ფაქტის წინაშე აღმოჩნდა. თავადვე შეუშვა საკუთარ სენაკში ადამიანი, რომელიც ქალი აღმოჩნდა. მაგრამ რა შეეძლო მოემოქმედა? არ შეეშვა? მაგრამ ეს ხომ ადამიანის განზრახ მკვლელობის ტოლფასი იქნებოდა. რა მოასვენებდა მას ამის შემდეგ? რა ლოცვა და რა მარხვა გაუყუჩებდა სინდისის ქეჯნას? ასე რომ მისი გადაწყვეტილება სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ განდეგილისთვის ძალზედ რთულია ასეთი გადაწყვეტილების მიღება. და ისიც, დიდი ყოყმანით, მაგრამ კვლავ მიენდო ღვთის ნებას:

მაგრამ იქნება ბედმა ეგე ჰქმნა
მისდა საცდელად თვით უფლის ნებით!..
და კისრად იდო, ვით ნება ღვთისა,
სასოებით და გულდამშვიდებით.
მისი ყოყმანიც და გადაწყვეტილებაც სრულიად გასაგებია. აქ არ არის არც გაორება და არც ნებისყოფის სისუსტე. გარკვეულწილად, იგივე მოტივაცია შეიძლება ჰქონოდა პატერიკის განდეგილსაც, მაგრამ მას ფიქრადაც არ აქვს სიფრთხილე და ის საღი ყოყმანი, რომელიც გამოიჩინა წმ. ილიას განდეგილმა.
კვლავ გავყვეთ პატერიკის თხრობას:
“რა გინდა, რისთვის დაიარები ამ უდაბნოში?” - ჰკითხა მას. ქალმა მაშინვე შეთხზა რაღაც ამბავი, თან საუბარში ნელ-ნელა დახვეწილად აპარებდა ქალური ალერსის და მომხიბვლელობის შხამს. ხან საბრალობელ, უმანკო მსხვერპლად მოჰქონდა თავი, ხანაც ნაზ, უმწეო არსებად, რომელსაც დაცვა, მფარველობა სჭირდება. თავისი ტკბილი, მიმზიდველი საუბრით მან დაატყვევა საბრალო განდეგილის სული.”
რა ხდება შესაბამის სიტუაციაში წმ. ილიას “განდეგილში”:
- “შეშა არა გაქვს? - ჰკითხა სტუმარმა, -
მოიტა, ცეცხლი ავანთოთ, ერთი!
ხვალ თუნდა მთელს ზურგს მე ამოგიტან,
ოღონდ დღეს გავთბე, შენ, შენი ღმერთი!”
მეუდაბნოემ იქავ კუთხიდამ
მოზიდა შეშა, ცეცხლი აანთო.
რა გაძლიერდა, ცეცხლისა შუქმა
ბნელი სენაკი სინათლით მორთო.

აქაც სრულიად განსხვავებული სიტუაციაა. პატერიკში, ბერი თვითონ იჩენს აქტიურობას და კითხვის დასმით, აძლევს “სტუმარს” საშუალებას, მიმართოს მაცდუნებელი საშუალებების მთელ არსენალს. ფაქტობრივად, ის თავად ხელს უწყობს ეშმაკს თავისი ბოროტი განზრახვის აღსრულებაში. “განდეგილში” ბერი არ აქტიურობს, ფრთხილობს. შეხიზნული გოგონა, რომელსაც ბოროტი, მისდა უნებლიედ, იყენებს ცდუნების იარაღად, ცდილობს როგორმე გათბეს და ბერიც, მისი თხოვნით, ცეცხლს აანთებს ბუხარში. აქაც არაფერი არასწორი არ ხდება, თუმცა საშიშროება ცოდვაში ჩავარდნისა მატულობს.

ხოლო რა შუქი იმა ცეცხლისა
სტუმარს, იქ მჯდომელს, ზედ მოეფინა,
გასაოცარი რაღაც შვენება
განდეგილს თვალწინ წარმოედგინა:
ყმაწვილი ქალი, სავსე სიცოცხლით,
სავსე შვენების ჯადოთი, გრძნებით,
ნაზად, ამაყად, ცეცხლაპირს იჯდა,
ვით მინდვრის შველი ყელმოღერებით.

აქ იწყება უკვე ბერის მხრიდან არასწორი მოქმედება, მან ვერ შესძლო საკუთარი მზერის მოთოკვა და “ქალს შეაჩერა ტყვექმნილი თვალი”:

ვის არ მოიმხრობს, მოინადირებს,
ყოვლად ძლიერი მშვენიერება!..
თქმულა - მხეციც კი გააფთრებული
მის წინ დატკბება და დაწყნარდება
და დაუწყნარდა ძალს შვენებისას
იგი მწირიცა მწყრალი, გულმშრალი,
და უცოდველის გულისტკივილით
ქალს შეაჩერა ტყვექმნილი თვალი.

როცა განყენებულად ვსაუბრობთ ბერის არასწორ მოქმედებაზე, არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ასეთივე არასწორ მოქმედებას ადამიანთა აბსოლუტური უმრავლესობა ჩაიდენდა, ამის უამრავი მაგალითი შეიძლება მოვიყვანოთ, თუნდაც წმინდანთა ცხოვრებებიდან. განდეგილი შეეცადა შებრძოლებოდა საცდურს, მაგრამ ვერ შეძლო მოეთოკა “ტყვექმნილი თვალი”.
ამ დროს, რას აკეთებს, ცდუნების საწინააღმდეგოდ, მსგავს განსაცდელში ჩავარდნილი პატერიკის განდეგილი? სრულიად არაფერს და ეშმაკი “ქალიც” თავისი ტკბილი, მიმზიდველი საუბრით ატყვევებს საბრალო განდეგილის სულს.
შემდეგ, პატერიკის თხრობა გრძელდება:
“მერე, ნელ-ნელა, ხუმრობასა და სიცილზე გადავიდა, კეკლუცურად ეხებოდა ბერის ნიკაპსა და წვერს - თითქოსდა პატივისცემისა და მოკრძალების ნიშნად, ბოლოს თავზეც დაუწყო მოფერება. და აი, ქრისტეს მხედარი, საბოლოოდ ძლეული აღმოჩნდა, მის გულში ავხორცული ვნებები აბობოქრდნენ. იგი აღარ ფიქრობდა თავის აღთქმებზე, თავის მოწოდებასა, თუ იმ მძიმე ღვაწლზე, რომელიც ღმრთის გულისათვის ჰქონდა გაწეული. აი, გულის სიღრმეში იგი უკვე ეძლევა მრუშობას, მისი ფიქრი და ზრახვა უკვე დანაშაულებრივ კავშირშია უწმინდურ ვნებასთან, ქედდადრეკილი დგას მის წინაშე, “ვითარცა ცხენი და ჯორი, რომელთა თანა არა არს გულისხმა”.
წმ. ილიას განდეგილი, “მშვენიერი ყმაწვილი ქალის” ცქერით დატყვევებული, კიდევ ერთ შეცდომას უშვებს და იწყებს მასთან საუბარს:

ბოლოს ჰკითხა მან: “ვინა ხარ შვილო?
ამ უდაბნოში რამ მოგიყვანა?
მერე ამ დროსა, როს ავდრისაგან
ლამის წაირღვნას მთელი ქვეყანა?”
- “მწყემსი ქალი ვარ... აქ მთის კალთებზედ
ცხვარს ვაძოებდი მამიჩემისას,
ბალახმა ცხვარი ამოიტყუა
და მეც ამოვყე ფარასა ცხვრისას...”

ამ შემთხვევაში ბოროტი მაცდური უფრო დახვეწილად მოქმედებს, ხვდება რა, რომ განდეგილი ფრთხილობს. ჯერ მისი თვალი დაატყვევა “ყმაწვილი ქალის” სილამაზით, და როცა დაინახა, რომ ის “დაუწყნარდა ძალს შვენებისას”, ანუ მოეშვა და მოდუნდა, საუბარზეც დაითანხმა, იმდენად, რომ განდეგილი თავად გახდა მისთვის მაცდუნებელი საუბრის ინიციატორი.

(გაგრძელება ქვემოთ)

ბმული:
* http://karibche.ambebi.ge/qristianuli-ckhovreba/qristianuli-khelovneba/7530-meufe-stefane-tsmida-ilia-marthlis-qgandegilisq-sulieri-gaazrebisathvis.html

study


Last edited by Admin on Sat Nov 14, 2020 1:49 pm; edited 2 times in total
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptySat Nov 14, 2020 1:48 pm

ცაგერისა და ლენტეხის მიტროპოლიტი სტეფანე (კალაიჯიშვილი)


წმიდა ილია მართლის "განდეგილის" სულიერი გააზრებისათვის


შემდეგ მწყემსი ქალი ყვება თავის ამბავს, თუ როგორც გაიტაცა მყინვარის სილამაზემ, როგორ დაივიწყა მამის გაფრთხილება, როგორ გაავდრდა, დაბნელდა, ცხვრები შემოეფანტა, დარჩა მარტოდმარტო:

რა მექნა ბეჩავს!.. საბრალო თავი
სად შემეფარა, გადამერჩინა?
ვთქვი, - აქავ დავრჩე და ბედს მივენდო,
თუ გავბედო და წავიდე შინა?
დავრჩენილიყავ, - მერე ვინ იცის,
გავაღწევდიღა ამ ღამეს ბედშავს?..
წავსულიყავ და - ამ ბნელაშია
კლდე-ღრეში სადმე ჩავიჩეხდი თავს...
მაინც გავბედე შინისკენ წასვლა,
ვთქვი, რაც მომივა, დე მომივიდეს!
თურმე, ნუ იტყვი, გზა ამრევია
და მოვსდგომივარ მონასტრის ზღუდეს.
ჯაჭვს ზედ წავაწყდი... და მაშინ მივხვდი,
რომ აქ მყინვარის მონასტერია,
ისიც ვიცოდი, მამიჩემისგან,
რომ მონასტერში ვიღაც ბერია.
გახარებული გეძახდი დიდხანს,
შენც კი კარგა ხანს მე ხმა არ გამე...

კარგა ხანს ისაუბრეს. სიტყვა სიტყვას მიჰყვებოდა:

- “შენ კი ეშმაკი, მგონი გეგონე”.
- “ნუ მიწყენ, შვილო, და ნურცა გიკვირს!..
შენვე სთქვი, სხვა ვინ მოხედავს ქვეყნით
ერთს დავიწყებულს და განდეგილ მწირს!”
- “განა ქვეყნადა არავინ გყავს,
ან ძმა, ანუ და, ან ნათესავი?”
- “მყვანდნენ... და ყველას გამოვეთხოვე,
აქ მოველ და ღმერთს შევწირე თავი”.
- “მას აქეთ ბევრი წელიწადია?”
- “არ ვიცი”. - “როგორ?”
- “არ ვთვლი წელთა სვლას,
მოვშორდი შვილო, წუთი-სოფელსა
და რაღას ვაქნევ იმის ჟამთა ცვლას!”
- “მოშორდი და აქ სულ მარტოკა ხარ?”
- “ეგეთი არის, სჩანს, ნება ღვთისა...”
“როგორ თუ ღვთისა? ღმერთს რაში უნდა
ამ ყინულებში ყოფნა კაცისა?”
* * *
“ან შენ როგორ სძლებ უწუთისუფლოდ!
მერე იცი კი რარიგ ტკბილია?!
აქ სიკვდილია, იქ კი სიცოცხლე.
აქ ჭირია და იქ კი ლხინია.
ნუთუ თვისტომი, ტოლი და სწორი -
ყველა გულიდამ ამოგიღია?
* * *
არ გაგონდება არც მამა, დედა,
ან ძმა, ანუ და, ან სახლი, კარი?
ნუთუ მის დღეში არა გყოლია
მოკეთე, გულის შემატკივარი?!
როგორ მოშორდი?..” - “რა გითხრა, შვილო?”
ყველაზედ უფრო, სული ტკბილია,
იგი ტყვე არის წუთი-სოფლისა
და ეგ ყოველი მის ბორკილია”.
- “მაშ, ვინც ქვეყნად ვართ, ყველა წარვწყმდებით,
ვეღარ დავიხსნით ვერაფრით სულსა?”
- “ხსნა ყველგან არის... ხოლო გზა ხსნისა,
ესეთი მერგო მე... უბედურსა...”

და აი, მაცდუნებელი საუბრის ხილული შედეგი:

“უბედურსაო”?!.. და მწირსა უცებ
გულს ელდა ეცა ამ სიტყვის თქმაზედ...
ასეთი სიტყვა ხომ ჩივილია
და ვით მოადგა იგი ენაზედ?

იმწამს მიხვდა განდეგილი თავის შეცდომას, შეწყვიტა საუბარი და საკუთარ შინაგან სამყაროს ჩაუღრმავდა:

“უბედურსაო”?!.. - ეგ ხომ სიტყვაა
გულისტკენის და სამდურავისა!
ეგ ხომ სულთქმაა, აღმოკვნესაა
ბედნიერების დამკარგავისა!..
მან რა დაჰკარგა?.. ნუთუ არ ჰყოფნის,
რომ მან დასძლია საწუთოება,
განდგა მისგან და აქ მოიპოვა
სულის მშვიდობა და მყუდროება?
ნუთუ დაკარგვად აწ მიიჩნია
დამარხვა ხორცის, გულთქმის ვნებისა,
და არა ჰკმარის, რომ სულს დაუდგა
წმინდა საყდარი უკვდავებისა?
რა დაემართა? რა მოუვიდა?
ნუთუ უჩივის აწ იგი ბედსა?
ნუთუ აწ ჰნანობს ქვეყნის დათმობას
და მუნათს რასმეს სდებს შემოქმედსა?

უმალ გაერკვა განდეგილი თავის თავში, მიხვდა, რომ მისთვის ეს დამოკიდებულება ღმრთისადმი მიუღებელია:

არ შეჰკადრებს ღმერთს იგი სამდურავს!
არ გასწირავს სულს შევედრებულსა!
ვით არ იკმარებს ღვთისა კურთხევას,
მასზედ გულუხვად მომადლებულსა!..
არა და არა!.. მაშ რამან სძლია
და ეს სიტყვა რომ ამოაკვნესა?

მაცდურმა სულმა ვერ შესძლო განდეგილის შეცდენა, ღმერთზე აუგის თქმით. მაშინ მან კვლავ ძველ, გამოცდილ ხრიკს მიმართა.

მიმოიხედა თვის გარს საბრალომ,
თითქო მტერს ეძებს შემაცდენელსა,
არავინ იყო... ხოლო ცეცხლაპირს
ქალს დაღალულსა მისძინებოდა
და ცეცხლის შუქი მის ტურფა სახეს,
ვით საყვარელსა, ზედ დაჰხაროდა.
* * *
და რა იხილა კვლავ იგი მწირმა,
დაუცხრა სული აქოთებული
და რაღაც ძალით ქალზედ კვლავ დარჩა
თვალი ტყვექმნილი, გაშტერებული.

კვლავ ებრძვის საკუთარ თავს განდეგილი:

რად შეემსჭვალა თვალი იმ სახეს
ის სახე ატკბობს, თუ ეოცება?
მორიდება ჰსურს და ნეტა თვალი
რად ეურჩება და არ ჰნებდება?!

მაგრამ ვერ ერევა თავს:

დიდხანს დასცქერდა... ნეტა რა სხივი
გულს ჩაეფინა ნელი და თბილი!..
ჰძრწის, მაგრამ იგი ძრწოლა რად არის
ესოდენ ამო, ესოდენ ტკბილი!
აქამდისაც ხომ გული უძგერდა...
ეხლა სულ სხვაა მის გულის ძგერა!..
ეხლა მის გული თითქო ებანს სცემს
და ისმის ჩუმი ებნის სიმთ ჟღერა.
როგორ იწამოს და რა დაარქვას
ამ, ჯერ არცნობილს სიტკბოებასა?
თუ ცოდვა არის, ეგრე რადა ჰგავს
სულისთვის აღთქმულ უკვდავებასა?

რით მთავრდება რუფინუსის პატერიკში განდეგილის ცდუნება ეშმაკისაგან? ვკითხულობთ:
“აი იგი საბოლოო ნაბიჯს დგამს სამარცხვინო საქმის აღსასრულებლად, მაგრამ უეცრად ქალი შემაძრწუნებელი კივილით უსხლტება სელიდან და მოლანდების მსგავსად ჰაერში ქრება. მაშინ კი ხმაურით იჭრებიან მღვიმეში ბოროტი სულები და უწყალოდ, შეუბრალებლად დასცინიან მონაზონს: “ახ, ეს შენა ხარ ცამდე ამაღლებულო?! ჰოდა დაეშვი ახლა ჯოჯოხეთში! იქნებ გონს მოეგო და მიხვდე, რას ნიშნავს სიტყვები: “ყოველმან, რომელმან აღიმღლოს თავი, იგი დამდაბლდეს!”
როგორც ვხედავთ, ამ შემთხვევაში, პატერიკის განდეგილი თავად დგამს გადამწყვეტ ნაბიჯს ცოდვის ჩასადენად, მაგრამ ვერ აღასრულებს მას იმის გამო, რომ “უეცრად ქალი შემაძრწუნებელი კივილით უსხლტება ხელიდან და მოლანდების მსგავსად ჰაერში ქრება.”
როგორ ვითარდება მოვლენები “განდეგილში”:

ფეხი წინ წადგა... არ იცის კი რად...
ქალს კვლავ ეძინა ნეტარის ძილით,
ძილში ჩაყოლილს ფიქრს თუ ოცნებას
ბაგე გაეპო ლაღის ღიმილით.
იმა ღიმილის გრძნეული ჯადო
ზედ დასაკვდომად კოცნას იწვევდა
და იმა წვევის მაცდურებასა
ზეარსთა ძალიც ვერ გაუძლებდა...
და ვერ გაუძლო საწყალმა მწირმაც...
და დაიხარა თავი თუ არა,
უცებ გაშეშდა... ეჰა, წაწყმედავ,
ეს რა სურვილი გულს გაიტარა!..

ამ შემთხვევაშიც, საცდურში მყოფი განდეგილი, კვლავ, სხვაგვარად იქცევა. ბოროტმა ის დაიყოლია მძინარე ქალის კოცნაზე, ისიც თავად დგამს გადამწყვეტ ნაბიჯს ცოდვის ჩასადენად, მაგრამ “უცებ გაშეშდა”. რამ გააშეშა? სწორედ რომ ნებისყოფამ. ქალი კი არ გაუსხლტა ხელიდან, განდეგილი შეჩერდა და უარი თქვა ცოდვის აღსრულებაზე. გონება იბრძვის:

“ნუთუ იძლია? არა და არა!
მის სასოება არ დაუძლურდეს
და რაცა სწყურდა აქამდე მის სულს,
იგივე უნდა ბოლომდის სწყურდეს!..
არა და არა!.. არ აიყრის მადლს,
და სულს, ღვთისაგან უკვე მიჩნეულს,
არ ანაცვალებს და არ დაუთმობს
ხორცს, ესდენ ღვაწლით და ტანჯვით ძლეულს!

პატერიკში ცოდვით ძლეულ განდეგილს ეშმაკები დასცინიან, “განდეგილშიც” იგივე ხდება, მიუხედავად იმისა, რომ წმ. ილიას განდეგილი, საბოლოოდ, ცოდვის ჩადენაზე უარს ამბობს:

მაგრამ ეს რაა?.. “წარწყმდი თუ არა!” -
ეს ვინ ჩასძახის ნიშნგებით ყურში!
“დაგძლიე თუ არ!” - ეს ვინ გაჰკივის
გახარებული იმის მკვდარ გულში!
ეს რა ჰხარხარებს! ეს რა დასცინის!
ეს რა ხმა ისმის მის გარს ლხენისა!
მართლა ეგრეა, თუ ყველა ესე
მხოლოდ ცდომაა ყურთასმენისა!..
და შიშით, ზარით გარს მოიხედა...
კვლავ არვინ იყო... ქალს კვლავ ეძინა...
იდგა და უცებ ძრწოლით, კანკალით
პირქვე დაემხო ღვთისმშობლის წინა.

რა მიზანი აქვს ეშმაკს, რატომ დასცინის მის მიერ ცდუნებულ ბერებს? სურს, რომ სასოწარკვეთის ცოდვაში ჩაგდებით, საბოლოოდ გაიმაგროს წარმატება. ეშმაკი ყოველთვის ასე მოქმედებს, სანამ შეუძლია ადამიანის ცდუნება, მაქსიმალურად ცდილობს, რაც შეიძლება მეტი სიამოვნების გრძნობა მიჰგვაროს, რათა მისი სხეული დაიყოლიოს, სულს კი ამშვიდებს, აწვდის რა გამამართლებელ აზრებს, ადუნებს და ცოდვას, უმნიშვნელო რაღაც სისუსტედ წარმოუდგენს. ხოლო, როცა ადამიანი დაინახავს, თუ როგორ მოატყუა მაცდურმა, მაშინ უკვე ეშმაკი ცდილობს, რომ ჩადენილი ცოდვა იმდენად მძიმედ წარმოუდგინოს, რომ საბრალო ადამიანს, ხშირად ჰგონია, რომ აღარაფერი ეშველება, სასოწარკვეთილებაში ვარდება და ჰკარგავს იმედს უფლისას. ფიქრობს, რომ სინანულსა და ბრძოლას სულის გადარჩენისთვის აზრი აღარ აქვს და ამით, კვლავ მოტყუებული, ეშმაკის კლანჭებში აღმოჩნდება.

როგორ იქცევა პატერიკში, ცოდვაში ჩავარდნილი ბერი? ვკითხულობთ:

“განდეგილმა ვეღარ გაუძლო ამხელა სირცხვილს, - ის, თითქოს, უკვე, ჭკუიდან შეშლილს ჰგავდა, - და გადაწყვიტა კიდევ უფრო მეტად ეცდუნებინა საკუთარი თავი, ვიდრე ეს დემონებმა მოახერხეს. იმის ნაცვლად, რომ კვლავ სულის მხსნელ ღვაწლს შესდგომოდა, კვლავ განეახლებინა ვნებებთან ბრძოლა და სულთქმით, ლმობიერებით, გულშემუსვრილებით გამოეთხოვა ღვთისაგან შენდობა, იგი სასოწარკვეთილების უფსკრულში დაინთქა და ყოველგვარ ბილწებასა და არაწმინდებას მისცა თავი. იმათ მსგავსად, ვისზეც პავლე მოციქული ბრძანებს: “რომელთა წარიწირნეს თავნი მათნი და მისცეს ბილწებასა საქმედ არაწმინდებისა ყოვლისა ანგარებისა” (ეფ. 4; 19). საერო ცხოვრებას დაბრუნებული, იგი ახლა ეშმაკის იარაღადაა ქცეული და გაურბის ყოველგვარ შეხვედრას წმინდა ადამიანებთან, რადგან შიშობს, ვინმემ სულის მხსნელი რჩევებით, კვლავაც სიწმინდისკენ არ მიაქციოს”.
როგორ იქცევა განდეგილი? - “უცებ ძრწოლით, კანკალით, პირქვე დაემხო ღვთისმშობლის წინა”. - არ დანებდა! სულისათვის ბრძოლა წამოიწყო და ღვთისმშობელს მიმართა დასახმარებლად. შემდეგ რა ხდება?

მით რა ეშველა?.. იგივ ქეჯნაა,
იგივე ძრწოლა, შიში და ზარი!
რად არ დადგება, რად არა სცხრება
იგი ნიშგების წყეულთ ხარხარი!
სული გულს იწვევს ღვთისა ვედრებად,
გული სხვას ამბობს, არა ჰნებდება...
ნუთუ ღვთისმშობლის საფარველქვეშეც
წყეული ხორცი არ დაწყნარდება!..
ზე აიხედა... დედა-ღვთის ხატსა
მავედრებელი შეჰმართა თვალი...
და ვაი, წმიდა ღვთისმშობლის ნაცვლად,
თვალწინ დაუდგა იგივე ქალი!
ეს რა ეწვია? ამას რას ჰხედავს?
ცხადია იგი, თუ აჩრდილია?
ნუთუ მის ცოდვით, თვით წმიდა ხატი
ამ ცოდვილ სახედ გარდაქმნილია?
ნუთუ აწ ღმერთი ღირსად არ ხდის,
რომ დედა-ღვთისა კვლავ ინახულოს
და მის შეწევნით მისვე წინაშე
ხორცზედ კვლავ ძლევა ისასწაულოს?..
პირჯვარი უნდა - ხელი არ ერჩის,
ლოცვის თქნა უნდა - ენა ებმება,
ხატის ხილვა სწყურს - და იგივ... იგივ...
ქალი წყეული თვალთ ელანდება!
“აბა სძლიეო!..” და კვლავ ვიღაცამ
გაიხარხარა იმის სენაკში...
აწ იმა ხარხარს ვეღარ გაუძლო
და როგორც გიჟი გავარდა კარში.

წმიდა ილია მართალი, მისთვის ჩვეული გენიალურობითა და უდიდესი სულიერებით, გადმოგვცემს ბრძოლას ადამიანის სულსა და ბოროტ სულს შორის. ერთი შეხედვით, თითქოს ღმერთმა მიატოვა თავისი მხედარი, ყველაზე მძიმე ბრძოლაში. აქ მიზანშეწონილია, გავიხსენოთ ჯვარცმული მაცხოვრის სიტყვები: “ღმერთო ჩემო, ღმერთო ჩემო! რაისათვის დამიტევე მე?” (მთ. 27; 46). არ მიუტოვებია ღმერთს მაცხოვარი და არც თავისი განდეგილი მიუტოვებია. უნდა “აღსრულდეს ყოველი სიმართლე” (მთ. 3; 15). წარმოვიდგინოთ, რომ განდეგილი იმ სიტუაციაში დამშვიდებულიყო და “გიჟივით” არ “გავარდნილიყო კარში”, რა მოხდებოდა მაშინ? ან კვლავ ცდუნდებოდა ქალით, რომელიც იქვე იყო, სენაკში. ან უარესი! - იფიქრებდა - რა ძალა მაქვს! ვძლიე ეშმაკს! აგერ ეს ქალი, კვლავ აქაა, ჩემს სენაკში, მე კი სრულიად არ ვაქცევ მას ყურადღებას, ვლოცულობ ჩემთვის! - აი, ხიბლი! და რა დოზით? აქ უკვე მრუშობის ცოდვაში ჩავარდნაც კი არ უშველიდა ადამიანს. ასე რომ, ჩვენ რომ გვგონია, ცოდვილ ადამიანებს, აყოვნებსო უფალი, სულაც არ არის ასე საქმე.
სამწუხაროდ, პატერიკში მოთხრობილი განდეგილის ამბავი არ ჰგავს ილიას განდეგილის ამბავს. პატერიკში წარმოჩენილი განდეგილი “იმის ნაცვლად, რომ კვლავ სულის მხსნელ ღვაწლს შესდგომოდა, კვლავ განეახლებინა ვნებებთან ბრძოლა და სულთქმით, ლმობიერებით, გულშემუსვრილებით გამოეთხოვა ღვთისაგან შენდობა, იგი სასოწარკვეთილების უფსკრულში დაინთქა და ყოველგვარ ბილწებასა და არაწმინდებას მისცა თავი”.
ილიას განდეგილი კი, სრულიად სხვაგვარად იქცევა, ის არ უარყოფს თავის არჩეულ გზას, განაგრძობს ბრძოლას და კვლავ ბრუნდება თავის სენაკში, ღმრთის შეწყალების იმედით:

რიჟრაჟი იყო და ჰთენდებოდა,
გადაყრილიყო ციდამ ღრუბელი
და დაწყნარებულს წუთის-სოფელსა
დილის ნიავი დაჰქროდა ნელი.
ეს ვინ ჰრბის, დაძრწის? ეს ვინ ჰტანტალებს
ამ კლდეებშია თმააბურძგნული?
ნუთუ მწირია?.. იგია იგი,
ვითა სირვდილი გაფითრებული
აჰა, მოვიდა, ზღუდის პირს დადგა
და მწყურვალებით უცქერს მთის წვერსა,
თითქო იქიდამ გამოელისო
თვით უკანასკნელს ნუგეშს და ბედსა,
მზის ამოსვლასა ელოდებოდა...
რად არ ამოდის? რად გვიანდება?
დღემდე თვით ჟამი არარა იყო,
და ეხლა წუთიც რად უძნელდება?..
ამოვიდა მზეც... მსწრავლ უკუიქცა
შევარდა სენაკს გახარებული,
და კვლავ მზის სხივი იმავე სვეტად
ჰნახა სარკმლიდამ გადმოშვებული.
გულზედ მოეშვა... კვლავ სასოებით
დედა-ღვთისასა მიაპყრა თვალი,
კვლავ ჰნახა იგივ ცხოველი ხატი
მადლით, ნუგეშით გადმომზირალი.
არ შერისხულა, სჩანს, ჯერეთ ღვთისგან!..
და ღმერთს მადლობა ცრემლით შესწირა...

რას ვხედავთ ჩვენ მწირის საქციელში? ღმრთის ღალატს? ნებისყოფის სისუსტეს? გაორებას? თუ სინანულს, ღვთის წინაშე თრთოლვასა და მადლიერებას?
კი, ღმერთმა მას მძიმე განსაცდელი მოუვლინა, რომლის დროსაც ადამიანის დაზიანებული ბუნების სისუსტე გამოავლინა - ვერ მოთოკა თვალი, სიფხიზლე დაკარგა, მოეშვა, სულში ვნებების აბობოქრება ვერ შეაჩერა, თითქოს... მაგრამ, გადამწყვეტ მომენტში შეჩერდა. რატომ? ეშმაკმა შეწყვიტა ზეწოლა? - არა. ვნებები გაუნელდა? - არა. სწორედ ნებისყოფამ იმძლავრა მასში. არ დაეთანხმა თავის არასწორ გადაწყვეტილებას. უარი თქვა ცოდვაზე და ღმერთს და დედა ღვთისმშობელს მიმართა საშველად. სად არის აქ გაორება და ნებისყოფის სისუსტე, ან ღვთის ღალატი? უჭირს, ძალიან უჭირს, მაგრამ არ ნებდება.
გავყვეთ მსჯელობას. ღმერთმა არ უშველა, ან დედა ღვთისმშობელმა? მაგრამ, რატომ არ დარჩა სენაკში და რატომ არ იმრუშა? ან, თუნდაც, რატომ არ გაიქცა ერში, პატერიკში წარმოდგენილი განდეგილივით, რატომ არ მიეცა ცოდვას - ან მრუშობას, ან სასოწარკვეთილებას? იმიტომ, რომ თავადაც სწორად იმოქმედა, ისე, როგორც შეეფერებოდა ღირსეულ ბერს და ღირსეულ ადამიანს, და ღმრთისაგანაც შეწევნა მიიღო. სწორედ ღმერთმა მისცა მას ძალა, ჯერ დაეტოვებინა სენაკი, როცა იქ საფრთხე ელოდებოდა და შემდეგ, კვლავ დაბრუნებულიყო, რათა არ ეღალატა არც ღმერთისთვის, არც თავისი თავისთვის და არც არჩეული გზისათვის.
მაშ რატომ ასეთი ფინალი? რატომ განუტევა სული განდეგილმა? ბოლოს ისევ დაუშვა შეცდომა და ღმერთმა არ აპატია? ან იქნებ წმ. ილიას არ ეყო სულიერება და მთლად სწორად ვერ დაგეგმა ფინალი? თუ სხვა მიზეზი უნდა ვეძებოთ? დავაკვირდეთ ტექსტს:

მივარდა ლოცვანს, დააყრდნო სხივზედ
და, ეჰა, სხივმა არ დაიჭირა!..

თავის სენაკში მიბრუნებულმა განდეგილმა მიმოიხედა, ყველაფერი ძველებურად დახვდა - სინათლის სვეტი, ღვთისმშობლის ხატი კვლავ შესცქეროდა “მადლით, ნუგეშით”, ღმერთს მადლობა შესწირა ცრემლით, არც ლოცვა წართმევია. გამხნევებულმა გადაწყვიტა სასწაულმოქმედების ძალაც შეემოწმებინა - “მივარდა ლოცვანს, დააყრდნო სხივზედ”, მაგრამ “სხივმა არ დაიჭირა!” არასწორია ეს მისი ქცევა? ძნელია ამის თქმა, რადგან ჩვენ ვიცით, რომ ის ყოველთვის ამოწმებდა თავის მდგომარეობას ამ სხივზე ლოცვანის დაყრდნობის მეშვეობით. სწორია თუ არა ეს ქცევა, რთული სათქმელია, თუმცა, ეს მისთვის რომ ბუნებრივია - აშკარაა. ახალს არაფერს აკეთებს. თუ ის ხიბლში იყო, როცა ამას მუდმივად აკეთებდა, მაშინ ახლაც ხიბლით მოქმედებს, თუმცა ავტორის თქმით, მას ღმრთისაგან ჰქონდა სასწაულმოქმედების ნიჭი. ეს, რა თქმა უნდა, მაინც არ გამორიცხავს ხიბლის შესაძლებლობას, რადგან, ზოგადად, ადამიანს სჩვევია ღმრთის მიერ მიცემული ნიჭების არასწორი გამოყენება. დავუშვათ უარესი, რომ გამდეგილი ხიბლში იყო. მაშინ გამოდის, რომ ღმერთმა მოუვლინა ზემოთ აღწერილი განსაცდელი ხიბლიდან გამოყვანის მიზნით.

განსაცდელგამოვლილი განდეგილი კვლავ ცდილობს ლოცვანის დაყრდნობას სინათლის სხივზე, ანუ ამოწმებს ღმრთისგან მომადლებულ სასწაულმოქმედების უნარს და აღმოაჩენს, რომ მან ეს უნარი დაკარგა.
თუ ის ამას ხიბლით, ანუ საკუთარ თავზე ზედმეტი წარმოდგენით აკეთებდა, ბუნებრივია, რომ ღმერთი აღარ დაუტოვებდა მას ამ უნარს, რათა არ გაემყარებინა ეს ცოდვის შემცველი წარმოდგენა საკუთარ თავზე. ხოლო, თუ განდეგილს ხიბლი არ ამოძრავებდა, არამედ შიში ღვთისა და თრთოლვა, - ვაი თუ დაკარგა ღმრთისაგან კეთილგანწყობა... ამ შემთხვევაში, მას ცოდვა არ ამოძრავებს, თუმცა შედეგი იგივეა.

ეს ასეც უნდა მომხდარიყო, რადგან ღმერთს უნდა ადამიანის ცხონება და არა მისი სასწაულმოქმედება. გავიხსენოთ ეპიზოდი სახარებიდან, როცა გახარებული მოციქულები უყვებიან უფალს, თუ რა სასწაულებს ახდენდნენ მისი სახელით, უფალი იესო ქრისტე პასუხობს მათ - ის კი ნუ გიხარიათო, რომ უკეთური სულები გემორჩილებიან, არამედ ის, რომ თქვენი სახელები დაიწერა ცათა სასუფეველში (ლკ. 10; 20).

ერთი წუთით წარმოვიდგინოთ, რომ განდეგილს სასწაულმოქმედების უნარი დარჩენოდა, უშუალოდ, ცოდვით დაცემის შემდეგ. განდეგილმა ხომ, მიუხედავად მძაფრი სულიერი ბრძოლისა და ცოდვისაგან თავის დაღწევისა, მაინც ვერ გაუძლო, თავდაპირველად, ცდუნებას და განიცადა სულიერი დაცემა. ამას ისე რომ ჩაევლო, თითქოს არაფერი მომხდარა, სრულიად უდანაკარგოდ, სასარგებლო იქნებოდა განდეგილის სულისთვის? ვფიქრობ ყველა დამეთანხმება, რომ არ იქნებოდა სასარგებლო. რატომ ჩააგდებდა უფალი თავის ერთგულ მხედარს ისეთ საცდურში, რომლის გამკლავებასაც ის ვეღარ შესძლებდა? ისეთ ცოდვას, როგორიც მრუშობაა მძაფრი სინდისის ქეჯნა მოსდევს, რაც უმეტეს შემთხვევაში სინანულში გამოიხატება და სულისათვის გამომაფხიზლებელია. ხოლო ისეთ ცოდვას, როგორიცაა ხიბლი, პირიქით, მომადუნებელი ეფექტი აქვს და სინდისის ქეჯნას ადამიანი საერთოდ არ განიცდის. ეს კი სულის დაღუპვის პირდაპირი გზაა. ამიტომ, თავად ღმერთი, არასოდეს არ ანებებს ადამიანს ამ მდგომარეობაში ყოფნას და სხვადასხვა განსაცდელების დაშვებით ცდილობს მის გამოფხიზლებას.
შემდეგ რა ხდება?

დაესხა რეტი, თვალთ დაუბნელდა.
გაშრა, გაშეშდა ზარდაცემული...

აქ ვხედავთ განდეგილის ემოციურ მდგომარეობას, მას შემდეგ, რაც მიხვდა, რომ სასწაულმოქმედების უნარი წაერთვა. რას შეიძლება ნიშნავდეს ეს ემოციური მდგომარეობა? შესაძლოა სასოწარკვეთილებასაც, როგორც იფიქრა “განდეგილის” მრავალმა მკვლევარმა, მაგრამ რატომ მანამდე არა, როცა სასოწარკვეთილებისთვის გაცილებით მეტი მიზეზი ჰქონდა. იქნებ სხვაგვარად შევხედოთ ამ “ზარდაცემას” და ღრმა სინანულად და უღირსების გრძნობად შევაფასოთ, რაც მეტად არის შესაძლებელი, განდეგილის ცხოვრების წესიდან და მისი ფაქიზი, ღვთისმოყვარე სულიდან გამომდინარე.

ერთი საშინლად შეჰბღავლა ღმერთსა
და იქავ, სხივქვეშ, უტევა სული.

შებღავლა ღმერთს და სული განუტევა. რატომ შებღავლა ღმერთს? სასოწარკვეთილებით? ღმერთზე აუგით? - ეს რა დამმართე, ღმერთო, მე ხომ მთელი ჩემი სიცოცხლე შენ შემოგწირე? ახლაც, ხომ ვეცადე, ყველაფერი გავაკეთე, რაც შემეძლო, კვლავ დაგიბრუნდი... შენ კი?... ეს ვარიანტი ხომ ყველაზე მეტად მოსწონთ ღვთის მგმობებს, ღმერთთან მებრძოლ უღმერთოებს. ჩვენ ხომ უღმერთობის მძიმე ხანა გავიარეთ და მათი “ლიტერატურული გარჩევები” და “ანალიზები” მყარად დამკვიდრდა ჩვენს ცნობიერებაში.

მაგრამ, ასეთი დამოკიდებულება იმ ემოციისადმი, რომელიც გამოიხატება ამ სიტყვებში, სრულიად ამოვარდნილია იმ კონტექსტიდან, რომელსაც გვთავაზობს სულმნათი ილია მართალი. სწორედ რომ, უნდა აღსრულდეს ყოველი სიმართლე. სრულებითაც არ ნიშნავს ეს მძაფრი ემოცია - “საშინლად შებღავლა ღმერთს” - ღმერთზე აუგის თქმას. პირიქით, განდეგილის ფაქიზი, ღვთისმოშიში და ღვთისმოყვარე სული, რომელმაც წლობით იღვაწა ღვთის სადიდებლად, დიდად განიცდის თავის შეცოდებას და ასე მძაფრად გამოხატავს თავის სინანულს. შენდობას სთხოვს ღმერთს, და ბღავილით ევედრება: “არ მიმატოვო ღმერთო!” სხივის სვეტზე არ დაბჯენილი ლოცვანი ხომ ნიშნავდა, რომ ღმერთმა უარყოფითად შეაფასა მისი საქციელი. ამან შეძრა განდეგილი, ღმრთისაგან მიტოვებულად იგრძნო თავი და უდიდესი სინანულითა და ვედრებით “საშინლად შეჰბღავლა ღმერთსა” - “არ მიმატოვო!” და ღმერთმაც უპასუხა, დიახ უპასუხა: “დღესვე ჩემთან იქნები სამოთხეში!” (ლკ. 23; 43). და განდეგილმა “იქავ, სხივქვეშ, უტევა სული”.

რატომ უტევა მან სული იქვე, გამოქვაბულში, სხივქვეშ? ნუთუ შესაძლებელია წარმოვიდგინოთ, რომ ღმერთმა, რომელიც თავად სიყვარულია, რომელიც მუდამ ბრძანებს: “წყალობა მნებავს და არა მსხვერპლი”, (ა)ისე უმოწყალოდ გაწირა თავის ერთგული და დაჭრილი მხედარი. ის ხომ ბოლომდე იბრძოდა საღმრთო მადლისთვის ბოროტ სულთან, რომელსაც სურდა მისი დატყვევება და ხელში ჩაგდება. ასე იოლად მიუგდებს მას ეშმაკს საჯიჯგნად? არავითარ შემთხვევაში. განდეგილის გარდაცვალებით სიკვდილმა და ცოდვამ კი არ გაიმარჯვა, როგორც წლების მანძილზე წარმოგვიდგენდნენ ხოლმე. სიცოცხლემ და სიყვარულმა გაიმარჯვა - მარადიულმა სიცოცხლემ და მარადიულმა სიყვარულმა. განსაცდელითა და სინანულით ბოლომდე განწმინდა მაცხოვარმა განდეგილის სული და თავისთან, სამოთხეში, მარადიულ სიცოცხლეში დაამკვიდრა.

პატერიკის განდეგილმა სულ სხვა ხვედრი აირჩია. ის აშკარად დამარცხდა და სასოწარკვეთილმა ღვთისაგან განდგომა აირჩია. ფაქტობრივად ის სულიერად მოკვდა, მაგრამ ღმერთმა არ ინება მისი გარდაცვალება ასეთ მდგომარეობაში. ეს ხომ სამუდამო სატანჯველში მისი გაწირვის ტოლფასი იქნებოდა. არც მას დაუკარგა ღმერთმა მისი ლოცვაში და მარხვაში გატარებული დღეები და ღამეები. როგორც ვკითხულობთ პატერიკის ეპილოგში ღმერთმა მას მისცა დრო გამოფხიზლებისთვის და სინანულისთვის:
“ცხადია, თუკი ის მოინდომებს და უწინდელ კეთილკრძალულ ცხოვრებას დაუბრუნდება, თავდაპირველ მადლსა და ღირსებასაც უეჭველად დაიბრუნებს”.

ამ სიტყვებიდანაც ჩანს, რომ უსაზღვროა ღმერთის სიყვარული და მოწყალება. სრულიად განადგურებულ და ცოდვის მონობაში მყოფ ადამიანს არ წირავს და აძლევს დროსა და საშუალებას სინანულისა და გამოსწორებისათვის. როგორ შეიძლება ვიფიქროთ, რომ ღმერთი, რომელიც “გვზრდის და გვწყალობს”, რომელიც სიყვარულის, სიმართლისა და სამართლიანობის ღმერთია, ამ ყოფილ განდეგილს იწყალებს და გამოსწორების საშუალებას აძლევს, ხოლო წმ. ილიას განდეგილს, რომელმაც ბოლომდე იბრძოლა ბოროტთან, ამის საშუალება არ მისცა. სულ პირიქით არის, - წმ. ილიას განდეგილის ღვაწლი შეიწირა ღმერთმა და თავისთან სამოთხეში დაამკვიდრა.

დარწმუნებით შეიძლება ითქვას, რომ სწორედ ასე აქვს მოაზრებული ეს ყოველივე წმ. ილია მართალს. მის “განდეგილში” ღრმად და ხატოვნად, მართლაც რომ გენიალურად არის წარმოდგენილი სულიერ ღვაწლში მყოფი ადამიანის სულიერი ცხოვრება. საუკუნეზე მეტმა დრომ განვლო ამ ნაწარმოების დაწერის შემდეგ და დღემდე არ ცხრება მის მიმართ ინტერესი.
და ბოლოს, “განდეგილის” ეპილოგი:

და იქ, სად წმინდანთ უდიდებიათ
ღმერთი მსჯავრის და ჭეშმარიტების,
იქ, სად უწირავთ უფლისა მიმართ
მსხვერპლი ქებისა და ღაღადების, -
აწ, შორის ნანგრევთ და ნატამალთა
მარტო ქარიღა დადის და ქშუის,
და გამომფრთხალი ჭექა-ქუხილით
მუნ შეხვეწილი ნადირი ღმუის...

ამ ეპილოგში განდეგილის მარცხია ასახული? თუ “თანამედროვე”, ღმრთისაგან განმდგარი კაცობრიობის სურათი? წმ. ილია სწორედ ამას წუხს, ამ საყოველთაო განდგომას ღმრთისაგან, რისი სიოც უბერავს უკვე იმ დროს. სწორედ ამ, ღვთისაგან განდგომილმა ადამიანებმა მოუსწრაფეს მას სიცოცხლე წიწამურთან.

ხოლო, რაც შეეხება მიძღვნას თავისი მეუღლისადმი, როგორ თავად წერს - ოლღა ჭავჭავაძისადმი, მან ამ ნაწარმოებით, მთელის გულწრფელობით გადაუშალა მას თავისი სულიერი სამყარო. როგორც ვიცით, ის თავად ცდილობდა ბერობის გზას შესდგომოდა, მაგრამ, როგორც ჩანს, მისთვის რთული გამოდგა ამ არჩევანის გაკეთება. სწორედ ამ სულიერი ბრძოლის გამოძახილი უნდა იყოს ეს, უდიდესი სულიერებითა და ღმრთისადმი და განდეგილისადმი სიყვარულით დაწერილი პოემა.
მადლობა მინდა მოვახსენო მამა ილია ჭიღლაძეს, რომელმაც მომცა ბიძგი თავიდან გამეაზრებინა ეს ღრმა და სულიერი სიფაქიზით აღსავსე ნაწარმოები. ვფიქრობ, მას არ ეწყინება, რომ ვერ დავეთანხმე ზოგიერთ საკითხში და დუმილით ვერ ავუარე გვერდი ზოგიერთ მის მოსაზრებას.

დარწმუნებული ვარ, რომ ბატონ აკაკი ბაქრაძის სულსაც გაუხარდება უსამართლოდ დაგმობილი განდეგილის გამართლება.
შენდობას ვთხოვ ყველას, ვისაც ოდესმე ზიანი ან წყენა მივაყენე ჩემი სიტყვით, საქმით, ცნობით თუ უმეცრებით.
შეწევნას ვთხოვ წმიდა ილია მართალსა და მის მიერ ასეთი სიღრმით წარმოჩენილ განდეგილს, რომელიც, როგორც ჩანს, რეალური პიროვნება იყო, ხალხის მეხსიერებაში შემორჩენილი.


ვნების შვიდეული, 2017 წელი


ბმული:
* http://karibche.ambebi.ge/qristianuli-ckhovreba/qristianuli-khelovneba/7530-meufe-stefane-tsmida-ilia-marthlis-qgandegilisq-sulieri-gaazrebisathvis.html

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptySat Nov 14, 2020 2:10 pm

დავით პაიჭაძე


არ იყო ხნიერ… წერილი მეთერთმეტეკლასელებს


…ილიას „განდეგილზე“ ვლაპარაკობდით.

თქვენ უკვე იცით ამ პოემისა და მისი მთავარი პერსონაჟის ნაირგვარი ინტერპრეტაცია. გთხოვეთ, წაგეკითხათ აკაკი ბაქრაძის „გზა ხსნისა“. მოგაწოდეთ მეცნიერთა და კრიტიკოსთა მოსაზრებები. ჩვენში დღემდე პოპულარული „პოეტის სათქმელის“ ამოცნობის თვალსაზრისით, ბაქრაძის ინტერპრეტაცია, ვფიქრობ, ძალიან მკაფიოდ გამოხატავს მრავალთა მიერ გაზიარებულ პოზიციას, რომ „ქვეყნის ხსნა ვერ განხორციელდება, თვინიერ პიროვნების ხსნისა. აქაც ორი საფეხური ყოფილა: ჯერ პიროვნება, მერე ერი. როცა პიროვნების ზნეობრივი სრულყოფის პროცესი დამთავრდება, მერე იწყება ერის ხსნა. ყოველმა კაცმა ხორცი უნდა მისცეს სულისათვის, მაშინ გახდება შესაძლებელი ერის გათავისუფლება. განდეგილსაც ეს გზა უნდა გაევლო. ჯერ საკუთარი სულის ხსნისათვის უნდა ებრძოლა და შემდეგ მიეცემოდა საშუალება მამულზეც ეზრუნა. მაგრამ პიროვნების სულის ხსნა არ არის იოლი საქმე. ამისათვის ჯვარცმულის რწმენა, ნებისყოფა და ენერგია უნდა ჰქონდეს კაცს. მისი სულის სიმტკიცისა და ძალის პატრონი უნდა იყოს. რაკი განდეგილს ეს თვისებები არ აღმოაჩნდა, დაიღუპა კიდეც. ეს სიკვდილი სულის სიმტკიცის, ძალის, ენერგიის, ნებისყოფის აღზრდისაკენ მოუწოდებს მკითხველს“.

ერთია, რას მივაწერთ ილია ჭავჭავაძეს და მეორეა, ჩვენ როგორ გვესმის პოეტის ტექსტი. ჩვენი გაგება დამაჯერებელი არ იქნება, თუ პოემა მოკავშირეობას ვერ გაგვიწევს. თუმცა, მკვლევარი მაია ნინიძე, როცა მოკლედ გადმოგვცემს სხვადასხვა დროს გამოთქმულ შეხედულებებს „განდეგილის“ შესახებ, ამ მცირე მიმოხილვას ცოტა სადაო მოსაზრებას წაუმძღვარებს:

„ჩვენი აზრით, ლიტერატურათმცოდნეობის, როგორც მეცნიერებისათვის, შეუფერებელია, რომ ამა თუ იმ თხზულების შემოქმედებით ჩანაფიქრთან დაკავშირებით გვერდიგვერდ თანაარსებობდეს აბსოლუტურად ურთიერთგამომრიცხავი დასკვნები, „განდეგილის“ შემთხვევაში კი სწორედ ასეთი სურათი გვაქვს. სპეციალისტთა ერთი ნაწილის აზრით ილიამ თხზულება შექმნა განდეგილობის დასაგმობად, (კიტა აბაშიძე წერს: „რა უნდოდა ეთქვა „განდეგილში“ პოეტს თუ არა ის, რომ ყოველი კაცი, რომელიც გაურბის ცხოვრებას, ცხოვრებისგანვე იქნება დასჯილი, როგორც განდეგილი.“ („ეტიუდები XIX საუკუნის ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან“, თბ. 1962, ილია ჭავჭავაძე, გვ. 131) ვახტანგ კოტეტიშვილის აზრით: „აქ სრულიად მარტივად არის ნაჩვენები საზოგადოებრიობა და ასკეტიზმი და ასევე მარტივად არის ნაჩვენები უკანასკნელის დამარცხება.“ (იხ. ქართული ლიტერატურის ისტორია, XIX ს. თბ.1959, ილია ჭავჭავაძე, გვ. 304-366) მიხეილ ზანდუკელი: „განდეგილის“ დედააზრი მკითხველისათვის აშკარაა: კაცის სიცოცხლე ცხოვრების გარეშე ამაოა, კაცი ცხოვრების გარეშე ვერ მოიპოვებს ვერც სიმშვიდეს, ვერც კმაყოფილებას. ის ისევე განადგურდება, უკვალოდ, როგორც განადგურდა თვით განდეგილი.“ (ილია ჭავჭავაძის მხატვრული ოსტატობა“, თბ. 1968, გვ.55)

მეცნიერთა მეორე ჯგუფის თვალსაზრისით კი პირიქით, ეს პოემა განდეგილობის დასაგმობად არ შეიძლება იყოს დაწერილი. (გრიგოლ ყიფშიძის აზრით ეს ნაწარმოები ილიას ღვთისმსახურებისადმი სიყვარულით აქვს შექმნილი (იხ. ილია ჭავჭავაძე, თხზულებანი, ტ.I, 1914, გვ. XVI); ესტატე ბოსლეველი წერს: „ბატონ ჭავჭავაძის პესიმისტურს შეხედულებას „სააქაოზე“ საზღვარი არა აქვს…“ (იხ. გაზ. „შრომა“, 1883, № 18); დავით კეზელის აზრით: „ამ სოფლიდან გაცლა და ლოცვაში სიცოცხლის გატარება აქ იდეალად არის დასახული…“ კიტა აბაშიძის გადმოცემით საზოგადოების ერთი ნაწილის აზრით ილია აქ ბერად შედგომას გვიქადაგებდა: „საწუთრო ესე საზიზღარია და სულის მშვიდობას მხოლოდ რომელსამე უდაბნოს სენაკში მოიპოვებთო.“ (იხ. „ეტიუდები XIX საუკუნის ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან, თბ. 1962, გვ. 157) აკაკი ბაქრაძე წერს: „უბრალო ლოგიკის თანახმად, დასაგმობი შეიძლება გახდეს ის უარყოფითი მოვლენა, რასაც ამა თუ იმ მიზეზით, საზოგადოებაში აქვს ფეხი მოკიდებული. ასკეტიზმი კი მაშინ არც ფეხმოკიდებული ყოფილა და არც ფესვგადგმული.“ (იხ. ილია ჭავჭავაძე, წიწამური, თბ. „ნაკადული“, 1984, გვ.97)

ფაქტია, რომ ორი ამგვარი საპირისპირო განზრახვა ერთდროულად ვერ ექნებოდა შემოქმედს და აქ ცალსახა დასკვნაა საჭირო. უნდა ვაღიაროთ, რომ ამ ორი თვალსაზრისიდან ერთ-ერთი მცდარია. რადგან ლიტერატურათმცოდნეობა მეცნიერების დარგია, აუცილებელია, რომ სათანადო დასკვნის გაკეთებისთვის დავეყრდნოთ ფაქტობრივ დოკუმენტურ მასალას, ლოგიკურ არგუმენტაციას და არა განყენებულ პირად შთაბეჭდილებებს“.

მე კი გეტყვით: გნებავთ, აღიარეთ, გნებავთ, ნუ აღიარებთ, რომ რომელიმე თვალსაზრისი მცდარია. კი ბატონო, მნიშვნელოვანია, როგორ ასაბუთებენ ამ თვალსაზრისებს. მაგრამ ასევე ღირებულია თვალსაზრისთა მრავალფეროვნება. ლიტერატურა იმითაცაა მშვენიერი, რომ ერთმნიშვნელოვანი ინტერპრეტაციების ამარა არასოდეს გტოვებს. მოდი, ჩვენც სწორედ ამ მშვენიერებას ჩავეჭიდოთ.

დროებით თავი დავანებოთ იმას, რას ნიშნავს განდეგილის კრახი ან რამ დაღუპა განდეგილი, როგორც ამას ფილოლოგი ფატი ფირუაშვილი კითხულობს და პასუხსაც უძებნის. მთლად არასერიოზულობაში ნუ ჩამომართმევთ და, თუ მეცნიერული სიზუსტე ჩვენი ორიენტირია, განდეგილი, ჩემი აზრით, მოკვდა ინტენსიური სტრესული ღამის შემდეგ გულის პარკუჭების ფიბრილაციის ან ფილტვის არტერიის თრომბოემბოლიის შედეგად. გაცილებით საინტერესოა, რა მოუვიდა მას სიკვდილამდე. როგორ შეიძლება „აღვადგინოთ სურათი“ მისი ცხოვრებისა თუ არა, გზის მაინც, რომელმაც აღსასრულამდე მიიყვანა?

კატასტროფისკენ შეუქცევადი შემობრუნების წერტილი პოემაში სწორედ გზის უცაბედი და სწრაფი გააზრებაა. ის პოემის, ალბათ, ყველაზე ცნობილი ფრაზით გადმოიცემა, რომელსაც განდეგილი მწყემსი ქალის პასუხად ამბობს:

„ხსნა ყველგან არის… ხოლო გზა ხსნისა
ესეთი მერგო მე… უბედურსა…“

ეს სიტყვები ბოლოა, რაც პოემაში „ხმამაღლა“, სხვა პერსონაჟის გასაგონად გაისმის. აქ წყდება დიალოგი, გზააბნეულ ქალს ეძინება. ის აღარაფერს იტყვის, ხოლო დაფეთებულ მწირს ხშირი და მძიმე ფიქრები თუ შეკითხვები შემოეჯარება. სხვისთვის სათქმელი ამ სიტყვათა შემდეგ მაინც არაფერი აქვს. აწი გონების მზერა მან მხოლოდ საკუთარ თავში უნდა ჩაიბრუნოს.

რა არის მაინც ეს „მე… უბედურსა…“? წამოცდენა? სიმართლის გამხელა უნებლიეთ? ან ეგებ არასწორი, არაზუსტი სიტყვა, რომლითაც განდეგილმა მანამდე გამოვლილი გზა შეაფასა? იქნებ ეს წინასწარი აღიარებაა იმის, რასაც მწირი სულ ცოტა ხანში გააცნობიერებს: უბედური ყოფილხარ, თუ აქამდე დაგკლებია, არ გინახავს და არ გცნობია დიდი სილამაზე, ამ შემთხვევაში მოვლენილი მწყემსი ქალის სახით. აბა, გაიხსენეთ, როგორ აღიქვა მძინარე სტუმარი:

საოცარ იყო მიძინებული
იგი სიტურფე, იგი შვენება!..
თითქო მის შექმნას ერთად ცდილანო
თვით სიყვარული და ნეტარება.
თითქო თვით მადლსა შვენებისასა
თვისი საუნჯე აქ დაჰბნევია
და ეშხსა, ვითა იადონს ვარდზედ,
სული მის ღაწვზედ დაულევია.

მაგრამ მშვენიერებასთან შეხვედრა, მისი აღქმა ან თუნდაც გაცნობიერება, რომ აქამდე მშვენიერებას მოკლებული იყავი, ასეთ ძლიერ (და ეგებ ღრმა), ტრაგიკულ განცდას, საეჭვოა, წარმოშობდეს. მით უმეტეს, მშვენიერების ემოციური ჭვრეტა მწირს არ ეუცხოება, როცა ის მზის ჩასვლას გასცქერის. სიტყვა „უბედური“, ვფიქრობ, იყო მაცნე ან პირველი ნიშანი იმისა, რაც პოემის ფინალში მკითხველისთვის უფრო ცხადია, ვიდრე განდეგილისთვის. ესაა გაცნობიერება საკუთარი არასწორი არჩევანის, ინტელექტუალური შეცდომისა, რაც პერსონაჟმა დაუშვა თავისი მოწოდების გააზრების, შემდეგ კი ცხოვრების შეუფერებელი წესის არჩევისა და მიდევნებისას.

რა ვიცით განდეგილზე? ილია-პორტრეტისტის პირველივე მონასმი გვეუბნება, რომ მწირი „არ იყო ხნიერ“, ხოლო ქალისთვის ნათქვამი – „არ ვთვლი წელთა-სვლას,
მოვშორდი, შვილო, წუთის-სოფელსა და რაღას ვაქნევ იმის ჟამთა-ცვლას!“ – გვავარაუდებინებს, რომ ეს ცოდვილი ქვეყანა მწირმა ახალგაზრდა ასაკში დაუტევა, როგორც ერთმა თქვენგანმა მითხრა, თავისი ნებით ჩატეხა ხიდი. მისი ახალგაზრდობა პირველად, მგონი, გერონტი ქიქოძემ შენიშნა. მართლაც, დაუთვლელი წლების შემდეგ კაცი ჯერაც არ არის ხნიერი. მთელი ის სულიერი ღვწა, ილია პოემის მეოთხე თავში რომ აღწერს, დიდწილად საკუთარ ლიბიდოსთან, სექსუალურ სურვილებთან ბრძოლა და სექსუალური ლტოლვის სხვა, სრულიად არასექსუალურ მიზნებზე გადართვის „ისტორიაა“. ასეთ ბრძოლაში, ჭირს, იყო ბედნიერი. ამიტომაცაა მწირის „სახე გამხდარი, კუშტი და მწყრალი“.

განდეგილის პორტრეტისათვის საგულისხმოა ილიას ერთი სტროფიც:

ლოცვით და მარხვით ხორც-უძლურ-ქმნილი
ჰგვანდა წმინდანსა იგი წამებულს,
მრავალგზით ტანჯულს და ტანჯვათ ზედა
ძლევით-მოსილსა და განდიდებულს.

დიახ, ის ჰგავდა წმინდანსა და წამებულს, მაგრამ არც ერთი იყო და არც მეორე. ილია აქ უბრალო შედარებას არ გვთავაზობს, ეს მკითხველის თავისებური გაფრთხილებაა ან, გნებავთ, პოეტური ცრუმოძრაობა, რისი არსიც აუცილებლად გაირკვევა მოგვიანებით. პოეტი ამ ხერხს მიმართავს სტიქიის აღწერის დროსაც:

ესე ყოველნი, ერთად რეულნი,
ჰგვანდნენ ცით ვლენილს რისხვას ღვთისასა,
თითქო ღმერთი სჯის ქვეყანას ცოდვილს
დღეს მას საშინელს განკითხვისასა.
ამ დროს ის მწირი სენაკში იყო,
ცრემლით ალტობდა ღვთის-მშობლის ხატსა
და ხელაპყრობით ევედრებოდა
წაწყმედისაგან ქვეყნისა ხსნასა.

ღვთის რისხვააო, დღესაც ვიტყვით ძალიან ცუდ ამინდზე, მაგრამ მხოლოდ მცირედნი ვერ ხედავენ მიჯნას მეტეოროლოგიასა და თეოლოგიას შორის. „თითქო ღმერთი სჯის“, მაგრამ ღმერთი არ სჯის, ეს სტიქია ბობოქრობს.

ეგ უკვე ვიცით, რომ სეტყვა, ჭექა-ქუხილი, წვიმა, გრიგალი წინასწარი მეტაფორაა იმისა, რაც მწირის სულში და მწირის თავს მოხდება. მეორე მხრივ, მოქმედებასაც ავითარებს: რომ არა დელგმა, მწყემსი ქალი მწირს არ მიადგებოდა.

აქ კიდევ ერთი ამბავია: განდეგილი გრიგალის დროს ლოცულობს და ღვთისმშობელს შესთხოვს ქვეყნის გადარჩენას. განდეგილისთვის უფლის ძალა ბუნების კანონზეც ვრცელდება, მას სწამს: ღვთის ნებას ძალუძს ქარიშხალი მართოს იმგვარად, რომ, დღევანდელ ფრაზეოლოგიას თუ ვესესხებით, დასახლებულ პუნქტებსა და მოქალაქეებს, რაც შეიძლება, ნაკლები ზიანი მიადგეს. ღვთის რისხვად სტიქიას მწირი აღიქვამს, ყოველგვარი „თითქოს“ გარეშე; თითქო – ეგ მთლიანად საჩვენო სიტყვაა, მკითხველისა, პერსონაჟს არ ეხება. მწირის ასეთი აღქმა ბუნებრივად გვეჩვენება, რადგან ის ყოველდღე ხედავდა უფლის ძალას – მზის სხივზე დაყრდნობილ ლოცვანს. მაგრამ თუ ეს სასწაული პიროვნების მიმართ ზეგარდმო წყალობის გამოხატულება გახლდათ, ამავე პიროვნებას, მეტი კრიტიკული და/ან ლოგიკური აზროვნების შემთხვევაში უნდა გასჩენოდა შეკითხვა: თუ მე დავშვერი ჩემი სულისთვის და უფალი მაძლევს ნიშანს, რომ ესმის ჩემი, რა დააშავა ქვეყანამ, გამძვინვარებულ სტიქიას რომ ატეხს თავს? მაგრამ მწირს ასეთი შეკითხვა არ უჩნდება. მას უბრალოდ სჯერა, რომ ლოცვით მიაწვდენს ღვთისმშობელს ვედრებას, დაინდოს ქვეყანა. მას სჯერა უფლისაც და თავის ლოცვის ძალისაც. მაგრამ ვინ იტყვის, რომ ქარიშხლის შემდეგ წყნარი ამინდი და ნელი სიო მისი ლოცვის დამსახურება გახლდათ? სულსწრაფობას, მოუთმენლობას, რითაც განდეგილი მოელის მზის ამოსვლას, ჩანს, მთლიანად წაუშლია მისი რუდუნებისა და სულიერი მუშაობის კვალი. იერიც სხვა აქვს – დაძრწის, ჰტანტალებს, თმააბურძგნული, ვითა სიკვდილი გაფითრებული – წერს ილია. მწირის მრავალტანჯული იერიც წუხანდელ ქარიშხალს წაუღია.

და მაინც, ვერ ვიტყვით, რომ ის მკვდარია სიკვდილამდე, ვერ ვიტყვით, რომ არ აქვს შანსი, გადარჩეს. მით უმეტეს, წინა ღამეს თავად ამბობდა, ხსნა ყველგან არისო და ახლა, ჩანს, ან დავიწყებია თავისივე სიტყვები ან მართლა ჰგონია, რომ ის გზა ერგო, რაც, სინამდვილეში, თვითონ ირგუნა. გავიხსენოთ მეუდაბნოეს „წარსული“:

საიქიოსთვის ეს სააქაო
დაუთმია და განშორებია.
განშორებია ვით ცოდვის სადგურს,
ვით სამეუფოს ბოროტისასა,
სადაც მართალი გზას ვერ აუქცევს
განსაცდელსა მას ეშმაკისასა,
სად ცოდვა კაცსა სდევნის დღე დდა-ღამ,
ვითა მპარავი და მტაცებელი;
სად, რასაც ჰხადის მართალი მართლად,
მას უმართლობად ჰქმნის ცოდვის ხელი;
სად რყვნა, წაწყმედა და ღალატია,
სადაც ძმა ჰხარბობს სისხლსა ძმისასა,
სად ცილი, ზაკვა ძულებადა ჰხდის
წმინდა სიყვარულს მოყვასისასა
განშორებია ამ წუთისოფელს,
სად ყოვლი ნიჭი მაცდურებაა,
სად თვით სიტურფე და სათნოება
ეშმაკის მახე და ცდუნებაა.

განმარტების გარეშეც გასაგებია, რომ მწირს გამოქვაბულში დაყუდებამდე ასეთად მიაჩნდა ქვეყანა. ხვდებით, რომ ეს სიტყვები გამოხატავს არა ილია ჭავჭავაძის თვალსაზრისს წუთისოფელზე, არამედ მისი პერსონაჟის შეხედულებას. რას ეფუძნება ეს შეხედულება? ჩვენ არაფერი ვიცით მწირის საერო ცხოვრებისეული გამოცდილების შესახებ, რაც ამგვარ მიდგომებს ჩამოუყალიბებდა. ის ფიქრობს და ჰგონია, იცის, რომ წუთისოფელი სწორედ ასეთია – მიწიერ ჯოჯოხეთს ჰგავს. განდეგილად მიდის მხოლოდ თავისი წარმოდგენების ამარა. წარმოდგენებისა, რომლებიც, სავარაუდოდ, არც გამოცდილებად ქცეულან და არც ცოდნად. არ იყო ხნიერ, ახალგაზრდა იყო, უკმარი სულიერი გამოცდილებითა და სუსტი ინტელექტით, შესაბამისად, არც ღრმა თვითრეფლექსიის უნარი უნდა ჰქონოდა.

ილია პოემაში არაფერს ამბობს მწირის გონებრივ შესაძლებლობებზე. სულისთვის ხორცის წამებას, ხორციელი გულისთქმების დამარხვას, ჩანს, უფრო ნების მუშაობას უკავშირებს, ვიდრე გონებისა. განდეგილი მიზანსწრაფულია, მაგრამ ჭკვიანი არ არის. ტექსტის კითხვისას თვალში გეცემათ (და ეს შენიშნულია კრიტიკულ ლიტერატურაშიც), რომ მწირი ვერ უპასუხებს მწყემსი ქალის მარტივ შეკითხვებს. რატომ? წლების მანძილზე დათრგუნული ლიბიდო იმდენად მოაწვა, რომ პასუხს ვერ მოაბა თავი? ქალის მშვენიერებამ დაამუნჯა? ზოგადად, ხმამაღლა მეტყველებას, ანუ ცოტა თანამედროვედ რომ ვსთქვათ, არტიკულირებას იყო გადაჩვეული? მისი ერთადერთი წიგნი ლოცვანია და ამ წიგნის თუნდ ყოველ ჯერზე მგზნებარე რელიგიური გრძნობით კითხვა შენი ინტერესების და ყურადღების მიღმა ათავსებს სხვა სამყაროს, რომელიც დატოვე მისი გააზრების გარეშე და არაფერს ჰმატებს შენს ცოდნას ამ სამყაროს შესახებ. მწირი წუთისოფელს გაერიდა, კი ბატონო, სულიერი სრულყოფისა და სასუფევლის დასამკვიდრებლად მომზადებისათვის, მაგრამ ამით ის გაექცა შეკითხვებსა და პასუხების ძებნას წუთისოფლის შესახებ. ის არა მხოლოდ ემოციურად შეძრულია მწყემის ქალის წინაშე, არამედ ინტელექტუალურად უძლურიც. არ შეუძლია ლოგიკურად ახსნას, რატომ აირჩია ცხოვრების ასეთი წესი. და არ შეუძლია არა მხოლოდ კონკრეტულ მომენტში, არამედ საერთოდ.

მწირის გონებრივი მოუქნელობა ხდება მისი დაღუპვის ერთი მიზეზიც. ის შეუშინდა საკუთარ ფრაზას „ხსნა ყველგან არის… ხოლო გზა ხსნისა ასეთი მერგო მე… უბედურსა“ და ნაცვლად იმისა, რომ ეფიქრა, რატომ იფიქრა ის, შეუდგა კატეგორიულ, ბრმა უარყოფას. ასეთი ფიქრი ნიშნავს დაეჭვებას არა რწმენაში, არამედ მხოლოდ გზის სისწორეში. მაგრამ ფრაზა და მისი წარმოთქმის შემდგომ განვითარებული მოქმედება გვიჩვენებს, რომ მწირი ვერ იაზრებს მარტივ ამბავსაც კი: გზა მას კი არ ერგო – თავად აირჩია.

განდეგილს არ ჰყოფნის უნარი და, რაც მთავარია, ვაჟკაცობა, იაზროვნოს. რჩება ძლიერი ნეგატიური განცდის ამარა და ვერ ერევა მას. არადა, ხომ შეიძლება გაუსწორო თვალი საკუთარი სულის სიღრმეს და აღიარო, რომ აქამდე გამოვლილი გზა არ იყო მრუდე და მცდარი; ის, უბრალოდ, არ იყო საშენო გზა. შენ შეგეშალა გზის არჩევა, შეცდი, როცა გადაწყვიტე, რომ შენი მოწოდება უფლის სამსახურია გამოქვაბულში დაყუდებითა და მხურვალე ლოცვით. როგორც კი ეს განცდა გაცოცხლდა შენში, მან აგიტანა და არ დაგანება, მიგეღო ის უფრო მშვიდად, გეფიქრა და არ დაგეტეხა უბედურება შენი თავისთვის. მაგრამ მხოლოდ ცალმხრივად მომართულმა ნებამ და აზროვნებას მიუჩვეველმა გონებამ ვერ გადახარშა მარცხი და იქცია ის კატასტროფად.

…გამთენიისას წყნარად ირიჟრაჟა. მთაში დილის გრილი ნიავი უბერავდა. ირგვლივ არაფერი შეცვლილიყო. მწირს აზრად არ მოსვლია, ის მაინც ეფიქრა, რომ ღვთისმშობელმა შეიწყნარა მისი ლოცვა და ქვეყანა ქარიშხალს გადაარჩინა. დაავიწყდა, ვერ დაინახა, რომ ღმერთი მოწყალეა. ანაც – თუ ბოლომდე მატერიალისტებად ვრჩებით, ბუნებამ გაუძლო სტიქიის შემოტევას. აი, განდეგილი კი ვერ მოერია თავის სტიქიებს. მზის ამოსვლისთანავე შევარდა სენაკში, მივარდა ლოცვანს (ილია სწორედ ამ ზმნებს იყენებს) და საჩქაროდ დააყრდნო მზის სხივს – იმის შესამოწმებლად, მოქმედებდა თუ არა უფლის სასწაული, მისი სულიერი სიმაღლისათვის ზეგარდმო გამოგზავნილი ჯილდო, ვინ იცის, რა ხნის მანძილზე გაწეული სულიერი ღვწის დამადასტურებელი სერტიფიკატი და… სხივმა წიგნი არ დაიჭირა.

…მაინც ვფიქრობ, გონების ძალა რომ ჰქონოდა, მწირს შეეძლო ეს ამბავი არ მიეღო ღვთის რისხვად, არც თავისი შრომის წყალში გადაყრად და ცხოვრებაში საბოლოო მარცხად. ღმერთი მოწყალეა – მან თავის მოწყალების ნიშანი დილითაც უჩვენა განდეგილს – გადარჩენილი ქვეყანა და ესეც, სხივით ვერდაჭერილი წიგნი, ასევე უფლის ნიშანი იყო: წადი, ეძიე სხვა გზა ცხოვრებაში, ხსნა ყველგან არის, შენ თავად ამბობდი და ეს ასეცაა…

მოკლედ, „განდეგილი“ ტრაგედიაა. ტრაგედია ადამიანისა, რომელმაც თვითონ იქცია ცხოვრება ჯერ დრამად და მერე კატასტროფად. დაიღუპა ისე, რომ ვერ მიხვდა, რისთვის იყო მოწოდებული. თავისთავად, მოწოდების ვერპოვნა ტრაგედია არ არის, მაგრამ გონება კაცს იმისთვის აქვს, რომ ეს და კიდევ ბევრი სხვა რამ გაიცნობიეროს, ასევე, რაც არსებითია, მარცხი გამოცდილებად იქციოს და პირველივე ჯერზე საბოლოოდ არ დაეცეს. შენ შეიძლება მოერიო ვნებებს, გქონდეს ძლიერი ნება, მაგრამ გონების მუშაობის გარეშე შენი ტაძარი მაინც გამოქვაბულად დარჩება, შენ მოკვდები ნაწილობრივ გამოქვაბულის კაცად…

არ გეჩვენებათ?! – თითქოს ცოტა მოულოდნელი გზით მივადექით იმ ადამიანების განათლებისა და გონიერების პრობლემას, ვისაც დღეს სასულიერო პირად ყოფნა იზიდავს…


4 მარტი, 2016


ბმული:
* http://mastsavlebeli.ge/?p=9300

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptySat Nov 14, 2020 2:16 pm


განდეგილი - რწმენის ტრაგედია 1


განდეგილი - რწმენის ტრაგედია 2


განდეგილი - რწმენის ტრაგედია 3

მაია ჯალიაშვილი - განდეგილის შესახებ

ბმული:
* https://youtu.be/Od4_h_6gl-Y
* https://youtu.be/HbA_qFyz0S0
* https://youtu.be/BgjJvvsJoYA

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptySat Nov 14, 2020 2:36 pm


ლევან გიგინეიშვილი "აკაკი ბაქრაძე და ილიას განდეგილი"

"კავკასიური სახლის" სახალხო უნივერსიტეტი
ლექცია თემაზე "აკაკი ბაქრაძე და ილიას "განდეგილი"
კითხულობს თსუ-ის აღმოსავლეთის ქრისტიანობის კვლევის ცენტრის ხელმძღვანელი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი ლევან გიგინეიშვილი
28 / 02 / 2019

ბმული:
* https://youtu.be/XkFA4Y_e4hI

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptySat Nov 14, 2020 2:46 pm

მაკა სახურია


ვიკამათოთ განდეგილის ტრაგედიაზე


რატომ მარცხდება განდეგილი? ან მარცხდება კი ის? – ილიას მუდამ პოპულარული პოემის გმირის ცხოვრების გზა, არჩევანი, მისი გაორება და აღსასრული ყოველთვის იწვევს მკითხველის დიდ ინტერესსა და პოლემიკას. მკითხველთა ერთი ნაწილი მიიჩნევს, რომ ბეთლემის ქვაბში დაყუდებული ბერი წმინდანია, რომელთანაც მწყემსი ქალის სახით ეშმაკი გამოცხადდა და სძლია მას, რომ სიწმინდეს და რწმენას მუდამ სდევს განსაცდელი, ბოროტი ძალა, ხოლო მეორე ნაწილი მიიჩნევს, რომ განდეგილი თავდაუჯერებელი, გაუცნობიერებელი, სუსტი ადამიანია, რომ ილიას ეპოქაში განდეგილობის დრო უკვე აღარ არის, გარემო საზოგადო ასპარეზზე უხმობს ყველას და ლოგიკურია ამ გმირის სულიერი მსხვრევა. ის იმსხვერპლა საკუთარმა უნებისყოფობამ.

”თერგდალეულებმა” მეცხრამეტე საუკუნის 60-იან წლებში წამოწიეს გმირის ძიების თემა და ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობაში საზოგადოების ყველა ფენის ჩართვა განიზრახეს. მოძღვრებს აქ განსაკუთრებული როლი ერგებოდათ, რადგან ისინი იყვნენ მქადაგებლები, ავტორიტეტული ადამიანები, კეთილი მწყემსები, რომელთაც ხალხი უსმენდა და მიჰყვებოდა. საჭირო იყო მიძინებული ეროვნული თვითშეგნების გამოღვიძება. ილიას ყველა ტექსტი ამ იდეის გარშემო ტრიალებს. ილიასა და აკაკის იდეალი იყო გრიგოლ ხანძთელის საძმოს წევრებივით აქტიური, მოღვაწე, მებრძოლი ბერები, რომლებმაც საქართველოს ოქროს ხანას და ძლიერ ქართულ სამთავროებს ჩაუყარეს საფუძველი, კი არ განუდგნენ წუთისოფელს, როგორც ცოდვის სადგურს, არამედ მისი გაკეთილშობილება და ტრანსფორმირება განიზრახეს. საერო პირებთან ერთად დაუღლელად იღვწოდნენ ქვეყნის აღმშენებლობისა და საქრისტიანოს განმტკიცებისთვის. აკაკიმ პოემა ”თორნიკე ერისთავში” მთავარი გმირის, არსენ კათალიკოსისა და გაბრიელ სალოსის სახით დახატა მებრძოლი ქრისტიანები, რომლებიც ლოცვის მადლთან ერთად აქტიურად ერთვებოდნენ საჭირბოროტო საქვეყნო საქმეში.

მიმაჩნია, რომ ილიამ სწორედ ამ კონტექსტში დახატა განდეგილის ტრაგედია. ეს ადამიანი განერიდა წუთისოფელს, როგორც ბოროტების სადგურს, სად ”ცილი, ზაკვა ძულებადა ხდის წმინდა სიყვარულს მოყვასისასა”. მის თვითმიზნად იქცა საკუთარი სულის ეგოისტური ხსნა და სხივის სასწაულით ყოველდღე იმოწმებდა თავის სიწმინდეს. მაგრამ, როგორც კი მწყემსი ქალის სახით ესტუმრა მაძიებელი, მოაზროვნე, გულწრფელი ადამიანი, რომელმაც უბრალოდ კითხვები დაუსვა მწირს საკუთარ არჩევანზე. მწირი დაიბნა, ქალს კითხვებზე ვერ უპასუხა, მისი სილამაზით გაოგნებული ვნებამ აიტანა და მრუშობის გულისთქმა ჩაესახა. მისი ათრთოლება სასიყვარულო სიმთა ჟღერას ჰგავდა და ცოდვასავით მძიმე კი არა, ნეტარებასავით ტკბილი იყო. თუმცა მწირი მალევე გამოფხიზლდა და თავზარი დასცა საკუთარმა უნებისყოფობამ. როცა ქალმა დაუსვა გამომცდელი კითხვა, მხოლოდ შენ იხსნი სულს და ”მაშ, ვინც ქვეყნად ვართ, ყველა წავწყდებითო?” მწირმა დაბნეულად უპასუხა: ”ხსნა ყველგან არის, ხოლო გზა ხსნისა ასეთი მერგო მე, უბედურსა”…

საკუთარი თავის უბედურად გააზრება უკვე იყო მწირის სულიერი კრახი, დაცემა და სულიერი გატეხვა, ამას დაერთო ქალისადმი აღძრული ვნება და ღვთისმშობლის ხატშიც კი ამ ქალის სახის ხილვა. განდეგილის სასოწარკვეთილება უსაზღვრო იყო. მისი ერთადერთი ნუგეში ისღა იყო, რომ მთელი ღამით ტყე-ღრეში ხეტიალის შემდეგ სხივზე ლოცვანის დაყრდნობის სასწაული კვლავ ეხილა, მაგრამ… ამ სასწაულის დაკარგვა მწირმა ვერ გადაიტანა, იქვე განუტევა სული.

მწირის რწმენა რომ ყოფილიყო ურყევი კლდე, ის ღვთის სასჯელად არ მიიჩნევდა სასწაულის წართმევას. ეს არა უფლის სასჯელი, არამედ უფრო საკუთარი სინდისის ქენჯნა, თვითგვემა, რწმენის შერყევა და სულიერი მსხვრევა გახლდათ. მწირის ერთადერთი მიზანი ხომ საკუთარი ხორციელი ვნებების დათრგუნვა იყო და მან აღმოაჩინა, რომ ამისთვისაც ვერ მიუღწევია. ამიტომაც მისი სიკვდილი ლოგიკურია. მას სასიცოცხლო ძალები აღარ შემორჩა მას შემდეგ, რაც გააცნობიერა, რომ ხორციელი გულისთქმის დაძლევაც კი არ შეუძლია და სენაკში ეშმას ხარხარივით ისმის სინდისის ხმა: ”გძლიე თუ არ?”

მწყემსი ქალის სახეზე განსხვავებულ თვალსაზრისს გვთავაზობს ილიას ცნობილი მკვლევარი მაია ნინიძე, რომელიც აღნიშნავს, რომ მისი სახით მწირს მოევლინა განსაცდელი, ცდუნება, ეშმაკისეული ძალა. ამ თვალსაზრისს იზიარებს ლიტმცოდნეთა და მკითხველთა არცთუ მცირე ნაწილი.

ინტერნეტგაზეთ „მასწავლებელში“ 2016 წელს გამოქვეყნდა თეონა ბექიშვილის წერილი „ილია ჭავჭავაძის „განდეგილის“ სწავლებისათვის“, სადაც მკვლევარი ორივე თვალსაზრისს ეხება და თავადაც სვამს მაპროვოცირებელ კითხვებს, რომლებიც მასწავლებლებსა და მოსწავლეებს მრავალფეროვანი დისკუსიებისკენ უბიძგებს. ამ პოემის ტექსტი უკვდავი მასალაა დებატებისთვის, განსჯისთვის, ფიქრისთვის, პერსონაჟის ბედზე დაფიქრებისთვის, ავტორის, როგორც ეროვნულ-გამათავისუფლებელი მოძრაობის მძლავრი ტალღის ლიდერის პოზიციების გააზრებისთვის.

თუმცა მწყემსი ქალის სახეზე დაკვირვება გვაჩვენებს, რომ ის თავისი ჰუმანიზმით, გონიერებით, შრომისმოყვარეობით, პასუხისმგებლობით, ესთეტიზმით, სიყვარულის უნარით, გარეგნული და სულიერი სილამაზით ჰარმონიული მიწიერი ადამიანის სიმბოლოა და შეუძლებელია იყოს ეშმაკის განსახიერება. ტექსტში არაფერი მიგვანიშნებს ამაზე. მას არ დაუწყია მწირის ცდუნება. მშვიდად ეძინა, როცა მწირს მისადმი ვნება აღეძრა. არც დაუძრახავს მწირი, გულწრფელი გაოცებით მხოლოდ კითხვები დაუსვა. მისთვის წარმოუდგენელი იყო წუთისოფლიდან განდგომა. ”ღმერთს რაში უნდა ამ ყინულებში ყოფნა კაცისა?” – კითხულობდა გაოცებული. შემთხვევითი არ უნდა იყოს ქალის მწყემსობაც. „მწყემსი კეთილი“ სახარებისეული ალუზიაა და ყოველთვის მიემართება არა მხოლოდ მაცხოვარს, არამედ ყოველ მოღვაწე, ტალანტის გამამრავლებელ, მადლიან მოძღვარს, წმინდა ადამიანს.

რასაკვირველია, ყველას შეგვიძლია მხატვრულ სახეში ამოვიკითხოთ ის იდეა და ქვეტექსტი, რომელიც გვსურს, რომელსაც ვხედავთ, რადგან სახე ყოველთვის მრავალშრიანია, მაგრამ სახის ჩვენეული დეკოდირება კონფლიქტში არ უნდა იყოს ავტორის კონცეფციასთან. ვფიქრობ, საიმისოდ, რომ ამ პოემის მწყემსი ქალი სატანისეულად გამოვაცხადოთ, ტექსტში სადმე უნდა იძებნებოდეს ავტორისეული მინიშნება და ამგვარი დასკვნა არგუმენტირებული უნდა იყოს. რას გვეუბნება ტექსტი პროტაგონისტის შესახებ?

„თვით მადლს ტრფობისას რომ მოესურვოს

ხორცსხმულად ვლენა ოდესმე ქვეყნად,

უკეთესს სახეს ვერ ინატრებდა

თავის სიცოცხლის გამომსახველად.

მაშინაც ვინ სთქვას, – ვინ ვის აშვენებს,

მადლი ამ სახეს, თუ სახე მადლსა!..

თვით შური, მტრობა ვერ უპოვიდა

ქალს მშვენიერსა ვერაფერს ნაკლსა“…

აქ დაბეჯითებით ხაზგასმულია, რომ ქალი უნაკლო და მშვენიერი იყო. გარდა ამისა, ტექსტი გვიმხელს მისი პიროვნების არაერთ მახასიათებელს: ის მშრომელი, წესიერი, პასუხისმგებლობის მაღალი გრძნობით გამორჩეული გმირია. მეცხვარის რთულ საქმეს სიამოვნებით აკეთებს, თავისი საქმისა და მამის წინაშე პასუხისმგებლობა გააზრებული აქვს. კეთილსინდისერია, მოსიყვარული, მზრუნველი და მგრძნობიარეა, მამაზეც დარდობს და დაღუპულ ცხვრის ფარაზეც, მწირს ჰპირდება, რომ თუ ახლა განსაცდელგამოვლილს შეიფარებს და გაათბობს, ხვალ თუნდ მთელ ზუგ შეშას ამოუტანს. ესთეტია, იხიბლება მყინვარზე მზის ჩასვლის მომაჯადოებელი პეიზაჟით. დარდობს ბეთლემის ქვაბში გამოკეტილ ბერზე, ადრეც ხშირად უფიქრია მასზე და ახლაც ძალიან აღელვებს მისი ბედი. სვამს კითხვებს, ლოგიკურად აზროვნებს და მსჯელობისას გონიერებას ამჟღავნებს. მოკრძალებული და ზრდილია. განდეგილის ცდუნებისთვის მას არაფერი გაუკეთებია, ვნების თვალი მას არ მიუპყრია მწირისთვის. ეძინა, როცა განდეგილი მის საკოცნელად დაიხარა. ქალი უხმაუროდ წავიდა მწირისგან. დილას ის სენაკში არ დახვედრია აფორიაქებულ განდეგილს.

მწირი კი, ნაცვლად იმისა, რომ ქალის გულწრფელი გაოცებისთვის, მასში აღძრული კითხვებისთვის ეპასუხა, დაიბნა, ქალის გამომცდელ კითხვებს საპასუხოდ ვერაფერი შეაგება, რადგან არ იყო საკუთარ არჩევანში დარწმუნებული. ერთი წამით წარმოვიდგინოთ ამ მწირის ადგილას გრიგოლ ხანძთელი ან მისი საძმოს სხვა წევრები და თუ შეგვიძლია, დავუშათ, რომ მათ არ ჰქონდეთ პასუხები ქალის კითხვებზე, ან თუნდაც ქალის ხორციელი სილამაზით აღტყინებული ან ვნებამორეული დაყუდებული ბერი თუ გვხვდება სადმე ქართველ მოღვაწე მამათა ცხოვრების ამსახველ ძეგლებში? ეს ყოვლად წარმოუდგენელია.

ქალი კი იმდენად მშვიდი, ლაღი, ძლიერი, თავდაჯერებული, სიცოცხლეზე შეყვარებული, გონიერი და სულიერია, რომ თუ ეშმა ასეთია, მაშინ ადამიანმა არჩევანი ეშმაზე უნდა შეაჩეროს.

ვფიქრობ, პოემა ეხმიანება ილიასეული გმირის ძიების თემას. მის ეპოქაში, იმ ისტორიულ დრო-სივრცეში, სადაც მას უწევდა მოღვაწეობა, ყველაზე მთავარი იყო საზოგადოების ყველა ფენის ჩართვა ეროვნულ-გამათავისუფლებელ მოძრაობაში. ილია გმირებს ეძებს ყველგან: ბაზალეთის ტბის ძირას, სასულიერო წრეებში, ქალთა შორის, ახალგაზრდებში, თავადებსა და გლეხებში. განდეგილი ამოვარდნილია თავისი ეპოქის კონტექსტიდან, ამიტომაც მარცხდება ის, მისი დრო წავიდა. ილია ერთგან წერდა: ქვეყანა ტაძარი კი არაა, საცა კაცი უნდა ლოცულობდეს, არამედ სახელოსნოა, საცა უნდა ირჯებოდეს და მუშაობდესო!

არავინ უარყოფს, რომ ლოცვას დიდი მადლი და ძალა აქვს და განდეგილის ლოცვა თუ შეეწეოდა ქვეყანას, სამაგიეროდ ის მარცხდება მიწიერი ცხოვრების ცოდვის სადგურად გამოცხადებაში, მის უარყოფაში, მისგან განდგომაში, განრიდება და ლოცვა საკმარისი არ არის, მან უფრო მაღალი მისია და ტვირთი უნდა დააკისროს საკუთარ თავს, რასაც გრიგოლ ხანძთელი, თორნიკე ერისთავი, გაბრიელ სალოსი და მათი სულიერად მონათესავე სხვა არაერთი მოღვაწე ბერი აკეთებდა. გავიხსენოთ კურთხეული მოძღვრის, არსენ კათალიკოსის სიტყვები თორნიკე ერისთავისადმი აკაკის პოემიდან:

„ნუთუ შენ, მართლა, რამე გგონია
ცარიელ სიტყვით ღვთისა დიდება?
განა ღვაწლია ხორციელისგან
ამა სოფლისა კრძალვა-რიდება?
და ეს ქვეყანა მშვენებით სავსე,
შემოქმედების გამომხატველი,
ნუთუ მიტომ გვაქვს მონიჭებული,
რომ ჩვენის ნებით ავიღოთ ხელი?“

ილიას და აკაკის სათქმელი თავიანთი თანამედროვეებისადმი სწორედ ეს არის, „თერგდალეულთა“ არჩევანი ასეთი მებრძოლი, დაუცხრომელი, გიორგიანული ქრისტიანობის მიმდევარი მოძღვრის ხატია. როცა ქვეყანას და საქრისტიანოს დასჭირდა, თორნიკე ერისთავმა ბერის ჩოხა გაიხადა კათალიკოსის კურთხევით და ჯარს გაუძღვა ბრძოლის ველზე. მოძღვრის არჩევანი ცოდვილი ქვეყნის უარყოფა კი არა, მისი გაკეთილშობილება უნდა იყოს.

განდეგილის ტრაგედია, მისი დაცემა, მისი სასოწარკვეთა გამოიწვია არა ქალის გამომწვევმა და მაცდუნებელმა საქციელმა, არამედ საკუთარმა სისუსტემ, უნებისყოფობამ, დაბნეულობამ, რომელსაც ემსხვერპლა ეს გმირი. ილიას სათქმელიც სწორედ ეს იყო, რომ ამ რთულ ეპოქაში განდგომა და ეგოისტური ფიქრი სულის ხსნაზე არ იყო სწორი არჩევანი. ილიას თაობის იდეალი იყო იმერეთის მთავარეპისკოპოსი გაბრიელ ქიქოძე, რომელმაც იმპერატორი ალექსანდრე პირისპირ, საჯაროდ ამხილა რუსეთის იმპერიის მიერ საქართველოს ჩაგვრაში. ქვეყანაც და ქრისტიანული რწმენაც სწორედ ასეთმა მოძღვრებმა გადაარჩინეს. ჰაგიოგრაფიულ ძეგლებში ამის საუკეთესო მაგალითებს ვხვდებით.

„განდეგილის“ ტექსტზე მუშაობის პროცესში სასურველია, დაიგეგმოს ჰაგიოგრაფიული ძეგლების გმირებთან („გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრება“, „იოვანეს და ექვთიმეს ცხოვრება“) ლიტერატურულ პარალელებზე მუშაობა. ეს პროცესი ცოცხალი, დამაინტრიგებელი და კოგნიტურად განმავითარებელი, მრავალფეროვანი მასალა იქნება განსჯისა და რეზიუმირებისთვის.

21 მარტი, 2019


ბმული:
* http://mastsavlebeli.ge/?p=9300

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptySat Nov 14, 2020 2:51 pm

აკაკი ბაქრაძე


გზა ხსნისა


ილიას არც ერთ თხზულებას თანამედროვენი ისე უარყოფითად არ (შეხვედრიან, როგორც „განდეგილს“. თითქმის ერთსულოვნად პოემა სუსტ ნაწარმოებად მიიჩნიეს.

ესტატე ბოსლეველი წერდა:

„ამ პოემიდგან სჩანს, რომ ჩვენმა ერთმა უკეთესმა პოეტთაგანმა თითქოს მიანება თავი ცხოვრებითის კითხვების გამოხატვას პოეზიაში, თითქო თვითონაც ცხოვრებასაც შესწყრა და მის ავსა და კარგს გვერდი აუქცია!..

* * *

ბატონ ჭავჭავაძის პესიმისტურს შეხედულებას „სააქიოზე“ სამზღვარი აქვს. ამ შეხედულებასთან ღმერთმა შეარცხვინოს თვითონ ბაირონის რომელსაც ბუნება იმდენად მშვენივრად და სრულად მიაჩნდა, რამდენადაც ადამიანი მდაბლად და ბოროტად.

ამ გვარს ფაქტს ლიტერატურაში და ცხოვრებაშიც კი აქვს, რასაკვირველია, თავის გამამართლებელი საბუთი, მაგრამ ამას მაინც ვერ დავარქმევთ ჩვენის მწერლობის ფეხის წინ წადგმას. პირიქით, ძალიან სამწუხარო იქნება, თუ ჩვენმა ნიჭიერმა პოეტებმა რეალურ ცხოვრებას, როგორც ერთს რაიმე ჭირიანს, თვალი აარიდეს და განსვენება ეძიეს „განდეგილისთანა“ პოემებში“.

დავით კეზელი ჩიოდა:

„პოემა „განდეგილი“, ჩემის აზრით, ყველაზე უსუსტესია, რაც კი ჭავჭავაძის კალმიდან გამოსულა. უსუსტესია-მეთქი, ვიმეორებ, როგორც შინაარსით, ისე გარეგანი ფორმით... ჩვენ დროს არ შეეფერება, რომ პოეტმა, მერე იმისთანამ, როგორიც ილია ჭავჭავაძეა, თავისი რომელიმე განდეგილი ბერის უსაგნოდ და უმიზნოდ ცხოვრების სამღერად მიმართოს... ჩვენი ხალხის იდეალს სრულებით არ ეთანხმება ამ სოფლიდან სამუდამოდ გაცლა და მარტო ლოცვაში სიცოცხლის გატარება.“

კიტა აბაშიძე გვიამბობს, რომ ქუთაისის საზოგადოებაც ძალიან აღაშფოთაო „განდეგილმა“: „ილიას კალამმა უმტყუნა, უაზრო თხზულება დაგვიწერაო, ამბობდა ერთი; აბა რა შვილიაო, გაიძახოდა მეორე, ილია გვიქადაგებს, ბერად შევდგეთ, საწუთრო ესე საზიზღარია და სულის მშვიდობას მხოლოდ რომელსამე უდაბნოს სენაკში მოიპოვებთო. საშინლადაც სწყინდათ, ავტორმა „კაცია-ადამიანისა“ და „კაკო ყაჩაღისამ“ ასეთი რამ რად დაგვიწერაო.“

უკვე შემუშავებულ უარყოფით აზრს კ. აბაშიძე დაუპირისპირდა. „განდეგილს“ მნიშვნელოვან მხატვრულ ნაწარმოებად თვლიდა:

„განდეგილი“, უკანასკნელი პოემა ილ. ჭავჭავაძისა, დამამთავრებელი და დამაგვირგვინებელია რეალური მიმართულების განვითარების როგორც დედა აზრი პოემისა (ყოველი კაცი, რომელიც ცხოვრებას გაურბის და ზურგს აქცევს მას, განდეგილივით დაისჯება და მის დამსჯელად ამ შემთხვევაში თვით ცხოვრება გამოვა), ისე მთელი მორალური ფილოსოფია ავტორისა, რომელიც ამ პოემაში იხატებს და ბოლოს თვით ფორმაც პოემისა, არის სრული დამაკმაყოფილებელი რეალიზმის მოძღვრებისა.“

ამის მერე „განდეგილზე“ ბევრი დაიწერა, მაგრამ კიტა აბაშიძის ძირითადი დებულება თითქმის ყველამ გაიზიარა. ვახტანგ კოტეტიშვილი წერდა: „სხვა გვარად „განდეგილის“ გაგება ჩვენის აზრით შეუძლებელი არის. აქ სრულიად მარტივად არის დაპირისპირებული საზოგადოებ და ასკეტიზმი, და ასევე მარტივად არის ნაჩვენები უკანასკნელის დამარცხება.“

თუ მართლა ასეა, მაშინ ერთი რამ რჩება გაუგებარი – რატომ აქცია ილიამ ასკეტიზმის გმობა პრობლემად? უბრალო ლოგიკის თანახმად, დასაგმობი შეიძლება გახდეს ის უარყოფითი მოვლენა, რასაც, ამა თუ იმ მიზეზით, საზოგადოებაში აქვს ფეხი მოკიდებული ასკეტიზმი კი მაშინ არც ფეხმოკიდებული ყოფილა და არც ფესვგადგმული. ამას, სხვა საბუთების მოუშველიებლად, ზემოთ ციტირებული სტრიქონებიც კი კარგად ადასტურებს. როგორც ვნახეთ, მაშინდელი საზოგადოება გაბრაზებულა კიდეც, ილიამ განდეგილობის ქადაგება რად დაიწყოო. მაშასადამე, განდეგილობის გმობა ფუჭი გასროლა ყოფილა და არარსებული პრობლემის წინააღმდეგ ბრძოლის ასეთი შეცდომა ილიას ყოვლად შეუძლებელია მოსვლოდა. როგოც ჩანს, ეს აშკარა უხერხულობა ვ. კოტეტიშვილს აწუხებდა. მართალია იგი კ. აბაშიძის აზრს ეთანხმებოდა, მაგრამ აფართოებდა კიდეც: ილია „მოუსვენარი სიცოცხლის აპოლოგეტად დარჩა დასასრულამდე ყველაფერი, თუნდაც მთელი ჯოჯოხეთი, ოღონდ კი მოძრაობა იყვეს ილია ჭავჭავაძისათვის მისაღებია, რადგან მისი სტიქიონი აქ იშლება ეს მთავარი მოტივი გასდევს მთელს მის შემოქმედებას და ყველგან დაპირისპირებულია უძრაობისა და მოძრაობის სიავკარგე. მაგრამ თითქოს ილია ჭავჭავაძე არ დააკმაყოფილა ამ დიდი პრობლემის უბრალოდ გადაწყვეტამ და სცადა ერთგვარი ფილოსოფიური ნიადაგის მოძებნა მან აქაც („განდეგილში“ – ა.ბ.) კონტრასტების წესით დაუპირისპი „ვაი-ვაგლახიანი“ ცხოვრება, მოძრავი, დაუდეგარი არსებობა „მყუდრო ნეტარებას“, დაყუდებულ ცხოვრებას, ცივს და მიუკარებელ ყველაფრის დავიწყებას“.

ასე დაკავშირდა, პრობლემატიკის თვალსაზრისით, „მგზავრის წერილები“ და „განდეგილი“. ერთიც და მეორეც აქტიური მოქმედების აპოლოგიად იქნა მიჩნეული. ოღონდ ეს „მგზავრის წერილებში“ ლოზუნგის სახით გამოითქვა, „განდეგილში“ კი პოემის აზრობრივ შინაარსად იქცა.

მაგრამ საქმე ის გახლავთ, რომ ასკეტიზმი, მონაზნობა სრულიად არ გულისხმობს პასიურ ცხოვრებას. მართალია, ასკეტიზმი ღმერთის უსაზღვრო რწმენაა, გარნა, იაკობ მოციქულის სიტყვების თანახმად, „საქმეთაგან განმართლდების კაცი და არა სარწმუნოებისაგან ხოლო“, უფრო მეტიც: „ვითარცა ჴორცნი თჳნიერ სულისა მკუდარ არიან, ეგრეთვე სარწმუნოება თჳიერ საქმეთასა მკუდარ არს“ (იაკობი, 2, 24-26).
გარნა – მაგრამ


უცნაური ის არის, რომ არც „განდეგილის“ მოწინააღმდეგეებს და (არც მომხრეებს არ უცდიათ განდეგილობის არსის ახსნა და მერე ილიას პოემის აზრობრივი შინაარსის ამოცნობა. ჩემი აზრით კი, უამისოდ ძნელი იქნება (თუ შეუძლებელი არა) „განდეგილის“ ანალიზი. ამიტომ მკითხველის ყურადღებას მივაპყრობ დღევანდელი საზოგადოების მიერ დავიწყებულ ზოგიერთ საკითხს.

ქრისტიანული რელიგიის კანონების მიხედვით, ბერობა, კერძოდ, განდეგილობა, ნებაყოფლობითი აქტია. „დიდი რჯულის კანონი“ ამბობს, რომ მონასტერში შესვლა შეუძლია ყოველ ადამიანს, ვისაც ათი წელი შეუსრულდა, მაგრამ აღთქმის მიცემის უფლება აქვს მხოლოდ მოწიფულ ან ქალს, ვინც იცის, რას აკეთებს და რატომ. მონაზნობის უფრო მკაცრი ფორმა განდეგილობა კი დამატებითი მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებასაც საჭიროებს. დაყუდების მოსურნემ სამი წელი მკაცრ მორჩილებაში უნდა. გაატაროს. ამით იგი ადასტურებს, რომ გულწრფელად და ნებით აირჩია განდეგილობა. ამის მერე ადგილობრივი ეპისკოპოსი უფლებამოსილია კიდევ გამოსცადოს იგი. ბერმა ერთი წელი უნდა გაატაროს მონასტრის გარეთ, რომ საკუთარი გადაწყვეტილებაც შეამოწმოს და კიდევ ერთხელ დაადასტუროს მისწრაფების უცილებლობა და ურყევობა. გამოცდის წარმატებით ჩატარების შემდეგ, ბერს შეუძლია იცხოვროს მის მიერ არჩეულ განმარტოებულ ადგილას, ე.ი. გახდეს განდეგილი.


დიდი რჯულის კანონი — კანონიკური მწერლობის ძეგლი, რომელშიც შედის მოციქულთა, მსოფლიო და ადგილობრივ საეკლესიო კრებათა კანონები. ქართულად ითარგმნა მე-12 ს-ში არსენ იყალთოელის მიერ.


ეს წესი საყოველთაო და სავალდებულოა. ცხადია, ილიას განდეგილმაც ეს გზა გაიარა, თუმცა პოემაში ამაზე არაფერია ნათქვამი. ეს თავისთავად იგულისხმება.

კი მაგრამ, რატომ ირჩევს ადამიანი ნებაყოფლიობით არსებობის ასეთი ფორმას? რატომ ებრძვის ხორცს და სულს ეტრფიალება? უნდა გავიხსენოთ, რას გულისხმობს ცნებები ხორცი და სული.

პავლე მოციქულის მკაფიო განმარტებით, ხორცის საქმეა სიძვა, მრუშობა, მტრობა, შური, წვალება, შფოთი, კაცისკვლა, მთვრალ ლირწება და ამდაგვარნი. მაშასადამე, ხორცი ბოროტებაა. ლირწება — გარყვნილება.

სულის ნაყოფია სიყვარული, სიხარული, მშვიდობა, სულგრძელ სიტკბოება, რწმენა, მყუდროება, მოთმინება და ამდაგვარნი. მაშასადამე, სული სიკეთვა (გალატელთა მიმართ ეპისტოლე, 5, 19-20-21–22).

ადამიანის მიწიერი არსებობის მიზანია გათავისუფლდეს ბოროტებისაგან (ცოდვებისაგან) და განწმენდილი მიემსგავსო პირველსახეს, რაკი ღმერთმა ადამიანი შექმნა ხატად თვისად. პირველი ხატად თვისად შექმნილი კაცი ადამია და ვიდრე იგი ცოდვით დაეცემოდა იყო ღმრთის სახლი, ტაძარი ღმრთისა. მასში იყო სიტყვა (ე.ი. ღმერთი) და სიტყვა იფარავდა ადამს. ამდენად, ადამი თავისუფალი იყო. ცოდვისაგან, ბოროტებისაგან, მაგრამ ადამის არსში შეიპარა ცოდვა, და შეაჩერა ადამიანის ლტოლვა ღმერთმიმსგავსებულობისაკენ.

ცოდვისაგან კაცობრიობის სახსნელად ამქვეყნად ღმერთმა გამოგზავნა მისი მხოლოდშობილი ძე: „რამეთუ არა მოავლინა ღმერთმან ძე თჳისი სოფლად, რაoთა დასაჯოს სოფელი, არამედ რაჲთა აცხოვნოს სოფელი მის მიერ“ (იოანე, 3, 171). ქრისტემ იტვირთა კაცობრიობის ცოდვა გოლგოთის გზა გაიარა და ჯვარს ეცვა. ჯვარცმის პროცესის შინაარსი ხორცის (=ბოროტების) დასჯა და სულის (=სიკეთის) გათავისუფლება „ხოლო ქრისტესთა მათ კორცნი თუჯსნი ჯუარს-აცუნეს ვნებით და გულის თქუმით“ (ეპისტოლე გალატელთა მიმართ, 5, 24).

ამიტომ მოსკოვის სასულიერო აკადემიის დოცენტის, არქიმანდრიტ ტიხონის სიტყვით, ქრისტიანობა უპირველესად არის ადამიანის შინაგანი მუშაობა, შინაგანი ბრძოლა თავისთავის გარდასაქმნელად, ქრისტეს მისამსგავსებლად.

ქრისტეს მიმსგავსება კი უფლის წიაღში დაბრუნებას ნიშნავს რამეთუ იესო იყო უხილავი ღმრთის ხატი, მოსული ქვეყნად.

თავისუფალი ნებით ადამიანი იმიტომ ირჩევდა განდეგილობას, ტანჯვის გზის (სიმბოლურად ქრისტეს გზის) განმეორებით და ხორცი (=ბოროტება) და სულით (= სიკეთით) ამაღლებული მიმსგავსებოდა უზენაესს. ეს არის განდეგილობის არსი.

ეს გზა გაიარა ილიას განდეგილმაც.

დღე-და-ღამ ლოცვით, გოდებით, გვემით
ხორცი სულისთვის უწამებია
და ვით ჭურჭელი იგი წყმედილი -
ცრემლით ურეცხავს, უსველებია.

ასეთი ცხოვრებით განდეგილმა მიაღწია კიდეც გარკვეულ შედეგს.

ლოცვით და მარხვით ხორც-უძლურ-ქმნილი
ჰგვანდა წმინდანსა იგი წამებულს,
მრავალგზით ტანჯულს და ტანჯვათ ზედა
ძლევით-მოსილსა და განდიდებულს.

IV საუკუნის საეკლესიო მოღვაწე მაკარი მეგვიპტელი განმარტავს, რომ ქრისტიანული მოძღვრებით, ადამიანის ბუნება არის ბუნება შესაძლებლობებისა და მისწრაფებებისა, მაგრამ არა უკვე დასრულებული იდეალებისა. ადამიანის ბუნებამ რომ იდეალური სახე მიიღოს, აუცილებელია ღმერთის დახმარება. დამოუკიდებლად ამის გაკეთება ადამიანს არ შეუძლია. ამიტომ ადამიანი პირველხატს რომ მიემსგავსოს, ორი ფაქტორია საჭირო - თავისუფალი ნება და ღვთაების დახმარება. ამ დახმარებას ღმერთი სათნოებით ავლენს. ღმერთის სათნოება არ აიძულებს ადამიანს იფიქროს ხსნაზე. სათნოება მხოლოდ ხსნის სურვილს უღვიძებს ადამიანს. სათნოება თანდათანობით იპყრობს სულს, რომ არ დათრგუნოს ადამიანის თავისუფლება და არ გააოროს მისი თვიითშეგნება. ილიას განდეგილიც თავისუფალი ნებით და ღვთაების დახმარებით მიისწრაფოდა უმაღლესი იდეალისაკენ.

ღვთაების დახმარება პოემაში მზის სხივის ალეგორიით იხატება.

წამება მისი ღმერთს შეუწირავს,
ვედრება მისი ღმერთს უსმენია,
და სასწაული ნიშნად მადლისა
მღაღადებელზედ მოუვლენია.
ბნელსა სენაკსა, სად იგი მდგარა,
ჰქონია მზის მხრივ ერთი სარკმელი,
და მუნით თურმე გადმოდენილა
შუქი მზისა და მთვარის ნათელი.
ოდეს უდაბნოს გასწვრივ მთის წვერზე,
მზე სხივგაფენით ამოვიდოდა,
იმ სარკმლით სხივი მისი სენაკში
სვეტად ბრწყინვალედ ჩაეშვებოდა.
როს ჰლოცულობდა, იმ სხივსა თურმე,
თვის ლოცვანს მწირი ზედ დააყრდენდა,
და ხორცთუსხმელი მზის სხივი იგი
უფლის ბრძანებით ზედ შეირჩენდა.

თითქოსდა განდეგილმა მიზანს მიაღწია. უზენაესს და ადამიან შორის კავშირი დამყარებულია. მაგრამ ტრაგედია მაინც მოხდა. რატომ? ადამიანის ღმერთისაკენ ლტოლვა ორი სახით ხორციელდება, როგორც გრძნობის სურვილი და როგორც გონების ნება. პირველ ეტაპზეო. ამბობს მაკარი მეგვიპტელი, ადამიანის მისწრაფება ჯერ კიდ გაორებულია: ერთის მხრივ იზიდავს ზეციერი სულის იდეალური ხატი და მეორე მხრივ თავისკენ ეწევა მიწიერი ცხოვრების სახე, ამ დროს არსებითი მნიშვნელობა აქვს გონებას. გონებით უნდა შეერწყას - ღვთაების არსს ადამიანი. მაშინ მყარდება უწყვეტი კავშირი უზენაესსა და ადამიანს შორის.

განდეგილისა და მწყემსი ქალის შეხვედრა მოხდა ადამიანისა და ღმერთის ურთიერთობის პირველ საფეხურზე, როცა კავშირი მათ შორის ხორციელდებოდა გრძნობის სურვილით და არა გონების ნებით, როცა განდეგილი ჯერ გაორებული იყო. ამიტომ, მწყემსი ქალი სხვა არა არის რა, თუ არა განდეგილის მიერ უარყოფილი მიწიერი სინამდვილე, რომელიც ჯერ კიდევ ეძახდა ბერს. ამდენად არ იყოს მართალი სიმონ ჩიქოვანის აზრი, რომ მწყემსი ქალი „თერგის მონათესავეა, თერგის განტოტებაა თუ თვითონ თერგია“. იმ აქტიურობის განსასახიერებლად, რომლის სიმბოლოდ ილია თერგს მიიჩნევს, მწყემსი ქალი არ გამოდგება. ასეთ საპროგრამო აქტივობას „განდეგილში“ მწყემსი ქალი არ იჩენს. მართალია, მან გაახსენა მეუდაბნოეს მიწიერი ცხოვრების მშვენიერებანი, მაგრამ არაფერი უთქვამს ისეთი, რაც მწირისათვის უცნობი იყო. არც ამ ცნობილი მშვენიერების დასაცავად გამოუმჟღავნებია ქალს განსაკუთრებული ენერგია.

ან შენ როგორ სძლებ უწუთისოფლოდ!
მერე იცი კი რა-რიგ ტკბილია!
აქ სიკვდილია, იქ კი სიცოცხლე,
აქ ჭირია და იქ კი ლხინია.
ნუთუ თვისტომი, ტოლი და სწორი
ყველა გულიდამ ამოგიღია?
ნუთუ ნაღველი, დარდი და ჯავრი
თან არავისი არ წაგიღია.
არ გაგონდება არც მამა, დედა,
ან ძმა, ანუ და, ან სახლი, კარი?
ნუთუ მის–დღეში არა გყოლია
მოკეთე, გულის შემატკივარი?!
როგორ მოშორდი?..

თუ საქმეს ზერელედ შევხედავთ, - როგორ მოშორდი? - კითხვის პასუხი განდეგილს იოლად უნდა ეპოვა - ჯერ ერთი იმიტომ, რომ მწყემსი ქალის მიერ დახატული ტკბილი წუთისოფელი განდეგილისათვის ნაცნობი და განცდილია, მერე კი ნებაყოფლობით უარყოფილი. მეორეც, განდეგილმა უარყო არა სიცოცხლე, არა თვისტომი და მოყვასი, არამედ - ქვეყანა.

სადაც მართალი გზას ვერ აუქცევს
განსაცდელსა მას ეშმაკისასა;
სად ცოდვა კაცსა სდევნის დღე-და-ღამ,
ვითა მპარავი და მტაცებელი,
სად, რასაც ჰხადის მართალი მართლად,
მას უმართლობად ჰქმნის ცოდვის ხელი;
სად რყვნა, წაწყმედა და ღალატია,
სადაც ძმა ჰხარობს სისხლსა ძმისასა,
სად ცილი, ზაკვა ძულებადა ჰხდის
წმინდა სიყვარულს მოყვასისასა.

განდეგილს უარუყვია ცოდვა და არა - მადლი. თორემ სიკეთისა და მადლის სამსახური ქრისტიანობის უპირველესი მცნებაა. ამას დასტურად არ სჭირდება საბუთების მოშველიება. ეს პოემაში მკაფიოდ ჩანს. როცა ქარიშხალი ამძვინვარდა, ცამ პირი მოიხსნა და ქვეყანას წარღვნით დაემუქრა, განდეგილი

ცრემლით ალტობდა ღვთის-მშობლის ხატსა
და ხელაპყრობით ევედრებოდა
წაწყმენდისაგან ქვეყნისა ხსნასა.

როცა გზადაკარგული ადამიანის შვილის ხმა მისწვდა განდეგილის სმენას, მეუდაბნოე გაეპასუხა:

მართალი სთქვი შენ... თუ ხარ ძე კაცის,
ცოდვაა გარეთ დაგტოვო ამ დროს...

და მერე:

- გამომყევ, ვინც ხარ! ბინას მოგცემ შენ,
გაგიზიარებ ჩემსა სენაკსა...
სახლი ღვთისაა. შენც შეგივრდომებს,
შენებრ მახვეწარს მრავალსაც სხვასა.

მიუხედავად ამისა, - როგორ მოშორდი? - კითხვის პასუხის მიგება განდეგილს მეტისმეტად უჭირს. ეს კითხვა ძველი ალტერნატივაა, და იგი ყოველთვის აწუხებდა განდეგილს: მაშინაც, როცა ბერად შედგა, როცა განდეგილად ცხოვრობდა და მაშინაც, როცა მწყემს ქალს შეხვდა. ასე რომ, მწყემსი ქალი არ ყოფილა იგი, ვინც განდეგილის რწმენა შეარყია, დაუძლეველი ეჭვი მის სულში ყოველთვის არსებობდა ოღონდ ეჭვის გამოვლენისათვის აუცილებელი იყო რაღაც ბიძგი, ბიძგის როლი შეასრულა მწყემსმა ქალმა.

რა აპირობებდა და ასულდგმულებდა განდეგილის სულში ეჭვის, არსებობას?

ერთხელ განდეგილი ბუნების მშვენიერებას დააკვირდა:

მზე გადახრილი ჯერ კიდევ სრულად
მთისა გადაღმა არ დასულიყო
და მთის წვერზედ, ვით ცეცხლის ბორბალი,
ირგვლივ სხივგაშლით ანთებულიყო.
ცისა ლაჟვარდი, ვით ნაკვერჩხალი,
წითლად და ყვითლად მზისგან ჰღუვოდა,
და განმსჭვალული მისით ღრუბელი
შორს ათასფერად სხივებში ჰთრთოდა.
ამა უბიწო დიადის ხილვით
წარტყვევნილ იქნა განყენებული
და ვით ცხოველს ხატს ღვთის დიდებისას
შესცქერდა მზესა განცვიფრებული.

განდეგილისაგან დამოუკიდებლად ბუნების ასეთივე სურათი იხილა მწყემსმა ქალმაც.

ლამაზი იყო ამ დღის საღამო,
რა-რიგ ჰშვენოდა მზე დამავალი.
შევხედე თუ არ იმ მზეს, იმ ცასა,
გავშეტრდი, ვეღარ მოვსხლიტე თვალი.
ღვთის სახესავით გარს შუქმოსხმული
მთის წვერზედ დიდი მზე ბრწყინვალებდა
და საკვირველი ის სანახავი
თვალთანა ერთად გულსა მტაცებდა.

აქ საყურადღებოა ის, რომ სულის მსახური განდეგილიც და ხორცის მხევალი მწყემსი ქალიც აღტაცებულან და გაოგნებულად ბუნების დიადი სურათის ხილვით. ორივესათვის ამ სურათში ღვთაების არსი ვლინდება.

განდეგილი „ვით ცხოველს ხატსა ღვთის დიდებისას, შესცქერდა მზესა განცვიფრებული”.

„ღვთის სახესავით გარს შუქმოსხმული მთის წვერზედ დიდი მზე ბრწყინვალებდაო“, ამბობს მწყემსი ქალი.

(გაგრძელება ქვემოთ)

ბმული:
* http://www.nplg.gov.ge/civil/statiebi/statiebi/gza-xsnisa.htm

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptySat Nov 14, 2020 2:53 pm

აკაკი ბაქრაძე


გზა ხსნისა

(გაგრძელება )


მაშასადამე, მზის სახით ღვთაება თანაბრად ეცხადება როგორც სულს (ამ შემთხვევაში განდეგილს), ისე ხორცს (ამ შემთხვევაში მწყემს ქალს).

ეს თანაბარი დამოკიდებულება პრობლემაა, რომელიც უნდა ამოხსნას განდეგილმა. მეორე საკითხიც აქვს გადასაწყვეტი განდეგილს — სულისა და ხორცის თანაბარი მშვენიერება.

მწყემსი ქალი უმშვენიერესი არსებაა.

გასაოცარი რაღაც შვენება
განდეგილს თვალწინ წარმოედგინა.
ყმაწვილი ქალი, სავსე სიცოცხლით,
სავსე შვენების ჯადოთი, გრძნებით,
ნაზად, ამაყად ცეცხლის პირს იჯდა.
ვით მინდვრის შველი ყელმოღერებით,
ეშხითა მფრქვევსა მის შავსა თვალებს,
თვით ცეცხლი სითბოს ეცილებოდა,
მის ელფერთაგან თვით ცეცხლის შუქი,
ვითა ძლეული, უკუ-ჰკრთებოდა.
თვით მადლს ტრფობისას რომ მოესურვოს
ხორცსხმულად ვლენა ოდესმე ქვეყნად,
უკეთესს სახეს ვერ ინატრებდა
თავის სიცოცხლის გამომსახველად,
მაშინაც, ვინ სთქვას, — ვინ ვის აშვენებს,
მადლი ამ სახეს, თუ სახე მადლსა!..
თვით შური, მტრობა ვერ უპოვიდა
ქალს მშვენიერსა ვერაფერს ნაკლსა.
მის თვალთა ელვით, ღაწვთა შუქფენით,
გულ-მკერდის რხევით ვინ არ ათრთოლდეს!..
დახე მის ტუჩთა!... თითქო თვით ტრფობას
თვის ნაზი კოცნა ზედ დარჩენოდეს.

მწყემსი ქალის გარეგნული სილამაზის აღწერა საგანგებოდ ამოვწერე თავიდან ბოლომდე. როგორც ხედავთ, ილია არსად არცერთ სიტყვას არ ამბობს მწყემსი ქალის სულიერ მშვენივრებაზე. მხოლოდ და მხოლოდ გარეგნულ სილამაზეს ექცევა განსაკუთრებული ყურადღება. ეს ნიშნეულია. სამაგიეროდ, განდეგილის გარეგნობას გულგრილად ეპყრობა მწერალი. მეუდაბნოეს სულიერ სილამაზეს კი, პირიქით დაწვრილებით და გულმოდგინედ აღწერს.
არ იყო ხნიერ, მაგრამ ვით წმინდანს,
სულის სიმაღლე ზედ დასჩენოდა,
ზედ ეტყობოდა, რომ სული მისი
სულ სხვა მსოფლიოს შეჰხიზნებოდა.
სახე გამხდარი, კუშტი და მწყრალი
სიწმინდის მადლით დაჰშვენებოდა,
და მაღალს შუბლსა, ნაოჭად შეკრულს,
შარავანდედი გადაჰფენოდა.
მისთა მცხრალ თვალთა ღრმა მეტყველება
ესოდენ იყო წყნარი და ტკბილი,
თითქო მათ-შიგან ჩასახებულა
თვით სათნოება, კდემით მოსილი;
თითქო ნელისა სიხარულითა
სამოთხის ღია კარს შეჰხარიან
და სულთან ერთად უფლისა მიმართ
სასოებითა მიისწრაფიან.

ორი მშვენიერებაა, ერთი ხორცისა და მეორე სულისა. სრულიად ბუნებრივია, რომ ორივე მშვენიერება თანაბრად ძლიერია. ამის გამოა ძნელი ხორციელი ცდუნებისაგან თავის დაღწევა, ცდუნების სიტკბოზე უარის თქმა. აქ ილია ტრადიციულ გზას მიჰყვება. ცდუნების პირველ ამბავშიაც ევა მშვენიერია. ასეა სიტყვაკაზმული მწერლობის სხვა ნიმუშებშიც, სადაც ცოდვით დაცემის სიუჟეტია გამოყენებული. ჩემი ცოდნით, ერთადერთი შემთხვევა, სადაც მშვენიერება კი არ აცდუნებს ასკეტს, არამედ სიბრალული, ლ. ტოლსტოის „მამა სერგია“.

განდეგილი წინააღმდეგობების რკალში მოექცა. იცის, რომ ხსნა ღმერთის დაუხმარებლად არ განხორციელდება.

მე ნუ მიმადლი, შვილო, შენს დახსნას.
ღმერთია ყველას მშველელი, მხსნელი...
ღვთით არ-განწირულს ყველგან წინ უძღვის
მისი მარჯვენა შემწყნარებელი.

მაგრამ რატომ ვლინდება ღმერთი ერთნაირად ხორცშიაც და სულშიაც? აქ გაორდა განდეგილის რწმენა და იფიქრა:

ხსნა ყველგან არის... ხოლო გზა ხსნისა
ესეთი მერგო მე... უბედურსა.

ეს იყო საბედისწერო შეცდომა. რამ გამოიწვია იგი?

ხორცსა და სულში ღმერთის თანაბარ გამოვლენას, ხორცისა და სულის თანაბარ მშვენიერებას განდეგილი გრძნობის თვალით უყურებდა და არა გონების, ამიტომ მათ შორის განსხვავების აღმოჩენა გაუჭირდა, ანუ იაკობ ბოემეს სიტყვებით რომ ვთქვათ, გაუჭირდა დაპირისპირება. დაპირისპირებით ხდება ყველაფერი ნათელი: რომ გამოვლინდეს, სინათლეს სჭირდება სიბნელე, სიკეთეს - ბოროტება და ა.შ. ამის მისახვედრად გონების ნება იყო აუცილებელი. ე.ი. განდეგილი ღმერთთან ურთიერთობის მეორე საფეხურზე იდგა, როცა კავშირი ხორციელდება გრძნობის სურვილით და ადამიანი ჯერ კიდევ გაორებულია.

გაორების დასაძლევად კიდევ ერთი გამოცდის გადატანა იყო აუცილებელი: ხორცის მშვენიერების კვლავ ხილვა და მისი დაძლევა.

ნუთუ აწ ბედმა ქალის სახითა
განსაცდელი რამ მას მოუვლინა?
...
მაგრამ იქნება ბედმა ეგე ჰქმნა
მისდა საცდელად თვით უფლის ნებით!..
და კისრად იდო, ვით ნება ღვთისა,
სასოებით და გულდამშვიდებით.

მიღებით მიიღო განდეგილმა განსაცდელი, მაგრამ ვეღარ გაუძლო. იგი დაეცა.

მივარდა ლოცვანს, დააყრდნო სხივზედ
და, ეჰე, სხივმა არ დაიჭირა!..
დაესხა რეტი, თვალთ დაუბნელდა,
გაშრა, გაშეშდა ზარდაცემული,
ერთი საშინლად შეჰბღავლა ღმერთსა
და იქვე სხივ-ქვეშ უტევა სული.

ამრიგად, „განდეგილში“ ილიას გამოყენებული აქვს ცოდვითდაცემის კლასიკური სიუჟეტი. მაგრამ ამჯერად დაცემა გამოწვეულია რწმენის ღალატით. ამდენად „განდეგილი“ რწმენის ტრაგედიაა. რწმენის ღალატი კი შედეგია ადამიანის გაორებისა და ნებისყოფის სისუსტისა.

ახლა კი პასუხი უნდა მოვუძებნოთ კითხვას — რატომ დაწერა ილიამ „განდეგილი“, ანუ რწმენის ტრაგედია?

„განდეგილის“ ალეგორიული ხასიათი პირველად მარჯორი უორდროპმა შეამჩნია და აღნიშნა, პოემა საქართველოს ცხოვრების სიმბოლური ასახვააო, ეს მართლაც ასეა.

ოცდახუთი წლის ილია ჭავჭავაძემ მკაფიოდ ჩამოაყალიბა მისი მოღვაწეობის პროგრამა: „ჩვენი საქმე საქართველოს ხალხის ცხოვრებაა; მისი გამჯობინება ჩვენი პირველი და უკანასკნელი სურვილია“ („საქართველოს მოამბეზედ“), ამ პროგრამის განსახორციელებლად ილიას პირუთვნელად უნდა აეხსნა, რანი ვიყავით და რანი ვართ. მერე ეჩვენებინა, საით უნდა წავიდეთ და რანი გავხდეთ. მაგრამ სახლი რომ ააშენო, ჯერ სამშენებლო მოედანი უნდა გაწმინდო, გაასუფთაო, შემდე კი მშენებლობა დაიწყო. ილიაც ასე მოიქცა. მან მოურიდებლად და ობიექტურად ამხილა მე-19 საუკუნის ქართული სინამდვილე. „აჩრდილის“ მიხედვით, იგი ასეთია:

აქ არვის - დიდსა, თუ პატარასა, -
ქვეყნის ტკივილით არ სტკივა გული,
დაჰვიწყებია, რომ ქვეყნად ცასა
ღვთად მოუცია მარტო მამული.

ტყუილი, სიცრუე და უნდობლობა დასადგურებულა.

აგერ უფალი და მისი მონა!
თრთოლვით, სასწორზედ ხარჯს უწონს ძნელსა
და, რა დასწორდა სასწორზედ წონა,
უფალი პინას ზედ ადგამს ფეხსა
და მით მის ხარჯსა ერთსა - ორად ჰხდის.

შური და მტრობა სუფევს მათ შორისაც კი, ვისაც ერთი საერთო საქმის გაძღოლა უკისრიათ.

აგერ ორ-სამ კაცს რაღაც უგრძვნიათ,
ქვეყნისა სახსრად ერთად მოდიან,
ერთის საქმისთვის გაუღვიძნიათ
და ერთმანეთს კი არ ენდობიან.
ერთმანეთისა მათ სიკეთე ჰშურთ,
თუმც ერთისათვის თითქო იღვწიან:
თვით ამხობენ მას, რის აღდგენაც ჰსურთ,
თვით ჰშველიან მას, რასაც ებრძვიან.

უსამართლობასა და თვალთმაქცობას უზეიმია.

შენში კაცისას გრძნობას არ ხედვენ,
დედას ძუძუდგან შვილსა აჰგლეჯენ,
ვინ იცის, სიდამ სად გაჰყიდიან...
უწმინდურისა ხელითა სთხრიან
დედისა გულში უკეთესს გრძნობას...
ჰლხინობენ კიდეც, კიდეც ჰხარობენ.
ჰფიქრობენ, ჰგრძნობენ და ჰმოქმედებენ,
ჰხედავ ფაცა–ფუცს და ყველგან ჟღივილს,
უბედურ ცრემლთან ბედნიერ ღიმილს,
მაგრამ მათ ცრემლსა, ღიმილს თუ გრძნობას,
ჭმუნვას, სიხარულს თუ მოქმედობას
ფრჩხილის ოდენაც არა აქვს აზრი
და ყველა იგი თვალთმაქცი არი.
ფუჭია იგი მისი ცხოვრება,
უფერულია და ცალიერი...

ყველაფერი წამხდარა, დაცემულა და შეგინებულა, მცხეთაში

აწ აღარა სჩქეფს წყარო ცხოველი,
ხე ცხოვრებისაც იგი დამჭკნარა
და იგი დედა-ქალაქი ვრცელი
აწ სამიკიტნო დაბად გამხდარა.
ნგრეულან მისნი დიდნი პალატნი,
დიდი ცხოვრება მის დაცემულა,
დღეს იმ ცხოვრების წმინდა ალაგნი
პირუტყვთ ქელვითა შეგინებულა.

არც თბილისშია უკეთესი მდგომარეობა.

აგერ ტფილისიც.... ყრმასაც და ბერსაც,
ქალსა - მახინჯსაც და მშვენიერსაც,
დიდსა, პატარას, თავადსა, გლეხსა,
მე უხილავი ყურსა ვუგდებდი,
მაგრამ კი, ვფიცავ ქართვლის სახელსა,
მათ აზრში აზრსა მე ვერ ვპოვებდი.
* * *
რისთვისც მამანი იღვწოდნენ უწინ -
დღეს შვილთ არ უღირთ არც უღირთ არც ერთ ფლურადა.
გრძნობას - ოქროსა ფასად ჰყიდიან.
მთვარის ღიმილზე - პატიოსნებას,
და დაჟანგებულ ბორკილზე სცვლიან
თავის მამულის თავისუფლებას.

ტოტალურად გაბატონებულა მტრობა, შური, თვალთმაქცობა, გულგრილობა, უდარდელობა, უზრუნველობა, ორპირობა, სიცრუე, მუხთლობა, ღალატი... ე.ი. ყველა ის ცოდვა, რასაც ხორცის საქმედ მიიჩნევს პავლე მოციქული. ხორცის გაბატონების შედეგად უმაღლესი ჭეშმარიტებაც დაკარგულია. ტოტალურად — საყოველთაოდ.

ერთი, იმიტომ, რომ საქართველო ღვთისმშობლის წილხვედრი ქვეყანაა („დედავ ღვთისაო, ეს ქვეყანა შენი ხვედრია...“) და მეორეც, საქართველო თავად ეწამა მაცხოვრისათვის („ჯვარცმულის ღვთისთვის თვით ჯვარცმულო და წამებულო“...)

გარდა ამისა, კაცობრიობის საუკეთესო იდეალების განხორციელებას ილია აკავშირებდა ქრისტიანულ ზნეობასთან. საყოველთაოდ ცნობილია, როგორი აღტაცებით შეხვდა ილია პარიზის კომუნას და როგორ განიცადა მისი დამარცხება.

კვლავ ქვეყნისთვის დაიღვარა
წმინდა სისხლი წამებულის,
კვლავ დამარცხდა დიდი საქმე,
ყოვლად მხსნელის სიყვარულის.
კვლავ ძირს დასცეს იგი მცნება,
ქვეყნის ხსნად მოვლინებული,
რომლისთვისა თითონ ღმერთი
იყო ტანჯულ და ჯვარცმული.
(„1871 წელი 23 მაისი“)

აქ პარიზის კომუნის იდეალები და ქრისტეს მცნება გაიგივებულია. ეს არა მგონია, სადავო იყოს.

შრომისა და მუშაკაცის განთავისუფლებაც ნაქადაგევი და "ყარაუდევია ქრისტიანულ მოძღვრებაში.

შრომისა შვილო, მძიმე უღელი
ქვეყნის ცოდვისა შენ გაწევს კისრად,
თუმცა ტვირთმძიმეთ შემწყნარებელი
შენის დახსნისთვის ჯვარს ეცვა ქვეყნად;
თუმცა ქვეყანას იმის მოძღვრება,
დღეს მარტო სიტყვით უქმით ჰრწმენია,
მაგრამ ცხადად ჰხმობს მის წმინდა მცნება,
რომ მყოობადი მარტო შენია.
(„აჩრდილი“)

ილია მთელ ერს მოუწოდებდა:

ვემსხვერპლოთ ქრისტესა მცნებას,
ვაშოროთ ქართვლი მონებას,
ქართვლის უბრალო მადლობა,
გვერჩივნოს ყოველ დიდებას.
(„ჩემი თარიარალი“)

„ხორცი მივეცით სულისათვის და ერთმა მუჭა ერმა ქრისტიანი შევინახეთ, არ გავაქრეთ ამ პატარა ქვეყანაში“ („რა გითხრათ? რით, გაგახაროთ?“).

დამოწმებული ნიმუშების გამრავლება შეიძლებოდა, მაგრამ ამ მცირედითაც სრულიად ნათელია, რომ ილიას შემოქმედებაში - ქრისტიანული ზნეობა მიჩნეულია პიროვნებისა და ერის მხსნელი მოძღვრებად.

ზოგიერთ უმეცარს ჰგონია, რომ რელიგიურობა მხოლოდ ბრმადმორწმუნეობას გულისხმობს. უპირველეს ყოვლისა, რელიგიურობა მაღალ ზნეობრიობას ნიშნავს, ურომლისოდაც მწერლობა არ არსებობს ნიშნავს იმ ეთიკური მრწამსის გაცნობიერებულ აღიარებას, რომელიც მოსეიზმმა მომდინარეობს ბიბლიური პატრიარ მოსეს სახელიდან. და ქრისტიანობამ ათი მცნებით გამოხატა – არა კაც კლა, არა იპარო, არა ცილისწამო, არა იმრუშო, არა ქმნა თავის შენისა კერპი, პატივი ეც მამასა შენსა და დედასა შენსა და ა.შ. ამ ზნეობრივ პრინციპებს კაცობრიობამ ჯერჯერობით ვერაფერი მიუმატა, ვერც რომელიმე საზოგადოება, მათ შორის სოციალისტურიც, უარყოფს მას. ამ მორალურ-ეთიკური თვალსაზრისით არსებობს ქრისტიანობა ილიას შემოქმედებაში. მოსეიზმი – იგივე მოსეს რჯული.

ქვეყნის ხსნა ვერ განხორციელდება, თვინიერ პიროვნების ხსნის აქაც ორი საფეხური ყოფილა: ჯერ პიროვნება, მერე ერი.

როცა პიროვნების სრულყოფის პროცესი დამთავრდება, მერე იწყება ერის ხსნა. ყოველმა კაცმა ხორცი უნდა მისცეს სულისათვის, მაშინ გახდება შესაძლებელი ერის გათავისუფლება. განდეგილსაც ეს გზა უნდა გაევლო. ჯერ საკუთარი სულის ხსნისათვის უნდა ებრძოლა და შემდეგ მიეცემოდა საშუალება მამულზეც ეზრუნა. მაგრამ პიროვნების სულის ხსნა არ არის იოლი საქმე. ამისათვის ჯვარცმულის რწმენა ნებისყოფა და ენერგია უნდა ჰქონდეს კაცს. მისი სულის სიმტკისა და ძალის პატრონი უნდა იყოს. სხვანაირად არაფერი გამოვა. რა განდეგილს ეს თვისებანი არ აღმოაჩნდა, დაიღუპა კიდეც. ეს სიკვდილი სულის სიმტკიცის, ძალის, ენერგიის, ნებისყოფის აღზრდისაკს მოუწოდებს მკითხველს.

(დასასრული)

ბმული:
* http://www.nplg.gov.ge/civil/statiebi/statiebi/gza-xsnisa.htm

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptySat Nov 14, 2020 3:01 pm

კიტა აბაშიძე


ილია ჭავჭავაძე და ლევ ტოლსტოი

II

22 სექტემბერს, 1911 წელს, ქუთაისში გამართულ სალიტერატურო საღამოზე წაკითხულმა ჩემმა რეფერატმა რეპლიკა გამოიწვია ჯერ თვით თეატრის დარბაზში ბ-ნ გ. რობაქიძის მიერ და მერე გაზეთებშიაც (,,მნათობის» ფურცლებზე).

მე, რასაკვირველია, ვერ გამოვეკამათები ვერავის, მაგრამ მინდა ორიოდე ჩემი მოსაზრება გავუზიარო მკითხველებს და ამით გზადაგზა პასუხი გავსცე ჩემს, ასე ვთქვათ, ოპონენტებს.

,,განდეგილი“ ისეთი დიდებული, ისეთი გასაოცარი ნაწარმოებია, რომ იმის შესახებ ბაასი კაცს არ მოსწყინდება, არც მწერალს წერა, არც მკითხველს კითხვა. ,,განდეგილი“ არათუ უდიდებულესი ნაწარმოებია იმ სალიტერატურო სკოლისა, რომელსაც ილია ეკუთვნოდა, არათუ გამომსახველია მთელის მეცხრამეტე საუკუნის ქართველ საზოგადოების მოწინავე ნაწილის ფიქრისა, აზრისა და სულის კვეთებისა, იგი წინასწარმეტყველურის ტენდენციით არის აღსავსე, იგი გამომხატველია მთელის ქართველის ერის კულტურულის სახისა, იგი გამომეტყველია ქართველის ერის რწმენისა და ფილოსოფიისა.

,,ვეფხისტყაოსნის“ საუკეთესო მაღალნიჭიერმა მკვლევარმა აკადემიკოსმა და პროფესორმა მარმა აღნიშნა თავის წიგნაკში შოთას თხზულების ის ცხოველმყოფელი ელლინიზმი, ცხოვრების ფილოსოფია, ცხოვრებისადმი ტრფიალი აზრი, რომლითაც აღსავსეა ეს დიდებული ნაწარმოები, ეს უკვდავი ძეგლი ქართველი ერის გენიოსობისა. ეს საღი წარმართული (პაიენ) შეხედულება ცხოვრებაზე სჩქეფს ჩვენს ლიტერატურაში დაუშრეტელად, მისი მოძრაობა ვერ შესძლო ვერც ბიზანტიურმა ფორმალიზმმა სარწმუნოებაში, ვერც აღმოსავლეთის პესიმისტურმა ფილოსოფიამ, რომლის გავლენის ქვეშ იმყოფებოდა მთელი ჩვენი ლიტერატურა საუკუნოების განმავლობაში, ვერც მისტიციზმმა რუსეთის მწერლობისამ, რომლის გავლენის ასის წლის იუბილე უკვე ნადღესასწაულევი აქვს ქართულ მწიგნობრობას.

თუ სადმე შესაძლებელია ითქვას რომელისამე ერის ლიტერატურის მთავარ ტენდენციის შესახებ, მწერლობის ნაციონალურის ხასიათის შესახებ, კულტურის დედაძარღვის შესახებ, ეს უეჭველად ქართულ ლიტერატურის შესახებაც ითქმის და ეს განსაკუთრებული თვისება ქართულის მწერლობისა გამოიხატება იმაში, რომ მარად ჟამს, ყოველს გარემოებასა და ყოველს პირობაში მას არ დაუკარგავს, არ გადაუხვევია ცხოვრების ალღოსათვის, არ უღალატნია მისთვის. ცხოვრების ,,სიტკბო-სიამე“ ყოველთვის ღრმად უგრძვნია, ყოველთვის სატრფიალო საგნად გაუხდია. ჩვენს ლიტერატურას, რასაკვირველია, განუცდია ქრისტიანობის ზედგავლენაც; სასაცილოც იქნებოდა და სატირალიც ეს ძლიერი ძალა მისთვის შეუმჩნეველი და შეუთვისებელი გამხდარიყო. უეჭველად ამჩნევია მას დაღი იმ სარწმუნოებისა, რომლის უმთავრესი იდეალიც მოყვასთათვის თავის დადებაა. ,,უფროისი ამისსა სიყვარული არავის აქუს, რაითა სული თვისი დადვას მეგობართა თვისთვის“ - გაისმოდა საუკუნეების განმავლობაში იესოს ტაძარში და მისი გამოხმობა, მისი გამოძახილი თვით განხორციელებულ სასოწარკვეთილების გენიოსის ნიკო ბარათაშვილის ლექსებში გაისმის.

თუ ერთის მხრით იგი ცხოვრების თაყვანისმცემელია:

,,რადგანაც კაცნი გვქვიან, შვილნი სოფლისა,
უნდა კიდევაც მივსდიოთ მას, გვესმას მშობლისა“,

გვეტყვის ის დაგვიხატავს რა ცხოვრების ძირის სიმწარეს, მეორეს მხრით, ქრისტიანულ მოყვასის სიყვარულს იჩენს, როცა გვეტყვის:

,,და ჩემ შემდგომად მოძმესა ჩემსა
სიძნელე გზისა გაუადვილდეს“.

მხნედ დაგვძახებს მას შემდეგ, რა ყოველსავე ამსოფლიურს თავისის მერანით გადასთელავს: სიყვარულს, მეგობრობას, თვით საფლავს სამშობლო მხარეში.

ამიტომაც არის, რომ ჩვენის ცხოვრების ფილოსოფიას, ,,სააქაოს“ რწმენას, ხორცის სიამეს აღვირახსნილი, ეგოისტური, ბინძური ელფერი კი არა სდევს, სინაზითა და სიმშვენიერითაა შემოსილი. ,,სურვა“, ,,მგრძნობელობა სჯობს ყოველ გრძნობას“, გვეუბნება ალექსანდრე ჭავჭავაძე, მაგრამ მისი მგრძნობელობა სევდიანობითა და თავისუფლებით არის აღსავსე.

შედარებისათვის ავიღოთ რუსული ლიტერატურა:

რუსულის მწერლობის კორიფეები ტოლსტოი და დოსტოევსკი სულ ცხოვრების სიტკბოს წინააღმდეგ არიან ამხედრებულნი, მარტო სული, მარტო საიქიო აინტერესებთ: ტოლსტოი იმ უკიდურესობამდისაც კი მივიდა, რომ დაჰგმო და ანათემის ღირსად გახადა თვით გრძნობა სქესობრივი დასაბამისა, წყარო ცხოვრებისა, ე. ი. მან ერთის კალმის მოსმით მოინდომა მთელის ცხოვრების მოსპობა. რუსული ლიტერატურა ყოველს ხორციელს, ყოველს, რასაც ბუნებრივის სტიქიონის ხასიათი აქვს, უარყოფით ეკიდება, მარტო სული, მარტო გასაცხოვნებელი კაცი - ადამიანი - აი, მისი იდეალი; მშრალი კანონი, მკვდარი დოგმატი - აი, მისი მორალი. ყოველი ადამიანი, რომელიც ეკლესიის მიერ მიღებულ დოგმატს გადააბიჯებს, დაისჯება: ანნა კარენინა დაღუპულია იმიტომ, რომ უღალატა საუკუნეების მიერ გაჭედილ მეუღლეობის კავშირს.

ცხოვრების სიდუხჭირე, სიბინძურე, ვით სიმბოლო ცხოვრებისა, შეხარულება, სიცოცხლის უარყოფა აი, რა ამშვენებს ადამიანს. პიერ ბეზუხოვი მკბენართა ემბაზში მოინათლება და მხოლოდ მაშინ იქცევა ტოლსტოის თანამგრძნობ გმირად. ეს არის არათუ ქრისტიანიზმი, არის გადაჭარბებული, წრეს გადასული ფორმალიზმის გაღმერთება. და, როცა უწმინდესი სინოდი ტოლსტოის მოძღვრებას სდევნის, პირდაპირ ადამიანთა შეუგნებლობისა და სისულელის სურათი თვალწინ აღგემართებათ. შესაძლოა, სინოდის წევრები წინააღმდეგნი არიან არსებითად ფორმალიზმის განხორციელებისა. მათ ფორმა, დოგმატი დეკორუმად სჭირიათ, ძალის მოპოვებისათვის გამოსადეგ იარაღად და სრულიადაც არ ეჭაშნიკებათ მათი ცხოვრებაში განხორციელება. ამ შემთხვევაშიაც შორს-მხედველობაა საჭირო თვით უმცირესი, რომ იმ კაცს არ აუმხედრდე, რომელიც ახალის სულით აცხოველებს დახავსებულსა და დამპალს ჩონჩხს.

ვერავითარს მსგავსს ქართულს ლიტერატურაში ვერ იპოვით. არა მგონია, ჩვენოდენი საზოგადოებრივი უბედურება ერს სწვეოდეს. ერთი ილიას მოკვლა რად ღირს, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, სიხარული და ლაღობა, ცხოვრების, საწუთროს, სააქაოს სიყვარული ჩვენს მწერლობას არ დაუგდია. თუ ქვეყნის გეოგრაფიულს მდგომარეობას რაიმე გავლენა აქვს და, უეჭველია, აქვს მწერლობაზე, ერთის მხრით, ამითაც აიხსნება ეს მხიარულების ფონი, ნიადაგი, რომელიც არა შორდება ჩვენს მარჯვენა-ნაკურთხ მწერლებს თვით უაღრესს პესიმისტებსაც კი. ,,ცა-ფირუზ, ხმელეთ-ზურმუხტი“, რომელიც ჩვენმა დიდებულმა მგოსანმა უკვდავჰყო თავისს ერთ საუკეთესო ლექსში, ნიადაგ მხიარული კაშკაშა ცა მზით გაბრწყინვალებული, ნიადაგ ამწვანებული მიდამო თვით უსაშინელესს წამებს უტკბობს სმენამახვილს გენიოსს ქართველის ერის პოეზიისას.

და, აი, თვისება ქართველის მწერლობისა სავსებით გამოიხატა ილიას ,,განდეგილში“.

რაში გამოიხატა ილიას პესიმიზმი, ილიას უარყოფა ცხოვრებისა ამ პოემაში?

სამას სტრიქონზე მეტია ამ საოცნებო ქმნილებაში და ამ სამასი სტრიქონიდან ცხოვრების მწარე მხარის აღწერას დათმობილი აქვს ოცი თუ ოცდახუთი სტრიქონი. შესაძლოა ამასში გამოერიოს ათი სტრიქონი, რომელიც მთელ ნაწარმოებს სჯობდეს, უფრო ძლიერი იყოს, ამისათვის სტატისტიკას და ციფრებს როგორც აქ, ისე, საზოგადოდ, ხელოვნებაში ადგილი არა აქვს. მაგრამ ეს პოემა იმ შედევრს ეკუთვნის, რომელშიაც ერთი წერტილიც არ არის მეტი, რომელშიაც ერთი სტრიქონი მეორესა სჯობს და ეს მეორე პირველს. მეორე თავის ადგილს უფრო ძლიერია პირველით, ხოლო პირველი უმეორეოდაც მშვენიერია და წარმტაცი. მაშ, აქ ამ წმინდა ტექნიკურ მოსაზრებასაცა აქვს მნიშვნელობა.

აი, ის სტრიქონები, სადაც ილიამ შეუდარებლად დაგვიხატა მთელი სიმწარე ცხოვრებისა, ვითა ძველ ებრაელთა წინასწარმეტყველმა მკვეთრად და საოცარის წინაგრძნობით აღგვინუსხა შხამიანი წუთისოფელი:

,,ოდესღაც ტაძარს იმ გაუქმებულს
მეუდაბნოე შეჰკედლებია,
საიქიოსთვის ეს სააქაო
დაუთმია და განშორებია.
განშორებია ვით ცოდვის სადგურს,
ვით სამეუფოს ბოროტისასა,
სადაც მართალი გზას ვერ აუქცევს
განსაცდელსა მას ეშმაკისასა;
სად ცოდვა კაცსა სდევნის დღედაღამ,
ვითა მპარავი და მტაცებელი;
სად, რასაც ჰხადის მართალი მართლად,
მას უმართლობად ჰქმნის ცოდვის ხელი,
სად რყვნა, წაწყმენდა და ღალატია,
სადაც ძმა ჰხარბობს სისხლსა ძმისასა,
სად ცილი, ზაკვა ძულებადა ჰხდის
წმინდა სიყვარულს მოყვასისასა.
განშორებია ამ წუთისოფელს,
სად ყოვლი ნიჭი მაცდურებაა,
სად თვით სიტურფე და სათნოება
ეშმაკის მახე და ცდუნებაა“.

რაგინდ ძლიერი იყოს ეს სურათი, იგი განყენებული სურათია, იგი ლოგიკური აბსტრაქციაა, იგი მსჯელობაა მოშხამულის გონებისა, და, როგორც ასეთი, ისეთს ძლიერს ცხოველმყოფელ შთაბეჭდილებას არ იწვევს, ვითა აღწერა ,,სააქაოს“ ,,ცხოვრების“, ამ წუთისოფლის სიტკბოებისა, რომელიც მგოსანმა უკვდავის მხატვრულის საშუალებით შეგვაგნებინა. ცხოვრება ის მშვენიერი ასულია, რომელიც სენაკში შეეჭრა განდეგილს და ყირამალა დააყენა მთელი მისი ფილოსოფია, ტყუილა ჩაუტარა ის, რომ ,,დღედაღამ ლოცვით, გოდებით, გვემით, ხორცი სულისთვის უწამებია“.

აბა, გადაათვალიერეთ ცხოვრების გაღმერთების სურათი:

,,გასაოცარი რაღაც შვენება
განდეგილს თვალწინ წარმოედგინა:
ყმაწვილი ქალი სავსე სიცოცხლით,
სავსე შვენების ჯადოთი, გრძნებით“...

და ეს მშვენიერება მით არის კიდევ საყურადღებო, რომ თვით განდეგილს გააოცებს, სულს დაუწყნარებს, დაუტკბობს და გულში რაღაც უჩვეველ, ანდა გადაჩვეულ სითბოსა და სიტკბოს გაუტარებს.

,,და უცოდველის გულის ტკივილით
ქალს შეაჩერა ტყვექმნილი თვალი“.

მაშინ, როდესაც, თუ წარმოვიდგენთ, რომ განდეგილი უნდა იყოს ,,საიქიოს“ წარმომადგენელი, ეს ნამეტანი ,,მწყრალი და გულ-მშრალი“ უნდა ყოფილიყო, რადგან არათუ ვერავითარ წარმტაც და მომხიბვლელ გავლენას ვერ იქონიებს მწყემს-ქალზე, არამედ მთელი მისი არსება პროტესტით აღივსება ასეთის უკუღმართობის წინააღმდეგ, რად განშორებიხარ ქვეყანასაო:

,,განა ქვეყანად შენ არავინ გყავს,
ან ძმა, ანუ და, ან ნათესავი?“

,,წუთისოფელს მოშორდი და აქ სულ მარტოკა ხარ?

,,ან შენ როგორ სძლებ უწუთისოფლოდ!
მერე იცი კი, რა რიგ ტკბილია:
აქ სიკვდილია, იქ კი სიცოცხლე,
აქ ჭირია და იქ კი ლხინია
მითხარ: იქ ყოფნა რას არგებს სულსა?“

განა სწყინს ღმერთს, რომ კაცი შეჰხარის ქვეყანას, ღვთისგანვე დაბადებულსა. ,,ვფიქრობდი: ნეტა მაშ რისთვის მორთო ესე ლამაზად წუთისსოფელი?“ და სხვ. ამ მარტივს და თითქმის ბავშვურს მოსაზრებას, თუმც თავისის სიმარტივით უძლეველს და თავისის სიყრმით მომხიბვლელს, ეს ბრძენი და ქვეყნის ავ-კარგის შემგნები მწირი ვერაფერს პასუხს გასცემს, თუ არა მას, რომ ,,ეგეთი არის, სჩანს, ნება ღვთისაო“, ანადა: ,,ხსნა ყველგან არის... ხოლო გზა ხსნისა ე ს ე თ ი მ ე რ გ ო მ ე... უ ბ ე დ უ რ ს ა ო“.

ეს უბედურად თავის მონათვლა უკვე დამარცხებაა მთელის მისის მსოფლმხედველობისა, ის ვერავითარ საბუთს, ვერავითარ საფუძველს ვერ გამოუძებნის თავის რწმენას, თუ არ მას, რომ ღმერთს გადააბრალებს თავის ბედს. დამარცხდა განდეგილი თავის ფილოსოფიურ დისპუტში და დამარცხდა იგი პრაქტიკულადაც.

ეს დამარცხება მაშინ მოხდა, როდესაც მიძინებული ქალის ჯადოსნურ სიმშვენიერეს ვეღარ გაუძლო და, გაპობილ ბაგეთა ლაღის ღიმილით წარტაცებულმა, მოინდომა ბაგეთ შეხება.

ეს სავსებითი დამარცხებაა განდეგილისა, საშინელი და გაუსწორებელი. აქ წინ იშლება მთელი ტრაგედია განდეგილობისა, ასკეტიზმისა, მთელი სისუსტე და სიბეჩავე ამგვარის მიმართულებისა. ,,რომ განდეგილს ის ,,გადაეკოცნა“, ,,ჩახვეოდა“, ,,მასთან ერთად გამოქვაბული მიეტოვებია და საწუთროს უღელის ზიდვას შესდგომოდა“, როგორც ერთ-ერთი ჩემი ოპონენტი ბრძანებს (,,მნათობი“), მაშინ ,,განდეგილი“ ტრაგიზმით აღსავსე პოემა კი არ იქნებოდა, ფარსი იქნებოდა და ისიც დაბალხარისხოვანი.

განდეგილს, რომელსაც ,,განუდევნია გულიდან ყველა მსოფლიო ზრახვა, ფიქრი, წადილი.., დღედაღამ ლოცვით, გოდებით, გვემით ხორცი სულისთვის უწამებია“, რომლისაც ,,სული აყვავებულა“, ,,და ხორციელი გულისთქმა ყველა“ დაუმარხავს და განუსვენებია, გულში ,,ჯერ არ ცნობილი სიტკბოება“ ესტუმრება და სულისთვის ,,აღთქმულუკვდავებად“ მოეჩვენება. განდეგილი ამ მაცდურებას ვეღარ უძლებს, ,,ძრწის, მაგრამ იგი ძრწოლა რად არის ესოდენ ამო, ესოდენ ტკბილი!“ ეს სრულიად საკმარისია. მან საიქიოს ამით ზურგი შეაქცია და მისი კავშირი საიქიოსთან გასწყდა; იგი ღვთისმშობელს მიმართავს, რომ მის საფარველს ქვეშე ,,წყეული ხორცი დაწყნარდეს“, მაგრამ

,,ზე აიხედა. დედა-ღვთის ხატსა
მავედრებელი შეჰმართა თვალი...
და ვაი, წმინდა ღვთისმშობლის ნაცვლად
თვალთწინ დაუდგა იგივე ქალი“.

დაწყნარების მაგიერ მისი ხორცი აღშფოთდა. მის ბუნებაში კატასტროფა მოხდა, მთელი რევოლუცია მის რწმენაში იგი ბუნების კანონების ყურმოჭრილი მსხვერპლი და მონა შეიქმნა.

,,პირჯვარი უნდა, ხელი არ ერჩის,
ლოცვის თქმა უნდა, ენა ებმება,
ხატის ხილვა სწყურს და იგივ... იგივ
ქალი წყეული თვალთ ელანდება!
,,აბა სძლიეო!..“ და კვლავ ვიღაცამ
გადიხარხარა იმის სენაკში.
აწ იმა ხარხარს ვეღარ გაუძლო
და როგორც გიჟი გავარდა კარში“.

დიაღ, ვეღარ სძლევს აწ იგი ხორცს, ვეღარ დაუცხრობს სხეულს და მთელი მისი რწმენაც შეირყევა. მისი რწმენის, ასე ვსთქვათ, ნიშანი, სიმბოლო მზის სხივია, რომელიც ლოცვანს იჭერს ეს სიმბოლოა მის წინანდელ ღრმა კავშირისა საიქიოსთან. დღეს კი ძლეული სული ამ აღტაცებამდის ვეღარ მივიდა.

,,მივარდა ლოცვანს, დააყრდნო სხივზედ
და, ეჰა, სხივმა არ დაიჭირა!..

ესეც უტყუარი საბუთი მისი დამარცხებისა და შემდეგ კატასტროფა ფინალისა:

,,გაშრა, გაშეშდა ზარდაცემული,
ერთი საშინლად შეჰბღავლა ღმერთსა
და იქავ, სხივქვეშ, უტევა სული“.

დიდად აღსანიშნავია ის ეპილოგიც, რომელიც ავტორს რამდენსამე სტრიქონში აქვს გამოთქმული:

,,აწ შორის ნანგრევთ და ნატამალთა
მარტო ქარიღა დადის და ქშუის
და გამომფთხალი ჭექა-ქუხილით
მუნ შეხვეწილი ნადირი ღმუის“...

ეს მთლად ,,განდეგილობის“ მოსპობაა, ვინაიდან მიმბაძველიც კი ვეღარ მოუპოვებია მის მაგალითს და მისი სენაკი ნადირთა სამფლობელოდ გამხდარა. ეს არის სრული უარყოფა ასკეტიზმისა, რომელსაც თანამედროვე ცხოვრებამ ზურგი შეაქცია, დაჰგმო და რომელიც არანორმალურ მოვლენად მიაჩნია.

მეტად საყურადღებოა ის ნაწილი პოემისა, სადაც აწერილია ის ადგილი, როცა განდეგილმა, ცოტათი დაწყნარებულმა,

,,კვლავ სასოებით...
დედა ღვთისასა მიაპყრა თვალი,
კვლავ ჰნახა იგივ ცხოველი ხატი
მადლით, ნუგეშით გადმომზირალი,
არ შერისხულა, სჩანს, ჯერედ ღვთისგან“.

ამაში გამოიხატა ერთგვარი რელიგია, თუ გნებავთ თავისებური დეიზმი ჩვენის ტანჯულის მგოსნისა. ხატი დედა-ღვთისა ეს სიმბოლური გამოხატულება რელიგიისა ,,მადლითა და ნუგეშით“ შესცქერის განდეგილს იმიტომ, რომ ღვთაებას არად უნდა ,,ამ ყინულებში ყოფნა კაცისა?“ განა მართლა მისთვის მორთო

,,ესე ლამაზად წუთისოფელი?
განა მისთვის, რომ ადამიანმა
შეაჩვენოს და აიღოს ხელი?“

ღვთაება ცხოვრების მფარველია, ცხოვრებისაგან განდგომილობას სრულიადაც არ თხოულობს და, თუ სხივი ლოცვანს აღარ დაიჭერს - იმიტომ, რომ დაირღვა თვით განდეგილის სულის სიმტკიცე, მის ექსტაზს ფრთები შეეკვეცა, მის ასკეტიზმს ნიადაგი მოესპო.

შეიძლება ორგვარად დაასაბუთოს და დაამტკიცოს მწერალმა და ყოველმა ადამიანმა ყოველივე აზრი. ცხოვრების ბრძოლა, ცხოვრებაში აუცილებლად ყოფნა, ცხოვრებისთვის თავის დადება და ცხოვრების უღლის წევა, რაც უნდა ,,ბოროტის სამეუფო იყოს“ იგი აუცილებელია. ანდა იგივე წინადადებაში კაცმა სხვაგვარად დაგარწმუნოთ და განახოთ, რომ ის, ვინც ცხოვრებას გაუდგება, ზურგს შეაქცევს, ვით ერთს ,,რასმე ჭირიანს“ და ვაგლახს, ის, ვინც სააქაოს პირს უბრუნებს, ვინც ხორცს დაჰგმობს, იგი უსათუოდ დაიღუპება, ვით განდეგილი, რაც უნდა იგი ,,სულით გაწმენდილ და განბანილი“ იყოს, რაც უნდა აწამოს ხორცი სულისათვის და თუ გინდ კიდევაც ეგონოს, რომ

,,აქ სული მისი აყვავებულა
და ხორციელი გულისთქმა ყველა
დამარხულა და განსვენებულა“

იმიტომ, რომ ეგრეთი ლტოლვა ცხოვრებიდან, ეგრეთი გადალახვა ბუნებრივის კანონებისა, ეგრეთი აბუჩად აგდება ,,ცხოვრების“ სიტკბოებისა შეუძლებელია, მოუხერხებელი ისეთ მტკიცე ხასიათისა და სულით მაღალ ადამიანისათვისაც კი, როგორიც განდეგილი იყო.

განდეგილი რომ მწყემს ქალს პირველის დანახვისათანავე ჩაჰკონებოდა, როგორც ეს ,,მნათობის“ რეცენზენტს ჰნებავდა, მაშინ მხოლოდ იმას დავინახავდით, რომ ეს ილიას განდეგილი გამოდგა სულით სუსტი და მეტისმეტად ცეტი, თორემ ზოგიერთს ღრმად მორწმუნეს აფიქრებინებდა, ასე არ მოიქცევოდა მტკიცე ხასიათის ადამიანიო. მით არის ეს პოემა ღრმა და უცილობლად დამარწმუნებელი, რომ განდეგილი მტკიცე და შეუდრეკელის ძლიერის ხასიათისა და მაღალის რწმენის კაცია, მაგრამ იგიც სძლია ბუნებამ და ცხოვრებამ, სძლია და მით კატასტროფა მოახდინა მთელს მის არსებაში.

ბ-ნი გრ. რობაქიძე არ დამეთანხმა, როგორც გავიგე, იმაში, რომ მე განდეგილის ,,საიქიოს“, რომელიც ბ-ნ რობაქიძის ტერმინით ,,სამარადისო“ არის, რომ ამ ,,საიქიოს ძებნას მის მარადისობამდის“ მიდრეკილებას ვაუგებ. ეგ სწორედ ესეა, და არათუ მე, თვით ზეციდან მადლით ცხებული მგოსანი სჯის განდეგილს ამ მისწრაფებისათვის. განდეგილი კი მარტო ცხოვრების მყრალსა და ყოველდღიურ წარმავალ და გულის ამრევ სინამდვილეს კი არ ჰყოფდა უარს, იგი ებრძოდა ხორციელებას, იგი ებრძოდა მთლად ერთიანად ცხოვრებას და სულის სამეუფოს დამკვიდრებას ეტანებოდა. მაგრამ ჩვენ ვიცით, რომ ეს მისი ცდა სრულის გაკოტრებითა და დამარცხებით გათავდა.

ბმული:
* http://www.georoyal.ge/?id=2311

study


Last edited by Admin on Mon Nov 16, 2020 2:21 pm; edited 1 time in total
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptySat Nov 14, 2020 3:07 pm

ია გრიგალაשვილი


რწმენასუსტობის გმობა წმინდა ილია მართლის პოემაשი `განდეგილი~

წმინდა ილია მართალი პუბლიცისტურ ნაწერებსა
თუ שემოქმედებაשი ხשირად სვამდა კითხვებს: რა არის
მიზეზი ქვეყნის სულიერი ცხოვრების დაკნინებისა, ეკონომიკური ჩამორჩენილობისა და როგორია გზა ხსნისა?
წმინდანი ჩვენი ქვეყნის სულიერ მისიას, წარმატებისა და
წინსვლის שესაძლებლობას ქრისტიანული მცნებების ყოფით ცხოვრებაשი გატარება-განხორციელებაשი ხედავდა.
„ქრისტე-ღმერთი ჯვარს ეცვა ქვეყნისათვის და
ჩვენც ჯვარს ვეცვით ქრისტესათვის. ამ პატარა საქართველოს გადავუღეღეთ მკერდი და ამ მკერდზედ, როგორც კლდეზედ, დავუდგით ქრისტიანობას საყდარი,
ქვად ჩვენი ძვლები ვიხმარეთ და კირად ჩვენი სისხლი
და ბჭეთა ჯოჯოხეთისათა ვერ שემუსრეს იგი. გავწყდით,
გავიჟლიტენით, თავი გავიწირეთ, ცოლ-שვილნი გავწირეთ,
უსწორო ომები ვასწორეთ, ხორცი მივეცით სულისათვის
და ერთმა მუჭა ერმა ქრისტიანობა שევინახეთ, არ გავაქრეთ ამ პატარა ქვეყანაשი, რომელსაც ჩვენს სამשობლოს,
ჩვენს მამულს სამართლიანის თავმოწონებით ვეძახით.
ცოდვა არ არის, ეს ერი მოსწყდეს; ცოდვა არ არის ეს
ლომი კოღომ საბუდრად გაიხადოს, ცოდვა არ არის მელა-ტურამ გამოღრღნას, როგორც მძოვარი, როგორც
ლეשი“ (ჭავჭავაძე 1987: 175) – გულისტკივილით კითხულობდა წმინდა ილია მართალი წერილשი „რა გითხრათ,
რით გაგახაროთ“?
91
პოეტი ჯერ კიდევ სტუდენტობის პერიოდשი დაწერილ პოემაשი „აჩრდილი“ საუბრობდა საქართველოשი არსებულ მძიმე სოციალურ ვითარებასა და უსამართლობაზე, რომელთა გამომწვევი მიზეზები, მისი თქმით, ამ
ქვეყნის שვილთა გაუტანლობა, დაუნდობლობა, მოყვასის
უსიყვარულობა იყო. ახალგაზრდა პოეტს ნათლად ჰქონდა გაცნობიერებული სასულიერო პირთა როლი საზოგადოების ზნეობრივი სიწმინდის დაცვაשი. ისინი უნდა იყვნენ თვალნათელი მაგალითი მაღალი ზნეობის, რადგან
ეკლესია ფუნდამენტური שინაარსით დაუღალავი მებრძოლია ყოველგვარი უკეთურების წინააღმდეგ. წმინდა ილია
მართალი მძაფრად ამხელდა სასულიერო პირთა გულგრილობას:
„აგერა მღვდელნიც – ერთა მამანი –
რომელთ ქრისტესგან ვალად სდებიათ
ამა ერისა სულის აღზრდანი,
რა-რიგ გულ-ხელი დაუკრებიათ!
სად არის სიტყვა დიდის სწავლისა,
სიყვარულის და სამართლისა,
რომ მათ ბაგეთგან არ მომდინარებს
და ერს დაცემულს არ აღამაღლებს“!
(ჭავჭავაძე 1985: 154)
שემოქმედებითი მოღვაწეობის მიწურულს שეიქმნა
წმინდა ილია მართლის პოემა „განდეგილი“. ქართულ სალიტერატურო კრიტიკაשი იმთავითვე გაჩნდა პოემის
სხვადასხვა ინტერპრეტაცია. ძირითადად მიიჩნევდნენ,
რომ მასשი განდეგილობის დაგმობაა მოცემული. თუმცა,
აკაკი ბაქრაძე სამართლიანად שენიשნავდა, რომ პოეტს
ბერ-მონაზვნობის დასაგმობად არ დაუწერია „განდეგი-
92
ლი“. „უბრალო ლოგიკის თანახმად, დასაგმობი שეიძლება
გახდეს ის უარყოფითი მოვლენა, რასაც ამა თუ იმ მიზეზით საზოგადოებაשი აქვს ფეხი მოკიდებული. ასკეტიზმი
კი მაשინ არც ფეხმოკიდებული ყოფილა და არც ფესვგადგმული“ (ბაქრაძე 1992: 78).
პოეტს მკითხველის სამსჯავროზე გამოაქვს განდეგილის სულიერი ტრაგედიის გამომწვევი მიზეზები. მას
მყინვარწვერზე, მიუვალ გამოქვაბულשი დაუვანია.
„უწინდელს დროשი ღვთისა მოსავთა
გამოუქვაბავთ მუნ მონასტერი
და იმ ყინულשი שეთხრილს ღვთის ტაძარს
ბეთლემს უწოდებს დღესაცა ერი“
(ჭავჭავაძე 1985: 213).
საგულისხმოა, რომ მიტოვებულ და მიუწვდომელ ტაძარს ერი „ბეთლემს“, ანუ „პურის სახლს“ და „სიწმინდის
სახლს“ უწოდებს. სწორედ მისდამი კრძალვა და სიყვარულია მიზეზი იმისა, რომ ხალხი იქ שეფარებულ ნადირსაც
კი არ ახლებს ხელს. „პური ჩვენი არსობისა“, „პური სიცოცხლისა“ კი არის მაცხოვარი (ნინიძე 2000: 96).
ძველ დროשი უფლის დიდებითა და ღვთივსათნო
საქმეებით ბეთლემשი განდგომილ ბერებს მიუღწევიათ
„მართალთა თანა“ სავანეობისათვის, მათ წმინდანთა
გვერდით დაუმკვიდრებიათ სასუფეველი. იგულისხმება,
რომ მათ სიწმინდით იცხოვრეს და, שესაბამისად, დაიმსახურეს უფლის წყალობა.

„აქა გამდგარან, განשორებიან
ამ წუთისოფლის სამაცდუროსა,
აქ ჰღირსებიან მართალთა თანა
93
სავანესა მას საუკუნოსა
გასულან ამა ქვეყნით მამანი
და ტაძარი ღვთის გაუქმებულა“...
(ჭავჭავაძე 1985: 214).
მაשასადამე, ხსნის გზა ღვთივსათნო საქმეების აღსრულებასა და ღვთისმადიდებლობაשია. ქრისტიანი კეთილი საქმეებითა და მცნებათა დაცვით მოიპოვებს სასუფეველს.
ამ ტაძრისთვის שეუფარებია თავი განდეგილს:
„ოდესღაც ტაძარს იმ გაუქმებულს მეუდაბნოე שეჰკედლებია“
(ჭავჭავაძე 1985: 214).
მარიამ ნინიძის თვალსაზრისით, პოემაשი „აჩრდილი“
პოეტი საქართველოს ადარებს გაუქმებულ ტაძარს: „...დაუგდიხარ ვით ტაძარი გაუქმებული“. საერთოდ ამ ორ პოემას ბევრი რამ აქვს საერთო და ამ მხატვრულ სახეთა
თანხვედრაც არ უნდა იყოს שემთხვევითი. „ერთგან პოეტმა მხატვრული שედარების მეשვეობით დააკავשირა საქართველოს სახესთან „გაუქმებული ტაძარი“, მეორე პოემაשი კი სწორედ გაუქმებული ბეთლემის ტაძრის სახით
წარმოგვიჩინა საქართველოს ალეგორიული ხატი. დაცარიელებული ბეთლემი სულიერად დაცარიელებული საქართველოა. მიტოვებულ ტაძართან, „უპატრონო საყდართან“ שედარება ჩვენი ქვეყნისა ილიას პუბლიცისტიკაשიც
გვხვდება. სტატიაשი „რა გითხრათ, რით გაგახაროთ“?
ვკითხულობთ: „ჩვენს მשვენიერს ქვეყანას, როგორც
უპატრონო საყდარს, სხვანი დაეპატრონებიან ...“ (ნინიძე
2000: 96).
94
საგულისხმოა, რომ დაახლოებით ნახევარი საუკუნით ადრე, 1832 წელს, שეთქმულების აქტიურმა მონაწილემ, სოლომონ რაზმაძემ დაწერა პოემა „დათვი და
ცხვარი“, რომელიც ძალიან პოპულარული გახდა იმთავითვე. მისი שინაარსი ასეთია: მოხუცი ცხვარი, რომელიც
ბინადრობს ერთ უდაბურ ადგილას, მდინარე მტკვრის პირას, שეწუხებულია ნადირთა თავდასხმებით. ის საשველად
მიმართავს დათვს, რომელიც უგზავნის ნადირთა ჯარს.
მალე გარდაიცვლება მოხუცი ცხვარი. აფთარი უბრძანებს ჯარს საბრალო ცხვრის ცოლ-שვილს שემოერტყან
და გადაასახლონ. მათ ჭაობიან ადგილას გადაასახლებენ.
שეწუხებული ბატკნები დათვს საყვედურს ეუბნებიან,
რომ მათ განდევნეს მგელი მისი დახმარებით, თუმცა,
თვითონვე აღმოჩნდნენ დატყვევებულები. დათვი მათ დაუღრიალებს:
„თქვენ თქვენს მამულსა ვერ მოუარეთ
და ამისთვის ჩვენ שემოგიერთეთ“
(ახალი... 1979: 121).
ბატკნები გოდებენ, რომ ვერაფერი שეიმატეს მათი
שველით. იგავ-არაკი მთავრდება პოეტის მიერ გამოთქმული სინანულით:
„როდის იქნება განათლდნენ კაცნი ქრისტიანულად
და აღასრულონ სახარებისა სიტყვანი სრულად
არ ეჭირებათ მკურნალი მრთელთა
არამედ სნეულთ და დავრდომილთა“!
(ახალი... 1979: 121).
სოლომონ რაზმაძის იგავ-არაკის მიხედვით, გულუბრყვილო ცხვარი ტყუვდება დათვის სიტყვებით. პოეტი
ამხელს ერთმორწმუნე რუსეთის ხელისუფლების მზაკ-
95
ვრულ დამოკიდებულებას. ურჯულოთაგან שევიწროებულმა ქართველებმა დახმარება ქრისტიანულ ქვეყანას სთხოვეს, თუმცა იმედგაცრუებულები დარჩნენ.
ერთმორწმუნე ქვეყნის მესვეურები ვერ აღმოჩნდენ
ჭეשმარიტი ქრისტიანისათვის აუცილებელი რწმენის სიმაღლეზე.
სოლომონ რაზმაძე საქართველოს დასუსტებაשი
მთელ პასუხისმგებლობას რუსეთის მავნე, ქრისტიანული
რწმენისაგან განძარცვულ პოლიტიკას აკისრებს, ხოლო
წმიდა ილია მართალი ქართველობას საყვედურობს, რომ
მათ არა აქვთ ქვეყნის ძლიერი სიყვარული, ჭეשმარიტი
რწმენა, რაც მიზეზი ხდება პოლიტიკური שეცდომებისა
და ქვეყნის სოციალურ-ეკონომიკური სისუსტის. განდეგილის განაჩენი – სულიერი და ფიზიკური განადგურება
ელის ქართველობას თუ დროულად არ გამოფხიზლდება.
განდეგილის ტრაგედიის მიზეზი რწმენასუსტობაა.
მცირე განსაცდელის წინაשე, რაც მას ლამაზი ქალის სახით მიეცა, ის უძლურია. უფრო მეტიც, სინანულის ნაცვლად მას იპყრობს უსასოობა, უიმედობა, რაც იქცევა
კიდეც მისი სულიერი და ფიზიკური დაღუპვის მიზეზად.
პოემა „განდეგილის“ მთავარი გმირი წმინდა გრიგოლ ხანძთელის პიროვნების ანტიპოდია. წმინდა გრიგოლი განაგდებს კორინთულ „სიბრძნესო – წუთისოფლურ
გულისთქმებს“. გიორგი მერჩულეს დახასიათებით: წმინდა
გრიგოლი „გარეשესა მას სიბრძნესა სოფლისასა ჰბასრობნ სიტყვისაებრ მოციქულისა, ვითარმედ: „გან-რაიმე
აცოფა ღმერთმან სიბრძნה ამის სოფლისაჲ“ (I კორ. 1,
20). კორინთელთა მიმართ ეპისტოლეשი წმინდა პავლე
მოციქული ამხელს მოჩვენებით, გარეგნულ ქრისტიანო-
96
ბას. კორინთო განთქმული იყო სიმდიდრით, მის მცხოვრებთ სწამდათ ქრისტე, მაგრამ თავიანთი საქციელით
שორდებოდნენ ქრისტეს. მდიდრები არ უნაწილებდნენ
საკვებს გაჭირვებულებს, ზოგი ფულთან დაკავשირებულ
დავას არჩევდა ელინ მოსამართლეებთან, სწავლულნი
მერყეობდნენ აღდგომის სწავლებასთან დაკავשირებით,
ეკლესიაשი იყო გაყოფა. წმინდა პავლე მოციქული ყოველივე უწესრიგობის სათავედ მიიჩნევს „გარეשე სიბრძნეს“,
რაც გულისხმობს ქრისტიანობის არასწორ გაგებასა და
გატარებას ყოველდღიურ ცხოვრებაשი (გრიგალაשვილი
2009: 146). „არც ცოდნას, არც მეცნიერებას, და არც
ფილოსოფიას არ უარყოფს მოციქული, არამედ გულისხმობს მათ ცალმხრივ მიმართულებას – კორინთულ სიბრძნეს სიტყვისას“ (ბოგდაשევსკი 1911: 2). გიორგი მერჩულეს თქმით, წმინდა გრიგოლს ახალგაზრდობიდანვე
გამოუჩენია კეთილგონიერება, თავი დაუღწევია კორინთული, გარეשე სიბრძნისათვის.
განდეგილს თავდაპირველად שეეשინდა, როდესაც
ხმა მოესმა ადამიანისა, რომელიც שველას ითხოვდა,
თუმცა, დაძლია שიשი. თითქოს მზად იყო მიეღო განსაცდელი უფლისაგან, მაგრამ ახალგაზრდა მწყემს ქალთან
שეხვედრამ გული აუჩქროლა. მისი სილამაზით წამიერი
მოხიბვლა საკუთარ თავს ვერ აპატია. שემთხვევითი როდია, რომ განგებამ „განსაცდელი რამ მოუვლინა“ განდეგილს სწორედ ქალის სახით. ასკეტთა שემოსალტულ სულიერ გოდოლשი שეჭრის ყველაზე დიდი שესაძლებლობა
აქვს ქალს. ქალია ცოდვით დაცემის მიზეზი ტოლსტოის
საარაკო ნებისყოფის მქონე ასკეტის – კასატსკისათვის,
ემილ ზოლას აბატი მურესა და ფლობერის წმინდა ანტო-
97
ნისათვის. დედაკაცი დაუბინდავს გონებას ანატოლი
ფრანსის ფილოსოფოს განდეგილს. ამავე მიზეზით ეწამა
ილიას პოემის გმირი და გასაცოდავდა שიო არაგვისპირელის სერაპიონი.
რადგან ქალი სახე-სიმბოლოა ყოველგვარი ხორციელისა, ხოლო სიკეთის ნაწილი, – სული მით უფრო ირყვნება და ნაკლულოვანდება, რაც მეტად არის იგი ხორცის, სხეულის არტახებשი მოქცეული, ამიტომ ასკეტი
პროტესტის გრძნობით განეწყობა ყველაფრისადმი, რაც
აღნიשნულ სახე-სიმბოლოשია მოაზრებული. განწმენდილ
სულს გზა ეხსნება ჭეשმარიტ საუფლოשი დასამკვიდრებლად, რისთვისაც განდეგილს
„დღედაღამ ლოცვით, ვედრებით, გვემით
ხორცი სულისთვის უწამებია“
(გრიგალაשვილი 1988: 72-73)
მწყემს ქალთან საუბრისას უნებლიედ დაცდენილმა
დაჩივლებამაც გასცა მისი რწმენასუსტობა. „ხსნა ყველგან არის, ხოლო გზა ხსნისა ასეთი მერგო მე უბედურსა“... ეს ხომ ღმერთისადმი სამდურავის ამოთქმა იყო,
არადა, სჯეროდა, რომ სძლია გულისთქმებს და „სულს
დაუდგა წმინდა საყდარი უკვდავებისა“ – ეს არის კიდეც
მისი საბედისწერო שეცდომა. ქრისტიანობა მარადიულ
ბრძოლას გულისხმობს ვნებებთან, გულისთქმებთან და
არა თავის მოტყუებას, თითქოს ადამიანთა მოდგმის მტერი დამარცხებულია. ბეთლემის წმინდა მამებისაგან განსხვავებით, განდეგილი საკუთარ სიწმინდეשი სიცოცხლეשივე დარწმუნებულია. განდეგილის სულიერი მარცხის
უპირველესი მიზეზი თვითრჯულობაა, თავდაჯერებაა,
რომ მან უკვე წმინდანობას მიაღწია. იძლია გულისთქმი-
98
საგან ბერი, თუმცა იმის ნაცვლად რომ სინანულს მისცემოდა, მან გადაწყვიტა კიდევ ერთხელ დარწმუნებულიყო
კვლავ წმინდად მიაჩნდა თუ არა უფალს. სწორედ ამიტომ „მივარდა ლოცვანს“, რათა ეხილა კვლავ თუ დაიჭერდა მზის სხივს:
„მივარდა ლოცვანს, დააყრდნო სხივზედ
და, ეჰა, სხივმა არ დაიჭირა!...
დაესხა რეტი, თვალთ დაუბნელდა,
გაשრა, გაשეשდა ზარდაცემული,
ერთი საשინლად שეჰბღავლა ღმერთსა
და იქავ სხივ-ქვეש უტევა სული“ (ჭავჭავაძე 1985: 230).
ბერის მარცხი, მისი ტრაგიკული აღსასრული დანანების გრძნობას აღძრავს მკითხველשი, რადგან მას „არ
ემეტება“ ასეთი სიკვდილისათვის წმინდანობამდე ამაღლებული პიროვნება. „ილიამ განდეგილის სიკვდილით კიდევ ერთხელ გაუსვა ხაზი იმ ფაქტს, რომ რწმენა, რომელიც არის –
„გმირის დამბადი დიდი საგანი
ჩვენשი სპობილა და წარწყმედილა.“
ილია ისე ჩავიდა საფლავשი, რომ უპასუხოდ დარჩა
მისთვის ყველაზე მტკივნეული კითხვა: „მაგრამ, ქართველნო, სად არის გმირი, რომელსაც ვეძებთ, რომლისთვის ვსტირით“?.. (გრიგალაשვილი 1988: 89).
წმინდა ილია მართალი მხილების პათოსით წმინდა
წინასწარმეტყველებს ემსგავსება, არისხებს განგაשის ზარებს, რომ დროულად გამოფხიზლდეს ქართველობა:
ქრისტიანობა თვითკმაყოფილებას არ გულისხმობს. ლუარსაბ თათქარიძისა და მისი მეუღლის, დარეჯანის ყოფა
99
მოჩვენებითობა და საკუთარ თავשი დარწმუნებაა, რომ
სწორად ცხოვრობენ. მათ გათავისებული არა აქვთ ქრისტიანობის არსი, שესაბამისად, მხოლოდ ხორცზე ზრუნავენ. „ოთარაანთ ქვრივის“ პერსონაჟები: არჩილი და კესო
განათლებული ადამიანები არიან, თუმცა, ისინი გვიან
ხვდებიან საკუთარ დანაשაულს: მათ ვერ დაინახეს და
დააფასეს უბრალო გლეხის, გიორგის პიროვნული ღირსებები. მათი უგულო დამოკიდებულებაც გიორგისადმი ვერ
ჩაითვლება ჭეשმარიტ ქრისტიანულ საქციელად.
წმინდა ილია მართალი ამხელს მოჩვენებით, გარეგნულ ქრისტიანობას, მისი სურვილია ქართველობამ გაითავისოს, რომ „ქვეყნად ცასა ღვთად მოუცია მარტო მამული“! ღვთისადმი სიყვარული და ერთგულება שეიძლება
გამოვლინდეს თანამოძმისა და სამשობლოსადმი თავგანწირულ სიყვარულשი, სინანულის ცრემლებით ლოცვავედრებაשი და არა თვითრჯულობაשი! რწმენასუსტობა
ანადგურებს პიროვნებას, თუნდაც ის იყოს სასულიერო
პირი („განდეგილი“), ოჯახს („კაცია-ადამიანი“?!) და ქვეყანას („აჩრდილი“).
წმინდა ილია მართლის პოემა `განდეგილი~ ნათლად
უთვალისწინებს ქართველობას ქრისტიანული ცხოვრების
ჭეשმარიტ არსს და მოუწოდებს სულის მარადიული მღვიძარებისაკენ.


ლიტერატურა:
ახალი 1979: ახალი ქართული ლიტერატურა (XIXს), ქრესტომათია, I ნაწილი, თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა,
თბ., 1979.
ბაქრაძე 1992: ბაქრაძე აკაკი, ილია და აკაკი, თბ., 1992.
100
გრიგალაשვილი 2009: გრიგალაשვილი ია, ქართული მწერლობის საკითხები, თბ., 2009.
გრიგალაשვილი 1988: გრიგალაשვილი ნოდარ, ზრუნვის საგანი,
თბ., 1988.
ნინიძე 2000: ნინიძე მარიამ, დაცარიელებული ბეთლემი, თბ.,
2000.
ჭავჭავაძე 1985: ჭავჭავაძე ილია, თხზულებანი, ტ. 2, თბ.,
1985.
ბოგდაשევსკი 1911: Экзегетическая заметка, к изъяснению первого
Послания Св. Апостола Павла к Коринфянам, Профессора протоиерея Д. Богдашевского, Киев, 1911.
Ia Grigalashvili
Condemnation of a Weak Faith in the Poem
“A Hermit” by Ilia the Righteous
Summary

Saint Ilya the Righteous often put questions in his publications
and works: What was the reason of degradation of the spiritual life
and regression of economic situation in the country in the past years
and what was the way leading to the salvation? St Ilya the Righteous
believed that the spiritual mission of the country was completion of
the commandments of Christianity in life
Saint Ilya the Righteous decorticates the false Christianity. He
thinks that Georgians have to prove their faith to God. They ought to
obey God’s commandments by doing good deeds. According to the
poem, the Hermit who lived alone in the mountain of Bethlem
couldn’t fulfill God’s commandments and fell into despair instead of
regret. The punishment was his bodily and spiritual death.
101
Saint Ilya the Righteous, like prophets, warned the Georgians:
‘Christianity doesn’t mean self-satisfaction.” According to the story
“Is the Man a Human?!” Luarsab Tatqaridze and his wife Daredjan
assure themselves that they lead the righteous life. They care only
about their flesh. Characters of the story “Otar’s Widow” Archil and
Keso are educated people but they cannot realize the personal perfection of Giorgi as he is a modest countryman. Their indifference
toward Giorgi cannot be considered a good behavior.
Saint Ilya the Righteous considered that Christianity has to be
revealed in defending the faith, in relations toward friend and
motherland, in tears of regret and not in willfulness.

ბმული:
* http://press.tsu.edu.ge/data/file_db/elzhurnalebi/journ.pdf

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptySat Nov 14, 2020 9:34 pm

ია აბულაშვილი


ბეთლემის მონასტრის სასწაულები - რა საიდუმლოებას ინახავს მისი გამოქვაბული

ბეთლემი - "სახლს პურისას" ნიშნავს, ასე ერქვა ქალაქს ისრაელში, სადაც დაიბადა დავით წინასწარმეტყველი და სადაც თავად მაცხოვარმა ინება გარდამოხდომა. ადგილნი, რომლებიც ბეთლემად იწოდებიან, მოზიარენი არიან მისი მადლისა,

ასეთივე მადლმოსილია ჩვენი ბეთლემიც, რომელიც მყინვარწვერის კალთაზე აუგიათ ჩვენს წინაპრებს, რომელიც მსოფლიოში არსებულ მართლმადიდებულ ტაძართა შორის ზღვის დონიდან ყველაზე მაღალ ადგილას 4000 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს.

გადმოცემის თანხმად, ბეთლემის გამოქვაბულში ინახებოდა მოსეს კარავი და მაცხოვრის აკვანი. იქ წმინდა მამები მეექვსე საუკუიდან მოღვაწეობდნენ.

"ქართლის ცხოვრების" მიხედვთი, ბეთლემის გამოქვაბული წარმოადგენდა საეკლესიო სიწმინდეებისა და განძის საცავს, სადაც ბერები ჯაჭვის კიბით ადიოდნენ.

"მყინვართა კლდეთა შინა არიან ქუაბნი გამოკვეთილნი ფრიად მაღალსა და უწოდებენ ბეთლემს, გარნა საჭიროდ ასავალი არს, რამეთუ არს ჯაჭვი რკინისა, გადმოკიდებული ქუაბიდან და მით აღვლენ. იტყვიან უფლის აკუანსა მუნ და აბრაჰამის კარავს მდგომსა, უსვეტოდ, უსაბლოდ და სხვათა საკვირველთა. კვალად ძირსა, მისა არს მონასტერი კლდესა შინა გამოკვეთილი უდაბნოდ და აწ ცარიელი"- ასე აღწერს ვახუშტი ბატონიშვილი "სამეფოსა საქართველოისა".

იოანე ბატონიშივლი კი თავის ენციკლოპედიურ თხზულებაში კალმასობაში წერს: "იოსებ მოხევა, მღვდელი, ესე იყო ფრიად სიწმინდის მოყვარული და მემარხულე, რომელმაც ყოველგან გაითქვა სათნოება. ნებით ღვთისათავ აღვიდა მყინვარის მთასა შინა, კაცთაგან შეუვალს და იხილა მუნ კარავი და აკვანი აბრაამისა მამამთავარისა, რომელ ჯერეთსაცა არავინ აღსრულარს მთასა მას და მოართო მეფესა ირაკლის ნაჭერი კარვისა მის, და ესეცა მიიწია საზომსა სასწაულთ- მოქმედებისასა და ესრეთ უფლისად დაიძინა".

ბეთლემზე მრავალი ლეგენდა და თქმულება არსებობს. მოხევური თქმულებით, ბეთლემის მღვიმე წმინდა გიორგის საბრძანებელი ყოფილა, ივერიას რომ გაუჭირდებოდა, მაღლიდან გადმოხედავდა მთავარმოწამე, გამოაგელვებდა თავის მერანს და წინ გაუძღვებოდა ბრძოლის ველზე ქართველებს.

ერთ-ერთი ლეგენდის თანახმად, გეგრეგთის უდაბნოში უმოღვაწია ერთ წმინდა ბერს, რომელსაც წმინდა გიორგი გამოსცხადებია და უთქვამს, "შენი ღვთისმოსაობა ღირს გხდის, წახვიდე და მყინვარწვერზე ჩემი საბრძანებელი იხილო, მისი ნახვა ბევრს ენატრებოდა, ბევრს უცდია, მაგრამ იქამდე ვერავის მიუღწევია, ვერც ვინმე მიაღწევს უწმინდური, მხოლოდ წმინდანებს აქვთ ჩემი ნებით იქ ასვლის უფლებაო". თან უბრძანებია წაეღო საკიდელი.

შვიდი დღე და ღამე ილოცა და იმარხულა ბერმა სამების ეკლესიაში, შემდეგ ღმერთი ახსენა, თან გაიყოლა ახალგაზრდა ბიჭი. სამი დღის შემდეგ, ყინულოვან ფლატეს მიადგნენ, ბიჭს საკიდელის ბოლო მისცა, თვითნ ქვევით ჩაეშვა. ბიჭს ხელიდან გასუხლტა საკიდელი, ბერმა უთხრა, არ იდარდო, ალბათ წმინდა გიორგის ნება იყოო. აქ დამიცადე და დავბრუნდებიო; ორი დღის შემდეგ დაბრუნდა და უამბო, რომ ნახა ბეთლემის მშვენიერი ტაძარი, რომელიც მთის წვერზე იდგა, მთას ძირიდან წვერამდე ყინულში გამოკვეთილი კიბე მიჰყვებოდა.

მთის წვერი კი კალოსავით მრგვალი იყო და მზეზე გაყინული ტბასავთი ლაპლაპებდა. აი ამ ყინულის კალოზე იდგა ბეთლემის ეკლესია, წმინდა გიორგის საბრძანებელი.

ეკლესია სუმთლად ყინულისაა, უთქვამს ბერს. შუა იატაკზე თვლებით მოჭედილი აკვანი დგას, ზედ მტრედი ზის და არწევს. საკურთხეველში სხვა სასწაულები უნახვს და მაგრამ ბიჭისთვის უთხოვია, ნება არა მაქვს გავთქვა და შენც ნუ გაამხელო. შინ დაბრუნებულ ბიჭს მშობლებისთვის მოუყოლია ეს ამბავი და დამუნჯებულა.

ხევსურული თქმულებით, კი ერთ კაცი, სახელად მახო, ღვთისმშობელს წაუყვანია და მღვიმეში შეუყვანია, გამოქვაბულში ამ კაცს ოქროს აკვანში მწოლიარე ყრმა უნახავს, ზედ მტრედები დაჰღუღუნებდნენ და პატარას "იფქლის მარცვალს აჭმევდნენო".

ხევში დიდი კრძალვა ჰქონიათ ბეთლემის, მის ახლმახლო ნადირობას ვერავინ ბედავდა, ვინც გაკადნიერებულა და უნადირია, თვალისჩინი დაუკარგავს. იმასაც ამბობენ, რომ დაჭრილი ჯიხვი გამოქვაბულში თუ მიასწრებდა იკურნებოდა.

1948 წელს, ქართველმა ალპინისტებმა, ალექსანდრა ჯაფარიძის ხელმძღვანელობით გამოქვაბულს მიაგნეს. ასასვლელად ეკლესიის კარიდან გადმოკიდებული იყო 5,5 მეტრის რკინის ჯაჭვი. ექსპედიციის წევრებს უნახავთ ხელით დამუშავებული მღვიმე, მომრგვალებული ფორმის, კარის ზემოთ მოთავსებული იყო სარკმელი, საიდანაც სენაკში დღის სინათლე შედიოდა. მარცხენა ძირში, შიგნიდან დამაგრებული იყო ერთი მეტრის ჯაჭვი. სენაკში დახვდათ ბეჭდური ხატი დაახლოებით მეცამეტე საუკუნის, სამფერა ბრინჯაოს შანდალი. 10 ცალი ვერცხლის მონეტა. ბეთლემის კედელზე ამოკვეთილი წარწერის ფრაგმენტები კი მეათე-მეთერთმეტე საუკუნით თარიღდება.

18.12.2019

ბმული:
* http://www.resonancedaily.com/index.php?id_rub=6&id_artc=85038



ბეთლემის სალოცავი ( მყინვარწვერი 4500 მ ).
*Nov 14, 2014

ბეთლემის გამოქვაბული, რომელიც 2000 წლის ქრისტეშობის დღესასწაულზე ეკლესიად იკურთხა,მსოფლიოში არსებულ მართმადიდებლურ ტაძართა შორის ყველაზე მაღალ ადგილზე ზღვის დონიდან 4500 მ-ის სიმაღლეზე მდებარეობს. იქ წმინდა და ღმერთშემოსილი მამები VI საუკუნიდან აღასრულებდნენ ბერულ ღვაწლს. არსებობს უწყება, რომლის მიხედვითაც ბეთლემის გამოქვაბულში მოსეს კარავი და მაცხოვრის აკვანი იხილვებოდა.

https://youtu.be/2TFEd2J03GY


study


Last edited by Admin on Sat Nov 14, 2020 10:09 pm; edited 2 times in total
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptySat Nov 14, 2020 9:49 pm

შოთა მირიანაშვილი


მყინვარწვერი, ბეთლემის გამოქვაბული და ბეთლემის ეკლესია ნაცარქედზე

ქართულ ალპინისტურ ლიტერატურში სიტყვა `ბეთლემი~ პირველად
იოსებ ასლანიშვილის ნაწერებში გვხვდება _ `მყინვარწვერზე ასვლა შემოდგომით~ (ტფილისი, 1928წ.)
მყინვარწვერის ექსპედიცია საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების `მთასვლა-მგზავროსნობის~ განყოფილების ორგანიზებული იყო. ასვლა ხევის `პატარძალზე~ (მყინვარწვერი) კი 1927 წლის 9 ნოემბერს განხორციელდა გერგეტის მყინვარის მხრიდან, მარშრუტით, რომელიც სიმონ
ჯაფარიძის მიერ იყო გაკვლეული.
კონკრეტულად რომელ ადგილს უწოდებს ავტორი (ი. ასლანიშვილი)
`ბეთლემის გორას~, ჩემთვის მთლად ნათელი არ არის, მაგრამ თუ ავტორისეულ მონათხრობს დავეყრდნობით _ `ხუთის ნახევარი იყო, ბეთლემის
გორას რომ ავაღწიეთ 3150 მ. სიმაღლეზე, საიდანაც გადაიშალა თვალწარმტაცი სურათი ჩხერის, ანუ გერგეტის მყინვარის, რომელსაც ზემოდან
მყინვარწვერი დასცქერის~. `ბეთლემის გორაში~ უთუოდ იმ სერის თავია
ნაგულისხმევი, რომელიც ხატის მინდვრიდან (სამება) იწყება. ამას ადასტურებს სერის წვერზე ქვისგან ნაშენი სალოცავიც, რომელზეც მიუთითებს ი. ასლანიშვილი.
ამ ექსპედიციის მთავარი მეგზურის, ცდოელი გახა წიკლაურის (გახა წიკლაური _ ცნობილი სამთო მეგზური სოფ. ცდოდან. იგი იყო მთავარი მეგზური ა.
დიდებუ ლი ძის ექსპედიციაში და 1923 წლის 3 სექტემბრის ასვლა მყინვარწვერზე პირადად
მისთვის მე-16 იყო.) თქმით, სამების დღესასწაულის დღეს `ბეთლემის გორაზე~ დიდძალი რაოდენობის მხვეწნარ-მლოცველნი ადიოდნენ თურმე. `რაც შეეხება ნამდვილ ბეთლემს, რომელსაც ილია ჭავჭავაძის `განდეგილით~ ვიცნობთ, უფრო წინ
არის, გერგეტის მყინვარის ზემოთ, მყინვარწვერის ძირში~, _ გვამცნობს ი. ასლანიშვილი.
8 ნოემბერს, როცა მყინვარწვერისაკენ მიმავალი რაზმი (რაზმში 7 თბილისელი და სამი ადგილობრივი მთასვლელის გარდა ირიცხებოდა 10
ტვირთის მზიდავი სტეფანწმინდიდან და სოფ. ცდოდან.)
გერგეტის
მყინვარის შუა წელში იმყოფებოდა, იაგორ კაზალიკაშვილმა (იაგორ კაზალიკაშვილი _ ცნობილი მთის მეგზური და ქართველი მთამსვლელი, იგი
მეგზურად ახლდა გ. ნიკოლაძის ექსპედიციას და 1923 წლის 28 აგვისტოს ასვლა მყინვაწვერზე
მისთვის რიგით მეათე იყო. მისი ალპინისტური მიღწეევებიდან ღირსშესანიშავია უშბა
(1934 წ.) და თეთნულდი (1930 წ.).)
მთასვლელებს მყინვარის გადაღმა კლდეებზე მიუთითა, სადაც ბეთლემის მონასტრის ნანგრევები მდებარეობდა. ვინაიდან `მთასვლა-მგზავროსნობის~
განყოფილების არცერთ ექსპედიციას ბეთლემის შესწავლა გეგმაში არ
ჰქონია და ამასთან ერთად ასვლის არცერთ თბილისელ მონაწილეს `ნამდვილი ბეთლემი~ თვალით არ ენახა, ხანმოკლე თათბირის შემდეგ, მიზანშეწონილად იქნა მიჩნეული ბეთლემის ხილვა და ფოტოზე აღბეჭდვა. ბეთლემის მონახულების მსურველთა შორის იყვნენ: სიმონ ჯაფარიძე, დევი
მიქელაძე, არჩილ ბენაშვილი, ანდრია კოვალკოვი (ფოტოგრაფი), იოსებ
ას ლანიშვილი და იაგორ კაზალიკაშვილი. გახა წიკლაურმა კი დანარჩენი
ხალხით განაგრძო გზა ჩხერის მყინვარზე შავნაბადას მიმართულებით.
მყინვარის გადაკვეთისა და ნაცარქედზე ( ნაცარქედი _ გერგეტისა და აბანოს მყინვარების გამყოფი ქედი.) ასვლის შემდეგ (ალტიმეტრი 3850 მ-ს აჩვენებდა) მათ ფეხი შედგეს კლდის ქიმზე `საიდანაც ნათლად
მოჩანდა ბეთლემი თავისი ნანგრევებით~, რამაც უკიდურესად აღაფრთოვანა ი. ასლანიშვილი.
როგორ ტრანსფორმირდება კონკრეტული ადამიანის ცნობიერებაში
გა რემომცველი სამყარო და მოვლენები, შეუცნობი საიდუმლოებაა. მეც
ვმ დგარვარ იმ კლდის ქიმზე (ცხადია, წლების შემდეგ), რომელზეც ი.
ასლანიშვილი მოგვითხრობს. ნაცარქედზე მდებარე ეკლესიის ნანგრევებს ჩემი სულიც უკიდურესად აუფორიაქებია და უამრავი საფიქრალიც
აღუძრავს, მაგრამ ვერ გავიზიარებ ი. ასლანიშვილის მოსაზრებას იმის
თა ობაზე, რომ ილიას ნათელხილვა `განდეგილში~ ნაცარქედზე მდებარე
ეკლესიას უკავშირდებოდეს. აი, იმ კლდის ქიმიდან რა იხილა ი. ასლანიშვილმა _ `არ ვიცი, ამ კლდის თავზე იყო თუ არა ოდესმე ილია ჭავჭავაძე,
რომელმაც დასწერა ლეგენდა `განდეგილი~ ბეთლემის აღწერილობით, მაგრამ მისი ლეგენდის პირველი თავი სავსებით გამოხატავს იმას, რაც ჩვენ
იმ კლდიდან ვიხილეთ~.
მე კი იმ კლდიდან სულ სხვა სურათი ვიხილე _ წინაპართა ამაღლებული სულის და შემართების უზენაესი სახიერება! პირადად ჩემთვის ილიას
`განდეგილი~ მყინვარწვერის მიუვალ კლდეში, კაცთა ხელით ნაკვეთ გამოქვაბულს უკავშირდება, რომლის რეალური არსებობაც (არა მხოლოდ
ლეგენდის სახით) 1947 წელს დადასტურდა.
როგორც ჩანს, 1927 წლის ექსპედიციის მონაწილეებს ილიას განდეგილში აღწერილი მღვიმე და ნაცარქედზე მდებარე ეკლესიის ნანგრევები
ერთმანეთში აღრევიათ, რისი ნათელი დასტურიც ა. ასლანიშვი ლის მონათხრობია: `ჯაჭვი, რასაკვირველია, არ ჩანდა და ჩვენ სრულიად თავისუფლად მივედით ბეთლემის ნანგრევებთან. სიმონი კი ეძებდა საკნებში ეკლესიის ირგვლივ ჯაჭვს, მაგრამ ამაოდ, ჯაჭვი არსად იყო. შესაძლებელია
იყო ოდესღაც, ახლა კი თვით ბეთლემის ნანგრევები თავისი მიდამოებით
3 850 მეტრის სიმაღლეზე მიტოვებული მაინც ღირსშესანიშავია მით, რომ
როგორც ჩანს, იქ არა ერთი და ორი კაცი ცხოვრობდა, არამედ მრავალი.
ეკლესიის ირგვლივ შორიახლო სულ ექვსი საკანია~.
იმ დროისათვის თვით ეკლესია, კლდეში ჩაშენებული, უკვე დანგრეული იყო. `ნანგრევების ქვეშ მოსჩანდა კარი... კლდეში კი, რომელზეც მიშენებულია ეკლესია, აქამდე შემორჩენილია ამოთლილი და ზედ ჩასობილი
ქვის დიდი ჯვარი~ (ი. ასლანიშვილი). კლდის ჩრდილოეთ ფასადზე ამოტვიფრული წარწერების თაობაზე ი. ასლანიშვილი არაფერს გვამცნობს.
როგორც ჩანს, ხავსით დაფარულ ქართულ წარწერებს მათ ვერ მიაგნეს.
ი. ასლანიშვილის 1927 წლის 8 ნოემბრის მონათხრობიდან იმ დასკვნის გამოტანა შეიძლება, რომ იმ დროინდელ ხევში ადგილობრივი მოსახლეობა ბეთლემის გამოქვაბულად მიიჩნევდა ჩხერისა და აბანოს მყინვარების გამყოფ ქედზე (ნაცარქედი) მდებარე ეკლესიას `სიმონი კი ეძებდა
საკნებში ეკლესიის ირგვლივ ჯაჭვს, მაგრამ ამაოდ, ჯაჭვი არსად ჩანდა~.
უნდა ვივარაუდოთ, რომ ილია, როცა ის `განდეგილს~ ძერწავდა, `ბეთლემის~ შესახებ რაღაც ისეთ ინფორმაციას ფლობდა, რაც უბრალო
მოკვდავთათვის იმ დროისთვის უცნობი იყო. ან შესაძლოა დიდი შემოქმედისთვის დამახასიათებელი ფარული წვდომის რაღაც განსაკუთრებულ
შემთხვევასთან გვაქვს საქმე:
`... და ზედ კარია გამოკვეთილი,
ვით კლდის ნაშალზე არწივის ბუდე,
ზღუდის ძირამდე რკინის რამ ჯაჭვი
ზედა ჰკიდია თურმე იმ კარსა.
და თუ არ ჯაჭვით, სხვაფრივ ვერა გზით
ვერ ძალუძს ასვლა ვერარა კაცსა...~
ილიას ხილვა და რეალობა, რომელიც მხოლოდ 1947 წელს გაცხადდა,
სრულად ემთხვევა ურთიერთს. არა მხოლოდ ქალაქად, არამედ ხევშიც
(სტეფანწმინდა), ბეთლემის გამოქვაბულს, რომელიც ილიას `განდეგილში~
ხატოვნად აქვს აღწერილი, ლამაზ ლეგენდად მიიჩნევდა ყველა, ვიდრე ყაზბეგის მაღალმთიანი მეტეოროლოგიური სადგურის თანამშრომელმა (ი. ხუციშვილმა) 1947 წლის ერთ მშვენიერ დღეს, მოყვითალო კლდოვანი ბასტიონის ცენტრში, დაახლოებით 4100 მეტრის სიმაღლეზე, ბეთლემის მღვიმე
და მის კარზე დაკიდებული ჯაჭვი არ იხილა. ლეგენდა ბეთლემის შესახებ სრულად გაცხადდა ზუსტად ისე, როგორც განდეგილშია აღწერილი.
ბეთლემის კარი პირველად მე 1957 წელს შევაღე. იმ წლის შემოდგომაზე უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის თანამშრომელთა და
სტუდენტთა ერთ ჯგუფს, ბატონ ლევან მენაბდეს თავკაცობით, ბეთლემის
გამოქვაბულის მონახულება სურდა. ამ ღონისძიებაზე, რომელიც ილიას
მკვლელობიდან 50 წლისთავზე მოეწყო, მეგზურებად თსუ ალპსექციის
მთამსვლელები მიგვიწვიეს. ჩემს გარდა მთამსვლელეთა ჯგუფში შედიოდნენ: ფილოლოგი გიორგი აბაშიძე, ფიზიკოსები: ოთარ ხაზარაძე, ლევან
ღლონტი და გიორგი როსტომაშვილი. სულ 50-მდე ადამიანი ვიყავით.
მეტეოროლოგიურ სადგურს რომ მივაღწიეთ, იქ თანამშრომლების
გარდა, მწერალთა კავშირის მიერ მოწყობილი ესპედიციის მონაწილეთაგან, ქალბატონი ალექსანდრა ჯაფარიძე და მწერალი ლევან გოთუა დაგვხვდნენ. შესაძლოა, ახალგაზრდობის დიდმა ნაწილმა არ იცოდეს, ვინ
იყო ალექსანდრა ჯაფარიძე ან ლევან გოთუა, თუმცაღა არ მინდა ბოლომდე ვირწმუნო ეს. ვიტყვი მხოლოდ იმას, რომ ჩემთვის და ჩემი თაობის
გოგო-ბიჭებისთვის ეს ის ადამიანები იყვნენ, ვინც სიცოცხლეშივე ლეგენდად იყვნენ ქცეულნი.
მეორე დღეს ბეთლემის გამოქვაბულისკენ დავიძარით. მეგზურად მეტეოროლოგიური სადგურის თანამშრომელი გამოგვყვა. საქმე ისაა, რომ
4100 მეტრის სიმაღლის ფრიალო კლდეზე გამოკვეთილი მღვიმე, `არწივის
ბუდესავით~ რომ მოჩანს შორიდან, როგორც კი კლდეებს მიუახლოვდები,
თვალთახედვიდან ქრება და ბეთლემისაკენ გზის გაკვლევა ამ გარემოცვაში,
პირველად მოხვედრილი კაცისთვის, თითქმის შეუძლებელია. როცა ბეთლემის გამოქვაბულის ძირს მივადექით (იქამდე მისვლა, გზის სირთულის
თვალსაზრისით, მაინცდამაინც არ გაგვჭირვებია), გამოქვაბულის კარზე,
რომელიც ჩვენგან ოციოდე მეტრის დაშორებით იყო, რკინის ჯაჭვი ეკიდა რამდენიმე რგოლით. ალბათ, უწინ მისი სიგრძე ბაქნამდე სწვდებოდა,
ეხლა კი ჯაჭვის მხოლოდ ნაწილი იყო შერჩენილი.
ბაქნიდან პირდაპირ (ჯაჭვის მიმართულებით) ასვლა კარგ ალპინისტსაც გაუჭირდებოდა. არ გამოვრიცხავ იმასაც, რომ ჯაჭვამდე მისასვლელი
კლდეები დროთა განმავლობაში ჩამოინგრა, რის გამოც იგი ჰაერში გამოეკიდა. თვით გამოქვაბული ფრიალო მოყვითალო კლდეზეა გამოკვეთილი.
შესაძლოა, რომ ადამიანმა ბუნებრივ გამოქვაბულს მიაგნო და შემდეგ იგი
მნიშვნელოვნად გააფართოვა. კარების ჭრილი დახვეწილი გეომეტრიული
ფორმის ოთხკუთხედს წარმოადგენს. თვით მღვიმე თაღოვანი ფორმისაა,
იატაკი კი ფილებით მოპირკეთებული. როგორც კარის ჭრილი, ასევე მღვიმის შიდა სივრცე ადამიანის მირ რკინის საჭრეთლით გამოქანდაკებული
საოცარი ქმნილების შთაბეჭდილებას ტოვებს.
კლდის მარჯვენა მხარე საცოცად მესამე კატეგორიის სირთულეს არ აღემატებოდა. 15 მეტრი ვერტიკალში და შემდეგ ხუთიოდე მეტრი ტრავერსი, ჯაჭვის დონის მიმართულებით, ვიწრო ბაქანზე გაგიყვანს, საიდანაც
ჯაჭვის დახმარებით გამოქვაბულს იოლად მიაღწევ. როცა მღვიმის კართან
აღმოვჩნდი, კლდეში პალო ჩავასვი და თოკი ამოსასვლელად პირდაპირ ქვედა ტერასაზე დავუშვი. ჩვენს ბიჭებს, მხედველობაში ალპინისტები მყავს,
თოკის დახმარებით ამოსვლა არ გასჭირვებიათ. რაც შეეხება ფილოლოგიის
ფაკულტეტის პედაგოგებს და სტუდენტებს, მათ ვერც თოკმა უშველა და
ვერც ჩვენმა ძალისხმევამ, მხოლოდ ერთი სტუდენტის აყვანა შევძელით.
იმ წელს ილიას `განდეგილი~ ცალკე წიგნად გამოიცა. სწორედ `განდეგილის~ ეს ახალი გამოცემა დავასვენეთ გამოქვაბულში. იყო წინასწარ
შეთანხმება იმის თაობაზე, რომ ყველა, ვინც ბეთლემის კარს შეაღებდა,
ახლად გამოცემულ `განდეგილზე~ თავის ავტოგრაფს დასტოვებდა. ვინაიდან ბეთლემში ასვლა ვერ მოხერხდა, `განდეგილი~ თოკით დავუშვით
ქვედა ტერასაზე, სადაც სტუდენტებმა და მათმა პედაგოგებმა ხელმოწერით დაამშვენეს. რა ბედი ეწია 1957 წელს გამოცემულ `განდეგილის~
ბეთლემურ ნიმუშს, არ ვიცი, შესაძლოა დღესაც ბეთლემშია მისი ბინა.
ჩვენი ექსპედიცია ამით არ დამთავრებულა. მეორე დღეს დილაადრიან
მყინვარწვერზე ასასვლელად გავედით, პირდაპირ შუბლში, მეტეოსადგურის მხრიდან (გველეშაპის კუდის მიმართულება). ამ გზით მყინვარწვერზე
ასვლა პირველად შოთა მიქელაძემ და მისმა მეწყვილემ სცადეს. ეს ასვლა ტრაგიკულად დამთავრდა. მწვერვალის გუმბათზე გასვლისას შოთას
მეყწვილე მოწყდა, შოთამ მისი შეჩერება ვერ შეძლო და თოკში ჩაბმული
წყვილი თავქვე დაექანა. ვარდნის მიმართულება `გველეშაპის კუდს~ დაემთხვა. თოკი ქვის შვერილებს გამოედო და მთამსვლელთა ვარდნაც შეჩერდა, თუმცაღა შოთა სერიოზულად იყო ტრამვირებული. მთელი ღამე შოთა
მიქელაძე განცდილის და ადამიანის ამქვეყნიური დანიშნულების ფიქრებით იყო მოცული და მიუხედავად საბედისწერო ვითარებისა, რომელშიც
ის აღმოჩნდა, ყოველივე ამის შესახებ ჩანაწერები დაგვიტოვა.
როგორც აღმოჩნდა, ავბედითი ღამის ის ჩანაწერები შ. მიქელაძის უკანასკნელი აღსარება იყო. შ. მიქელაძე მეორე დღეს, დაშვებისას მოწყდა და
დაიღუპა, მისმა მეწყვილემ კი როგორღაც მოახერხა ცოცხლად გადარჩენა... შ. მიქელაძის ეს ჩანაწერები მის მეგობარს დარჩა, ასმათ ნიკოლაიშვილს, რომელიც მაშველ ჯგუფს ხელმძღვანელობდა. დეიდა ასმათი აგი
აბაშიძის ახლო ნათესავი იყო. შ. მიქელაძის ეს ჩანაწერები აგის დეიდა
ასმათისთვის გამოურთმევია და თან წამოუღია მარშრუტზე. ამის თაობაზე აგიმ, ბეთლემის გამოქვაბულიდან რომ დავბრუნდით, მაშინ გამანდო.
გადავწყვიტეთ, გველეშაპის კუდზე, ზუსტად იმ ადგილას, სადაც თავისი
უკანასკნელი ღამე გაათია შოთა მიქელაძემ, დაგვედგა კარავი და ღამე
შოთა მიქელაძის უკანასკნელი ჩანაწერების კითხვაში გაგვეთია. ასეც მოვიქეცით, მიუხედავად იმისა, რომ საკმარისი დრო იყო იმისათვის, რომ
მწვერვალზე ავსულიყავით, ღამე `გველეშაპის კუდზე~ გავათიეთ.
დღეს, 51 წლის შემდეგ, ცხადია, დეტალებში არ მახსოვს შ. მიქელაძის
უკანასკნელი ღამის ჩანაწერები, მაგრამ ის კი ჩამრჩა მეხსიერებაში, რომ
ეს იყო ნამდვილი კაცის დამშვიდობება მეგობრებთან და მის საოცნებო
ქვეყანასთან, რომელსაც საქართველო ჰქვია.
მეორედ ბეთლემში 1966 წელს მოვხვდი. იმ წელს იაპონელ მთასვლელებს ველოდით საქართველოში. იაპონელებს ყველაზე მეტად მყინვარწვერზე ასვლა ეწადათ. ასვლა გერგეტის მყინვარიდან კლასიკური მარშრუტით იყო დაგეგმილი. იაპონელ მთამსვლელთა დელეგაციას, ცხადია,
ყაზბეგის მაღალმთიანი მეტეოროლოგიურის შენობაში რამდენიმე ღამის
გათევა მოუხდებოდათ. სწორედ ამ მოტივით, მე, გიორგი აბაშიძეს და დიმიტრი დანგაძეს დაგვავალეს მეტეოსადგურში ასვლა და იაპონელთა დასახვედრად ყველა პრობლემის მოგვარება. მეტეოსადგურში რომ ავედით,
ყველა საკითხი, რომელიც იაპონელ მთამსვლელთა დელეგაციის მიღებასთან იყო დაკავშირებული, წარმატებით იყო მოგვარებული. თურმე ნუ
იტყვი, ყაზბეგის პარტიის რაიკომს საკუთარ კონტროლზე ჰქონდა აყვანილი მეტეოსადგურის წესრიგში მოყვანა და იქ იაპონელთათვის ნორმალური პირობების შექმნა.
ამდენად, მეტეოსადგურში ასულები, საქმის გარეშე აღმოვჩნდით. იაპონელ თა ამოსვლამდე კი სამი დღე რჩებოდა. რა უნდა გვეკეთებინა ამ დღეებში! ჯერ კიდევ იმ დღეს, როცა მეტეოსადგურისაკენ მიმავალ ბილიკებს
აღმა მივყვებოდით, მიტომ უცნაური რამ ამბავი გამანდო. რამდენიმე წლის
წინ მას ნაცარქედზე მდებარე ეკლესიის მახლობლად, 3750 მ სიმაღლეზე
ქალის შიშველი, თავწამტვრეული ბიუსტი უნახავს. შიშველი გულმკერდი
თეთრი ქვისგან ყოფილა ნაკვეთი. როგორც მიტომ ამიხსნა, ბიუსტი საკამოდ მძიმე ყოფილა, რის გამოც მაშინ მისი წამოღება ვერ შეძლო. ალბათ,
დიმიტრი ვერ მიხვდა, თუ რა უნიკალურ ნივთს წააწყდა, თორემ როგორ
მიატოვებდა! ქართულ ეკლესიაში შიშველი ქალის ტორსი _ წარმოუდგენელი რამ არის.
მეორე დღეს ნაცარქედისკენ იმ განზრახვით წავედით, რათა მიტოს მიტოვებული ძვირფასი ნივთი მოგვეძია. ჩაქცეულ ეკლესიას უპრობლემოდ
მივაგენით, ვინაიდან ის ნაცარქედზე აუშენებიათ, ზუსტად იმ ადგილზე,
სადაც ქედის თითქმის ჰორიზონტალური უბანი კლდოვან კონტრფორსში გადადის, რომელიც თავად ბეთლემის გამოქვაბულის ფრიალო კლდის
ზღუდეს ებჯინება. ეკლესიის დასავლეთი კედლის როლს ამ კონტფორსის
20 მეტრი სიმაღლის და რამდენიმე მეტრი სიგანის ფრიალო კლდე ასრულებს, რომლის წვერზეც, კლდეში სპეციალურად ამოკვეთილ ფოსოში
თეთრი ქვის მოზრდილი ჯვარია ჩასობილი. ბევრი ვეძებეთ, მაგრამ საწადელი ნივთი ვერსად ვნახეთ. იმჟამად მყინვარწვერს ყოველ წელს ათასობით `სტუმარი~ ჰყავდა სსრკ-ს თითქმის ყველა კუთხიდან. ეტყობა, ვიღაც
უცნობმა `ტურისტმა~ ხელს გააყოლა ქვაში გამოკვეთილი ქალის გულ
-მკერდი, რომელმაც ასე აღაფრთოვანა თავის დროზე ახალგაზრდა ქართველი მხატვარი დიმიტრი დანგაძე.

(გაგრძელება ქვემოთ)

ბმული:
* http://www.sinergia.ge/samisaunje/Pdf_1(7)/shota%20mirianashvili.pdf

study


Last edited by Admin on Sat Nov 14, 2020 9:56 pm; edited 2 times in total
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptySat Nov 14, 2020 9:51 pm

შოთა მირიანაშვილი


მყინვარწვერი, ბეთლემის გამოქვაბული და ბეთლემის ეკლესია ნაცარქედზე

(გაგრძელება)

რაც ჩემმა თვალებმა ნახა ნაცარქედზე ჩაქცეული ეკლესიის სახით, ის ნათება დღემდე არ ჩამქრალა. იმ კლდის ჩრდილოეთ ფასადზე, რომემლსაც ეკლესია დასავლეთის მხრიდან ებჯინებოდა, ხავსის ქვეშ ამოტვიფრული ჯვარი და რაღაც წარწერები მოჩანდა. ჩვენ დიდი სიფრთხილით
და გულმოდგინებით კლდე გავწმინდეთ და ყველაფერი, რაც ხავსის ქვეშ
იმალებოდა, 16 მმ კინოფირზე გადავიღეთ.
17 საათს იყო გადაცილებული, როცა მეტეოსადგურში დავბრუნდით.
მთელი არსებით დღის განცდილით ვიყავი მოცული. გადავწყვიტე, ჩაქცეული ეკლესია გამეწმინდა და ამის თაობაზე ბიჭებს შევუთანხმდი. იაპონელების ამოსვლამდე კიდევ ორი დღე რჩებოდა.
გათენდა თუ არა, ეკლესიას მივაშურეთ. წყნარი, მზიანი დარი იდგა.
ნაცარქედზე გასვლას ერთ საათზე ნაკლები დრო მოვანდომეთ. ეკლესიის
სახურავი ჩაქცეული იყო. დიდი ქვის ჯვარი, ორად გაპობილი, იქვე ეკლესიის გვერდით ეგდო, ჩრდილოეთ ფასადის მხრიდან. ჯვარის ორივე ნატეხი
ავიტანეთ და ძველ ადგილას მოვათავსეთ _ კლდის თავზე. როცა ეკლესია
მთლიანად გავწმინდეთ, მიწაში სანახევროდ ჩაფლული, ორად გაპობილი,
ორნამენტით დამშვენებული ქვის საკმაოდ მოზრდილი ჯამი და ოთხკუთხა
სვეტის თავი გამოჩნდა. მის ორივე მხარეს წმინდა გიორგის მიერ ურჩხულის განგმირვის სცენები იყო გამოკვეთილი.
იმ დღეს მთელი დღე ვიმუშავეთ. ეკლესიის ერთ კუთხეში, მიწაში
მთლად ჩაფლული, მოზრდილი (არანაკლებ 0.80 მეტრის სიმაღლის, 50
სმ დიამეტრის) ოვალური ფორმის ქვის ფიგურა ამოვთხარეთ. სიმართლე
გითხრათ, მისი დანიშნულება ჩვენთვის დღესაც უცნობია. ჩემი ვარაუდით,
შესაძლოა ნაყოფიერების სიმბოლიკის მატარებელი იყო წარმართული ხანიდან ქრისტიანობაში გადმოსული.
გათხრებს ართულებდა ის გარემოება, რომ მიწის ქვედა ფენები გაყინული აღმოჩნდა და მხოლოდ ფენა-ფენის (30-30 სმ) მოხსნა იყო შესაძლებელი, ისიც კარგა ხნის ინტერვალით (1.5-2 სთ). მუშაობა მეორე
დღესაც გავაგრძელეთ. მესამე დღეს ისტორიკოსი გერმან მირიანაშვილიც
ჩაერთო სამუშაოებში (ის წინა საღამოს ამოვიდა მეტეოსადგურში და ჩვენი გათხრების თაობაზე არაფერი იცოდა). როცა გათხრების ადგილი დაათვალიერა, ჩვენ მიერ ნაპოვნი ნივთებით აღფრთოვანებული დარჩა. მისი
თქმით, სვეტის თავზე გამოსახული წმინდა გიორგის და გველეშაპის სცენები ადრეულ შუა საუკუნეზე მიუთითებდნენ. მაგრამ საბოლოო დასკვნის გაკეთება მხოლოდ საფუძვლიანი შესწავლის შემდეგ იყო შესაძლებელი.
ქვის ქანდაკება კი, მისი აზრითაც, ნაყოფიერების სიმბოლიკის წარმართულ ხანას მიეკუთვნებოდა.
იმ დღეს კიდევ 60-80 სანტიმეტრის სიღრმეზე ჩავედით. საეკლესიო
ღმრთისმსახურების რამდენიმე კარგად შენახული ნივთი ვნახეთ, მათ შორის ხის ჯვარზე გაკრული ქრისტეს გამოსახულებაც. მოვიძიეთ მინის
(ცისფერი) ჭურჭელიც, მაგრამ მისი ყინულიდან გათავისუფლება ვერ შევძელით, ხელში ჩაგვატყდა, რის შემდეგაც გათხრები შევაჩერეთ.
ნაცარქედის ჩრდილო ფერდობზე, ეკლესიის მახლობლად, რამდენიმე
ნაგებობის ნიშნები ჩანდა. ალაგ-ალაგ დახვავებული იყო შავი ფიქალის
ბრტყელი ფილები (ამ მიდამოებში ფიქალი არ მოიპოვება. ესენი ქვემოდან
არის ამოტანილი და სახურავის საფარად იქნებოდა გამოყენებული). ჩვენ
ათამდე ასეთი ნაგებობის ნაშთები დავაფიქსირეთ. ყველაფერი იმის მაუწყებელი იყო, რომ ადრეული ხანიდან ამ ადგილას რაღაც სამონასტრო კომპლექსი ფუნქციონირებდა.
მეოთხე დღეს იაპონელებიც ამოვიდნენ მეტეოსადგურში. აკლიმატიზაცია მათაც ესაჭიროებოდათ და შემდეგი დღე ბეთლემში ასვლას და ნაცარქედზე ეკლესიის ნანგრევების დათვალიერებას დავუთმეთ. იაპონელები
აღფრთოვანებულები დარჩნენ, როგორც ბეთლემის მღვიმით, ასევე იმ ნივთებით, რომლებიც ჩვენ მოვიძიეთ.
ვინაიდან იაპონელ მთამსვლელთა ტვირთი გერგეტიდან მეტეოსადგურამდე ცხენებით ამოიტანეს, შესაძლებლობა მოგვეცა, გათხრების შედეგად
მოპოვებული ნივთები ცხენებზე აგვეკიდა და ყაზბეგში ჩაგვეტანა. მათი პატრონობა გერმან მირიანაშვილმა ითავა. მოგვიანებით ჩვენს გათხრებს მან
ვრცელი წერილი მიუძღვნა, რომელიც გაზეთ `კომუნისტში~ დაიბეჭდა.
მყინვარწვერიდან რომ ვბრუნდებოდით, ვახტანგ ქირიკაშვილმა მე და
დიმიტრი დანგაძე შეგვაჩერა და გვითხრა: ერთი საიდუმლოება მინდა გაგანდოთ, რომელიც ჯერ არავისთვის გამიმხელიაო. ეს ამბავი გერგეტის ენის
მახლობლობაში ხდებოდა. ყველა წინ იყო წასული ჩვენ სამის გარდა. ვახტანგმა ბინოკლი მოიმარჯვა და გვითხრა: `ნაცარქედზე რომ ეკლესიის ნანგრევებია, იმ ადგილს ხომ ხედავთ, მის ზემოთ ქედი კლდოვან კონტრფორსში გადადის. ამ კონტრფორსის კლდეები მეტეოსადგურს რომ დაჰყურებს
ზემოდან, კიდევ ერთ ხელოვნურ გამოქვაბულს ფარავსო~. ისიც დასძინა,
რომ ახალი მღვიმე მხოლოდ ამ ადგილიდან მოჩანს, საკმარისია რამდენიმე
მეტრით გადაინაცვლო და მღვიმე თვალთახედვიდან ქრებაო.
ვინაიდან ვახტანგმა ზუსტად მიმანიშნა ადგილი, ბინოკლის დახმარებით მისი ხილვა არ გამჭირვებია. ის, რომ ახალი მღვიმე ბუნებრივი
წარმომავლობის არ იყო, კარის სწორი მართკუთხა ჭრილი ადასტურებდა.
მღვიმის კარი ჩამოშლილი იყო, მაგრამ ხის ძელები, რომელზეც ალბათ კარები ეკიდა, ჯვარედინად იყო ჩახერგილი მღვიმის ჭრილში და კლდეების შედარებით მუქ ფონზე კარგად იმზირებოდა.
ჩვენ ერთად გვინდოდა იმ ახალ გამოქვაბულში შეღწევა, მაგრამ ბედმა სხვაგვარად განსაჯა. ვახტანგი ავტოკატასტროფაში დაიღუპა. მე და
მიტომ ვახტანგის დაღუპვიდან მეოთხე წელს ვცადეთ გამოქვაბულის მიგნება და მასში შესვლა. იმ ადგილიდან, საიდანაც 1966 წელს პირველად
ვიხილეთ, ამჯერადაც არ გაგვიძნელდა მისი დამზერა. ზუსტი ორინეტირები ავიღეთ და გამოქვაბულის მიმართულებით ავიღეთ გეზი. ვახტანგი
მართალი აღმოჩნდა. როგორც კი რამდენიმე ათეული მეტრი გავიარეთ,
გამოქვაბული თვალთახედვიდან გაქრა. ჩვენ მტკიცედ გვქონდა განზრახული, მიზნისთვის მიგვეღწია. ორინეტირებიც მონიშნული გვქონდა და
რაც უფრო ვუახლოვდებოდით კლდეების ფრონტს, რომლის შუაგულშიც
გამოქვაბული გველოდებოდა, ახალ-ახალ სამიზნესაც ვირჩევდით.
ეს კლდეები ცენტრში მთელ სიმაღლეზე ავიარეთ და კონტრფორსზე
გავედით. შემდეგ პირველი ვარიანტის მარცხნივ და მარჯვნივ მოვნიშნეთ
ბედი. გამოქვაბული არსად ჩანდა. მის ძებნაში მთელი დღე დავკარგეთ.
დარჩენა აღარ შეგვეძლო. თბილისში ექსპედიცია გველოდებოდა, როცა
მყინვარის ენამდე დავეშვით, საღამოს ჟამი იყო. მზე მყინვარწვერის იქით
იყო ჩასვენებული. გამოქვაბული ზუსტად იქ მოჩანდა, სადაც მთელი დღე
დავბორიალობდით.
გადავწყვიტეთ, რომ შემდგომში აუცილებელად რაციებით აღვიჭურვებო დით. ერთ-ერთი ჩვენგანი მყინვარზე დარჩებოდა, ხოლო მე და მიტო
გამოქვაბულის მოსაძიებლად წავიდოდით. ამ შემთხვევაში საჭირო იყო
`საქმეში~ ახალი წევრების ჩართვა. ჩვენი არჩევანი უყოყმანოდ ოთარისა
და გიორგიზე შეჩერდა.
მხოლოდ 70-იანი წლების ბოლოს მომეცა შესაძლებლობა კვლავ განმეგრძო ახალი გამოქვაბულის ძებნა. ივნისის შუა რიცხვებში მყინვარწვერზე მყავდა თანრიგოსანთა მოზრდილი ჯგუფი. როგორც ზემოთ მსვლელობისას, ასევე მყინვარწვერიდან დაბრუნებულმა დიდხანს ვეძიე გამოქვაბული (ცხადია, ვიზუალურად), მაგრამ ის უკვალოდ გამქრალიყო კლდეთა
შინა. როგორც ჩანს, ხის ძელები, რომელზედაც კარი იყო ჩამოკიდებული,
გარემოებათა გამო ალბათ სადღაც უფსკრულში ჩაიჩეხა და თვალთახედვის
არედან გაქრა. მათ გარეშე კი მღვიმეში შესასვლელი, რომელსაც ჩხერის
მყინვარის ენიდან ფრონტალურად უცქერ, კლდეთა ლაბირინთების ფონზე
ძნელად გასარჩევი ხდება.
მიუხედავად ამისა, მე იმედს არ ვკარგავ, რომ კლდეთა ტყვეობაში
მომწყვდეულ ამ მღვიმეს, ადრე თუ გვიან, აუცილებლად მივაგნებთ. ხომ
გვამცნობს ვახუშტი თავის ფუნდამენტურ ნაშრომში `აღწერა სამეფოსა საქართველოსა~5
, რომ მყინვარწვერის კლდოვან კალთებზე კაცთაგან `ქვაბნი~ არისო ნაკვეთი.
ზუსტად არ მახსოვს, როდის ვუამბე წვრილად პარმენ მარგველაშვილს
ნაცარქედზე მდებარე ეკლესიისა და იქ წარმოებული გათხრების თაობაზე.
ერთი კი უდავოა, რომ ჩვენი საუბარი 1978 წლის 28 მაისს უნდა უსწრებდეს, ვინაიდან სწორედ ამ დღეს ჩვენი ჯგუფი (უნივერსიტეტის მთამსვლელები მყავს მხედველობაში) ჩხერის მყინვარით მეტეოსადგურისკენ
მიიკვლევდა გზას. ამ ლაშქრობაში, რომელსაც ორი ამოცანა ჰქონდა დასახული _ მყინვარწვერზე ასვლა და ნაცარქედზე მდებარე ეკლესიის დეტალური დათვალიერება, პარმენიც მონაწილეობდა. თეორიული ფიზიკის
კათედრის დოცენტი პ. მარგველაშვილი იმ ხანად უნივერსიტეტის ახალგაზრდა მეცნიერთა გაერთიანების თავკაცი იყო. ამ ორგანიზაციასა და თსუ
ალპინისტურ სექციას შორის მიღწეული იყო შეთანხმება ბეთლემის ეკლესიის კომპლექსური გამოკვლევის თაობაზე, რაც თავის თავში, ცხადია,
გულისხმობდა საფუძვლიან არქეოლოგიურ კვლევებსაც. არქეოლოგიური
გათხრების წარმოება კი გამორიცხული იყო ძეგლთა დაცვის სახელმწიფო
კომიტეტის სპეციალური ნებართვისა და მათივე მონაწილეობის გარეშე.
აღნიშნულ პრობლემათა მოგვარება პარმენმა ითავა.
სამწუხაროდ, 1978 წლის მაისის ეს ლაშქრობა ჩხერის შუაგულ მყინვარზე დამთავრდა. კიდევ ერთხელ დადასტურდა ის მარტივი ჭეშმარიტება,
რომ მყინვარებზე, მით უმეტეს მაშინ, როცა ნაპრალები თოვლით არის დაფარული, თოკში ჩაბმის გარეშე სიარული ფრიად სახიფათოა. წინ მიმავალი
დიმიტრი (მიტო) დანგაძე თავისი სენბერნარით ნაპრალში ჩაგვივარდა.
მყინვარის შუა წელში, სადაც ეს ამბავი მოხდა, ყინულის სისქე 400
მეტრს სჭარბობს. ნაპრალი, რომელშიც მიტო ჩავარდა, საკმაოდ ღრმა
აღმოჩნდა _ 40 მეტრზე მეტი. საბედნიეროდ, მიტომ სულ რაღაც 6-7 მეტრი იფრინა, ზუსტად ამ ადგილას ნაპრალის ორი კიდე ყინულის ხიდით
იყო შეერთებული. ამ ხიდმა შეაჩერა მიტოს ვარდნა, თუმცაღა სერიოზული
ტრავმა მიიღო და გზის გაგრძელება ვეღარ შეძლო. რაც შეეხება ძაღლს,
ის ნაპრალში ბოლომდე ჩაენარცხა და გროგშიც აღმოჩნდა. ვინაიდან ნაპრალში უკუნეთი სიბნელე იყო და, რაც მთავარია, ძაღლი დაღუპულად
მიგვაჩნდა, მისი ძებნა იმ ჟამად აღარ დაგვიწყია, მით უმეტეს, რომ პატრონი გვყავდა გადასარჩენი.
ის ღამე ნაპრალთან ვათიეთ (მიტოს სიარული არ შეეძლო). შუაღამე
იქნებოდა გადასული, როცა ნაპრალიდან ძაღლის ყეფამ ამოაღწია ჩვენამდე. ის თურმე მთელი ამ ხნის განმავლობაში უგონოდ ეგდო, თუმცაღა
საღსალამათად იყო გადარჩენილი. ძაღლი, ცხადია, ამოვიყვანეთ, მის სიხარულს საზღვარი არ ჰქონდა. ასე დამთავრდა ეს ლაშქრობაც და ახალი გამოქვაბულის მოძიების შანსიც გაურკვეველი დროით გადაიდო.
რაც შეეხება არქელოგიურ გათხრებს ნაცარქედზე, რომელიც 1978-1979
წლებში ზაფხულის პერიოდში მიმდინარეობდა, მათში მე მონაწილეობა
ვერ შევძელი, გათხრებს კი პარმენი ხელმძღვანელობდა. ამის უპირველესი
მიზეზი ის გახლდათ, რომ 1962-1985 წლებში საქართველოს მთამსვლელთა
ნაკრებსაც ვედექი სათავეში, ზაფხულის განმავლობაში მთლიანად ალპინიზმით ვიყავი დაკავებული და გასაგებია, რომ თავისუფალი დრო სხვა
საქმიანობისთვის პრაქტიკულად არ მქონდა.
80-იანი წლების ბოლოს კიდევ ორჯერ მქონდა მცდელობა, მეპოვა
ახალი მღვიმე. პირველ შემთხვევაში უპირველესად ბეთლემის მღვიმეს
ვეწვიე ჩვენი ეკლესიის მამამთავრის, უწმინდესი და უნეტარესი ილია II
-ის დავალებით. იმ წელს მისმა უწმინდესობამ იერუსალიმიდან ჩამოიტანა
ღვთისმშობლის ხატი და მისი დასვენება ბეთლემში ისურვა. საპატრიარქოს ეს დავალება, ცხადია, დაუყოვნებლივ აღვასრულეთ. ყოვლადწმიდა
ქალწული მარიამის ხატი ბეთლემს ავიტანეთ და იქ მივუჩინეთ სამუდამო
ადგილ-სამყოფელი.
ხატის დასვენება ბეთლემის ქვაბში ფირზე გოგა ხაინდრავამ აღბეჭდა,
ისევე, როგორც მთელი გზაც, რომელიც ხატთან ერთად გავიარეთ. დოკუმენტური ფილმი საპატრიარქოს გადავეცით იმ ვიდეოკამერასთან ერთად,
რომლითაც ფილმი გადავიღეთ. როცა პატრიარქის დავალება პირნათლად
შევასრულეთ, მე და დიმიტრი დანგაძემ ვცადეთ, 1966 წელს შორით ნახული გამოქვაბულის მიგნება, მაგრამ ამაოდ. თუმცაღა მის ძებნაში ნაცარქედის ეკლესიის ზემოთ კლდეები თითქმის მთლად მოვიარეთ. ბეთლემის
გამოქვაბულის დონეზე, მხოლოდ აბანოს მყინვარის მხრიდან, შვეულ კლდეზე ახალ გამოქვაბულსაც მივაგენით, მაგრამ მარშრუტი იმდენად რთულად მოგვეჩვენა, რომ მასში შეღწევა სხვა დროისათვის გადავდეთ.
1989 წელს, პარმენთან ერთად, კიდევ ერთხელ ვესტუმრეთ მყინვარწვერს.
ამჯერად მთავარი ამოცანა იყო წინა წელს ნახულ გამოქვაბულში შეღწევა.
გამოქვაბულში, რომელიც ბუნებრივი აღმოჩნდა, არწივებს დაედოთ ბინა. ბეთლემის კომპლექსი კი, რომელიც ადრეული შუა საუკუნეებიდან მომდინარეობს, ქართველთათვის უაღრესად ღირებულ ისტორიულ ძეგლთა რიცხვს მიეკუთვნება და მისი აღდგენა ჩვენი თაობის ვალია.
რაც შეეხება მყინვარწვერს, ის, ვფიქრობ, ჩვენი სულიერი ამაღლების სიმბოლოდ უნდა დავისახოთ.

(დასასრული)

ბმული:
* http://www.sinergia.ge/samisaunje/Pdf_1(7)/shota%20mirianashvili.pdf

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptySun Nov 15, 2020 2:02 pm

მარჯორი უორდროპის წერილი ილია ჭავაჭავაძეს

1894 წლის 8 სექტემბერი
„მოწყალეო ხელმწიფევ!
ინგლისურად თარგმანი ვჰქმენ თქვენსა „განდეგილსა“, რომელსა უკეთესისა ლექსისა თქვენი მშვენიერი ენაში, რომ მე ვკითხვე, და რომელსა ქონება ყველას მწერლობას დიდება უნდა იყოს. მე დიდი სურვილი მაქვს გავუზიარო ჩემს თანამემამულეთ ის სიამოვნება, რომელიც მე ამ ლექსმა მაგრძნობინა, ამისათვის ვჰკადრებ თხოვნა თქვენი ნება ეს ჩემი თარგმანი გამოცემად. ვსცადე სიტყვით სიტყვითად მას გამოთქმა, მაგრამ ბევრი მისი მშვენიერება უნდა იყოს, საჭიროდ დაკარგული უცხო თარგმანში. ჩემი ძმა დიდი პატივი ჰქონდა, რაოდენმე წელიწადნი უკან ტფილისში, თქვენი გაცნობა ქმნა, და მე დიდი იმედი მაქვს, რომ მეც მაგასთან მალე მოვალ საქართველოში, ქვეყანა რომელკენ მე გულწრფელი სიყვარული ვჰგრძნებ, და სურვილი მაქვს რომ მერე მე შევსჰძლებ პირდაპირ გამოთქმა უღრმესი პატივისცემა თქვენის ნიჭისათვის და დიდებულის მსახურობისათვის მიცემული საქართველოსათვის. მე ვარ ბატონო, მომლოდინე ჩემთვის სასიხარულო ნებისა.
თქვენი პატივისმცემელი მარჯორ უორდროპი“

"განდეგილის" ინგლისური თარგმანის 1895 წლის ლონდონური გამოცემაა უნიკალური ეგზემპლარია, რომელიც თბილისის მუზეუების გაერთანების კოლექციაში ინახება.

📍ოლივერ და მარჯორი უორდროპებმა დიდი სამსახური გაუწიეს ქართული კულტურის ინგლისურენოვან სამყაროსათვის გაცნობით. ოლივერ უორდროპმა ორჯერ (1887,1882 წლებში) იმოგზაურა საქართველოში. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ დაწერა შესანიშნავი წიგნი "საქართველოს სამეფო", რომელიც 1882 წელს გამოიცა ლონდონში ინგლისურ ენაზე. წიგნში ვრცლად არის განხილული ილიას ლიტერატურული და ჟურნალისტური მოღვაწეობა. (გაზ. "ივერია")

📍მარჯორი უორდროპის წერილი მაშინვე გამოქვეყნდა "ივერიაში" (1894 წ. 8 სექტემბერი N191) დავით მიქელაძის (მეველის) აღფრთოვანებული წინასიტყვაობით, ხოლო ილია ჭავჭავაძემ მალე საპასუხო მადლობისა და თანხმობის ბარათი გაუგზავნა მარჯორი უორდროპს.

@

საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს არქივში დაცულია ილია ჭავჭავაძის 1894 წლით დათარიღებული წერილი მარჯორი უორდროპისადმი. ინგლისელი სწავლულისა და მთარგმნელის, მარჯორი უორდროპის ინგლისურად თარგმნილი „განდეგილი“ 1995 წელს გამოიცა. მის მიერ ნათარგმნი „ვეფხისტყაოსანი“ კი მისი სიკვდილის შემდეგ ლონდონში 1912 წელს მისმა ძმამ, ოლივერ უორდროპმა, გაერთიანებული სამეფოს უმაღლესმა წარმომადგენელმა საქართველოში, გამოსცა.
გთავაზობთ ილიას წერილს მარჯორი უორდოპისადმი, რომელშიც ილია მადლობას უხდის მისი „განდეგილით“ დაინტერესების, ასევე, საქართველოს სიყვარულისა და გულშემატკივრობისათვის:

* * *

მოწყალე ხელმწიფევ,

დიდად მოხარული ვარ, რომ ჩემს „განდეგილს“ თქვენი ყურადღება მიუქცევია. სასახელოდ მიმაჩნია, რომ მოგიწადინებიათ და გადაგითარგმნიათ ინგლისურად.

დიდებულმა ინგლისმა მეტად ცოტა რამ იცის ჩვენის უბედურის ქვეყნისა და დაობლებულის ერისა, რომელსაც ერთს დროს თავისი სახელოვანი წარსული ჰქონია, თავისი გმირნი, მეცნიერნი, მწერალნი და პოეტები ჰყოლია და მათის მეოხებით გულდაგულ დახვედრია განათლების მტრებს, - ბარბაროსებს.

ყოველს ქართველს თავმოსაწონებლად ექმნება, რომ თქვენ და თქვენს პატივ-ცემულს ძმას ჩვენი ყველასგან დავიწყებული ქვეყანა შეგყვარებიათ და მოგინებებიათ თქვენს ერს მისი ავი და კარგი აუწყოთ იმ სიყვარულით და გულისტკივილით, რომელიც ასე ამშვენებს ადამიანს და რომელიც დაუფასებელი ნუგეშია ბედისაგან ჩაგრულთათვის. სასურველია, სახელოვანმა ერმა ინგლისისამ იცოდეს, რომ ამ ჩვენს პატარა ქვეყანაშიაც საქმობს გონება და იძვრის გული. რომ აქაცა აქვთ თავისი ნატვრა და თავისი იმედი; რომ აქაც არის თავისი წამება და წვალება უკეთეს დღეთათვის და არარას კაცობრიულს არ ეუცხოებიან.

ყოველივე ეს ზედ-დაჩნეული აქვს ჩვენს პატარა მწერლობას, რამდენადაც კი გარემოება ნებას იძლევა. იმიტომაც გადაღება ინგლისურად ჩვენის მწერლობისა გადაღებაა ჩვენის გულისცემისა, ჩვენის გულითადის ნატვრისა, ჩვენის ჭირისა და ლხინისა, ჩვენის გონებისა და გრძნობის ძალღონისა საყოველთავო საცნობელად.

ამ მხრით თქვენი განათლებული და გულშემატკივარი მეცადინეობა ჩვენის გონების ნაწარმოებთა თარგმანისთვის დიდი სამსახურად მიჩნეულ იქმნება ყოველის ქართველისაგან და ჩვენს მადლობას თქვენდამი სამზღვარი არ ექმნება.

ჩემი „განდეგილი“ მომირთმევია თქვენთვის, როგორც გენებოთ ისე იმსახურეთ. დარწმუნებული ვარ, რომ ჩემს ნაწერს თქვენზე უკეთესს პატრონს და მთარგმნელს ვერ ავუჩენდი.

გვპირდებით ჩვენში მობრძანებას, სიხარულით დაგიხვდებით და უმორჩილესად გთხოვთ წინადვე გვაცნობოთ როდის და რა გზით მობძანდებით. იმედი გვაქვს, რომ ჩვენი უბედური, მაგრამ მშვენიერი ქვეყანა თავს მოგაწონებთ და დაგანახვებთ, რომ იგი ღირსია თქვენის ყურადღებისა და სიყვარულისა.

თქვენი მობრძანების სიხარულით მომლოდინე და ღრმად პატივისმცემელი

ილია ჭავჭავაძე

მოწყალე ხელმწიფეს,

ბატონს მარჯორი ვარდროპს.

20 სეკტემბერი, 1894, ტფილისი.



ბმული:
* http://liberali.ge/articles/view/35665/ilias-tserili-marjori-uordrops


study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptySun Nov 15, 2020 4:37 pm

მარიამ ნინიძე

დაცარიელებული ბეთლემი
(ილია ჭავჭავაძის პოემა „განდეგილის“ შესახებ)

„ტაძარი გაუქმებული“
„როდისღა ვნახავ მშვენიერსა ამ ქვეყანასა
თვისთა დიდების ნაშთსა ზედა კვლავცა აღმდგარსა...“

ილია ჭავჭავაძის მოთხრობებსა და პოემებში ძირითადად წარმოჩენილია გმირთა ტიპიური სახეები. არც ლუარსაბი, არც კაკო, არც დთიკო და ბეჟანი ერთეულები არ არიან. მათზედაც შეიძლება გავრცელდეს ლუარსაბის შესახებ თქმული ავტორის სიტყვები - ისინი სხვებს გვანან და სხვები - მათ. ამ მხრივ პოემა „განდეგილის“ ბერი „ოთარაანთ ქვრივის“ მთავარი გმირების მსგავსად, მათგან განცალკევებით დგას - იგი ერთადერთია, რომელმაც სცადა წლების მანძილზე დაცარიელებული წინაპართა სულიერების მწვერვალის გამოცოცხლება. ამ გმირის წარმოჩენით ავტორს ვერ ექნებოდა განზრახული პირდაპირი განზოგადებით ეჩვენებინა ასეულების ნამდვილი სახე. შესაძლოა ამანაც და პოემის იდუმალმა კომპოზიციამაც გნაპირობა ის, რომ თავიდანვე ბევრმა შეიცნო, რომ ეს იყო ალეგორიული ნაწარმოები. მაგრამ რა აზრი იყო ჩადებული ამ ალეგორიაში, ამასთან დაკავშირებით შეხედულებები ძალიან განსხვავდებოდა ერთმანეთისგან. კრიტიკოსთა უმრავლესობა, როგორც ზემოთაც ვნახეთ, მასში საერო და სასულიერო მოღვაწეობის დაპირისპირებას ხედავდა. სხვათა აზრით აქ იყო წარმოჩენილი ელინიზმისა და ქრისტიანობის დაპირისპირება.

1894 წელს ჟურნალ „ივერიის“ 198-ე ნომერში ვარლამ ჩერქეზიშვილი „განდეგილის“ შესახებ წერდა: „მასში ჟღერს სიმი ელინიზმისა, ჰარმონიით სავსე ცხოვრებისა და ამ ცხოვრების სიტკბოების უფლებათა დაცვისა... იმის ჰარმონიულ ლექსში სცემს დატანჯული გული აწინდელი კაცობრიობისა, ასკეტიზმისა და იუდაიზმის სასტიკ ძალმომრეობისაგან ახალგანთავისუფლებულისა... ელინიზმში ამ წუთისოფლის ქება იყო, ქრისტიანული სარწმუნოება კი შეიქმნა მისი სრული ურმყოფელი.“ ასეთივე აზრისა იყო გერონტი ქიქოძეც. იგი წერს, რომ ამ პოემაში ილიამ „ბუდისტურ-ქრისტიანულ სპირიტუალიზმს და ასკეტიზმს დაუპირისპირა ელინიზმიდან და საქართველოს ეროვნული ტრადიციებიდან მომავალი ჰუმანიზმი...“

განსხვავებულად ხედავდა „განდეგილის“ ალეგორიას მარჯორი უორდროპი. 1895 წელს ინგლისურ ენაზე გამოცემული პოემა „განდეგილის“ შესავალში იგი წერდა: „განა განდეგილი არ გამოხატავს მედიევიზმს და მწყემსი ქალი კი ასეთი მომაჯადოვებელი და ნათელი რენესანსი არ არის, რომელიც საქართველოში დასავლეთზე ბევრად უფრო გვიან მოვიდა? მისი მშვენიერებისა და მხიარულების წინაშე დრომოჭმული ცხოვრება დიდხანს ვერ იზეიმებს. მან ან უნდა გაიზიაროს მისი აღფრთოვანება, ან მოკვდეს.“ (იხ. ლეილა თაქთაქიშვილი-ურუშაძე, „მარჯორი უორდროპი, გვ. 79)

უკანასკნელ ხანს გამოჩნდა კიდევ ახალი აზრი, რომლის მიხედვითაც მწყემსი ქალი ჭეშმარიტ ქრისტიანულ რწმენას განასახიერებს, ბერი კი ასკეტიზმის გაუმართლებელ გზას. ლადო მინაშვილი წიგნში „ილია ჭავჭავაძე“ წერს: „სინამდვილეში მწყემსი ქალი არა ბუნებას, წარმართს, არამედ სწორედ იმ პირველქმნილი ქრისტიანული რწმენის ერთგულებას გამოხატავს.“

ჩვენი აზრითაც პოემა ალეგორიული შინაარსისაა, მაგრამ მის გმირთა სახეების ვერცერთ ზემოხსენებულ ახსნას ვერ დავეთანხმებით. არცერთ მათგანს არ ახლავს არგუმენტაცია და არ არის შეჯერებული ავტორის პირად შეხედულებებთან. ელინიზმსა და ქრისტიანობას შორის ილი უდავოდ ქრისტიანობას აღიარებდა უპირატესად, მედიევიზმსა და რენესანსს საქართველოში არ ჰქონია ისეთი კატასტროფული დაპირისპირება, რომ ერთს მეორის სიკვდილი გამოეწვიოს, რაც შეეხება იმას, თითქოს პირველქმნილი ქრისტიანული სარწმუნოება გმობდეს ასკეტიზმს, ასეთი აზრი ეწინააღმდეგება როგორც ჭეშმარიტ მართლმადიდებლურ რწმენას, ისევე ილიას პირად დამოკიდებულებას საკითხისადმი. შეიძლება „ქრისტოლოგებს“ ჰქონდეთ ასეთი დამოკიდებულება ასკეტიზმისადმი, მაგრამ რაც არ უნდა ფართოდ მიმოვიხილოთ ჩვენ მათი აზრები, ეს ამ თვალსაზრისს ილიას პირად მრწამსთან ვერ დააახლოვებს. ამ მხრივ ყველაზე საყურადღებოდ გვეჩვენება აკაკი ბაქრაძის პოზიცია, პოემის დედააზრს საქართველოს დაცემულ ყოფასთან რომ აკავშირებს.

მწყემსი ქალი და ბერი წარმოშობით ერთი საზოგადოების, ერთი ქვეყნის შვილები არიან. მათ ესმით ერთმანეთის ენა, მაგრამ ისინი ერთმანეთისაგან განსხვავდებიან და ერთმანეთს ერთგვარად უპირისპირდებიან იმით, რომ სიუჟეტის დასაწყისში ერთი სულის მშვენიერებას წარმოადგენს, მეორე კი - ხორცისას. მწყემსი ქალის უკან დგას წუთისოფელი თავისი გარეგანი მშვენიერებებით და ხორციელი სიტკბოებებით, ბერის უკან კი წმინდა მამათა მიერ მიღწეული სულიერი სიწმინდე და ამასთანავე პირადად მისი ღვაწლის ნიშანიც - ის სასწაული, რომელიც ღმერთს „ნიშნად მადლისა მღაღადებელზედ მოუვლენია.“ ამრიგად, თავდაპირველად დაპირისპირება ჩნდება აყვავებულ სულსა და აყვავებულ ხორცს შორის, მას შემდეგ კი, რაც ბერში მიძინებული „ხორციელი გულისთქმები“ კვლავ გაიღვიძებს, მწყემსი ქალის სახე საერთოდ ქრება და ეს ბერი თავად იქცევა ხორცისა და სულის დაპირისპირების ასპარეზად. ბერი, რომელიც პოემის დასაწყისში სულის აყვავებას განასახიერებს, ნაწარმოების ბოლოს სულიერად გაპარტახებულია. ეს მდგომარეობა კი ზუსტად შეესაბამება ერის სულიერი ცხოვრების მწვერვალის - „ბეთლემის“ იმ ორ სურათს, რომელიც პოემის პროლოგ-ეპილოგშია წარმოჩენილი. საერთოდ მწერლის შემოქმედებითი ჩანაფიქრის განსაზღვრისას აუცილებლად უნდა მიექცეს ყურადღება პოემის აგებულებას. თუ თხზულების შესავალში ერის სულიერი აყვავების სურათია წარმოჩენილი, ეპილოგში კი მისი გაპარტახებისა, რა უნდა იყოს ნაჩვენები მის ძირითად, ცენტრალურ ნაწილში, თვით გადმოცემულ ამბავში, თუ არა დასურათხატება იმისა, როგორ მოხდა ეს გარდატეხა. პოემა რომ ალეგორიული არ იყოს და საქართველოს ზოგად ყოფას არ უკავშირდებოდეს, მწერალს მრავალსაუკუნოვანი გრანდიოზული ფონი არ დასჭირდებოდა ერთ ღამეში მომხდარი ამბის წარმოსაჩენად. მეორეს მხრივ, ამაზევე მეტყველებს ის ფაქტი, რომ თუნდაც ერთი წუთით, მაგრამ ფაქტია, რომ მწერალი ფიქრობდა პოემისათვის „ბეთლემი“ დაერქმია. ეს უკვე მიგვანიშნებს იმაზე, რომ ბერის ისტორიას რაღაც უფრო ფართო მნიშვნელობა უნდა ჰქონდეს. მისი ბედი პირდაპირ კავშირში უნდა იყოს ბეთლემთან. ფაქტიურადაც ასეც არის. სანამ იყო ეს ბერი, ბეთლემში კვლავ ისმოდა ღვთის სადიდებელი. განსაცდელის ჟამს ბერი ლოცულობდა ქვეყნის გადარჩენისათვის და სწორედ ეს ლოცვა შეაწყვეტინა მწყემსი ქალის ხმამ. ბერის დაცემით დაცარიელდა ბეთლემი და ვეღარ განახლდა ქვეყნის ხსნისათვის აღვლენილი ლოცვა. ამიტომ მისი დაცემა უშუალო კავშირშია ერის სულიერების გაპარტახებასთან.

. პოემას ქვეშ მიწერილი აქვს „ლეგენდა“, მაგრამ ასეთი სიუჟეტი ქართულ ფოლკლორულ წყაროებში ვერ იქნა მიკვლეული. ამ გამოქვაბულის შესახებ ბევრ რამეს ყვებოდა ხალხი და ამდენად ეს ადგილი ჩვენი ერისათვის თითქოს ლეგენდარული იყო, მაგრამ პოემის ფაბულაც და შინაარსიც ჩვენი აზრით მთლიანად ილიას მიერ უნდა იყოს შექმნილი. სავსებით ვიზიარებთ ამასთან დაკავშირებით მკვლევარ ლადო მინაშვილის აზრს, ამ პოემის ინიციატორი რომ ლეგენდა არ არის, ამის დასტურია მწერლის დაუმთავრებელი პიესა „ირაკლიო“. მართლაც ამ პიესას, რომელიც უსათაურო ჩანახატს წარმოადგენს, აშკარად ეტყობა სწორედ იმ თემით დაინტერესება ავტორისა, რომელიც ასახულია „განდეგილში“, მაგრამ სიუჟეტი განსხვავებული ჩანს. ამდენად, საფიქრებელია, რომ იგი მწერლის შემოქმედებითი წარმოსახვის ნაყოფია და არა რაიმე მზა თემისა და ფაბულის მხატვრული დამუშავებისა

პოემაში არცერთი გმირი არ არის სახელდებული, არც დრო არ არის კონკრეტიზირებული. ერთადერთი რამ, რაც მასში დაზუსტებით არის აღნიშნული, არის მონასტრის სახელი „ბეთლემი“, რომელიც კონკრეტული მთის - მყინვარის წვერზეა გამოქვაბული. ამ ადგილთა სახელდებას ნაწარმოებში განსაკუთრებული მნიშვნელობა რომ არ ჰქონდეს, მწერალს შეეძლო, ისინიც არ დაესახელებია, მაგრამ, როგორც ჩანს, მისი განზრახვით ის, რაც პოემაში ხდება, უშუალო კავშირშია ამ ადგილთან, რომელიც პოემა „აჩრდილის“ მიხედვით საქართველოს უკვდავი სულის სამყოფელია.

დავაკვირდეთ ერთ დეტალს - რას უნდა ნიშნავდეს აქ სიტყვა „თანამდევი“. ჩვენი აზრით ლირიკულმა გმირმა იხილა არა „ქვეყნის სული“, არამედ მისი თანამდევი ანგელოზი, რომელიც უფლის მიერ დადგინებული ყავს თითოეულ ნათელღებულ ადამიანსაც, ტაძარსაც და მთელ ქვეყანასაც. ტაძარი რომც დაინგრეს, ანგელოზი მის ნანგრევებთან რჩება - იმ წმინდა ადგილას, სადაც ადრე წირვა-ლოცვა აღესრულებოდა. მოხუცის სახით მოვლენილი ეს ხილვა საქართველოს მფარველ ანგელოზს უნდა განასახიერებდეს, რომელიც დგას მყინვარზე ერის სულიერი ტაძრის ნანგრევებთან და მისი განახლებისათვის, „აღდგენისათვის“ ლოცვით შუამდგომლობს ღმერთთან. ერთგან, ილიაზე საუბრისას, სარწმუნოებისათვის წამებული, აწ წმინდანად შერაცხილი მღვდელი სიმონ მჭედლიძე წერდა „სამშობლოს ანგელოსიც“ ამას ჩასჩურჩულებდა ყურშიო“* (იხ. მღვდელი სიმონ მჭედლიძე, თბ.1996 წ.)

„ანგელოზი“ ნიშნავს მაუწყებელს. იგი არის უსხეულო, უკვდავი სული. სწორედ მის შესახებ შეიძლება ითქვას, რომ ის არის „შორი მხედველი, ძლიერი, მალი...“ სწორედ ის არის ნუგეშის მომცემი და „კეთილმაუწყებელი“. სწორედ მფარველი ანგელოზის შესახებ შეიძლება ითქვას, რომ იზიარებს ტკივილს და სიხარულს იმისას, ვისი მფარველოც არის, ცრემლს ღვრის მის ცოდვებზე და ხარობს მისი კეთილგონიერებით. მფარველი ანგელოზია მეოხი და შუამავალი ადამიანებს და ღმერთს შორის. მის შესახებ „აჩრდილის“ პირველ რედაქციაში ნათქვამია:

„...არც ცოცხალს ჰგვანდა და არცა მკვდარსა;
ძალა არ ჰქონდა მასზედ სიკვდილსა,
და არც თვით ჰგვანდა სიკვდილის შვილსა.“

ამიტომაც ეკითხება მას ლირიკული გმირი:

„კაცი ხარ ჩემებრ, თუ მარტო სული?
ნუთუ იმ ქვეყნით შენ ხარ მოსული,
სადაც მშვიდობა, ნუგეში ცხოვრობს,
ანგელოზთ დასი ღვთაებას ჰგალობს?“

პოემის საბოლოო ვარიანტში კი, როგორც აღვნიშნეთ, ეს აჩრდილი თავის თავს საქართველოს „თანამდევ უკვდავ სულს“ უწოდებს. მისი სწავლებით საჭიროა ქვეყნის დაცარიელებული სულიერების აღდგენა და იმის ნიშნად, რომ ამგვარი რამ აუცილებლად მოხდება ცაზე იმედის ცისარტყელა გაიელვებს. „განდეგილში“ მოქმედება იმავე მთის ფონზე ვითარდება, მაგრამ გაპარტახებული სულიერება აღდგენილი ჯერჯერობით მაინც არ არის - ტაძარი დაცარიელებულია, რწმენის ნათლით „ზეაღზიდვა-ამაღლება“ არ მომხდარა.

საყურადღებოა, რომ პოემაში ორგან ჩანს „ბეთლემისადმი“ ერის დამოკიდებულება:

„და იმ ყინულში შეთხრილს ღვთის ტაძარს
ბეთლემს უწოდებს დღესაცა ერი...“
„და ის ადგილი, ის არემარე
ესოდენ წმინდად სწამს დღესაც ერსა...“

როგორც ვხედავთ, მიუხედავად იმისა, რომ ტაძარი მიტოვებული და მიუწვდომელია, ერი მას მაინც „ბეთლემს“ - ცხოვრების და სიწმინდის სახლს უწოდებს, სახელი არ გადაურქმევია და მისი სიწმინდისადმი მოკრძალებით იქ შეფარებულ ნადირსაც კი არ ახლებს ხელს.

„ოდესღაც ტაძარს იმ გაუქმებულს
მეუდაბნოე შეჰკედლებია...“

ვკითხულობთ „განდეგილში“ და უნებლიედ გვაგონდება „აჩრდილისეული“ შედარება: „...დაუგდიხრ, ვით ტაზარი გაუქმებული“. საერთოდ ამ ორ პოემას ბევრი რამ აქვს საერთო და ვგონებ ამ მხატვრულ სახეთა თანხვედრაც არ უნდა იყოს შემთხვევითი. ერთგან პოეტმა მხატვრული შედარების მეშვეობით დააკავშირა საქაერთველოს სახესთან „გაუქმებული ტაძარი“, მეორე პოემაში კი სწორედ გაუქმებული ბეთლემის ტაძრის სახით წარმოგვიჩინა საქართველოს ალეგორიული ხატი. დაცარიელებული ბეთლემი სულიერად დაცარიელებული საქართველოა. მიტოვებულ ტაძართან, „უპატრონო საყდართან“ შედარება ჩვენი ქვეყნისა ილიას პუბლიცისტიკაშიც გვხვდება. სტატიაში „რა გითხრათ, რით გაგახაროთ?“ ვკითხულობთ: „ჩვენს მშვენიერს ქვეყანას, როგორც უპატრონო საყდარს სხვანი დაეპატრონებიან...“

საერთოდ „ტაძრის“ სახე, რა თქმა უნდა, რწმენასთან არის დაკავშირებული. ერთგან, პუბლიცისტურ წერილში ილია წერს: „ეჭვით გალესილი ჭკუა დღედაღამ ტაძარს აშენებს რწმენისას და ისევ თავადვე აქცევსო.“ (იხ. ი. ჭავჭავაძე, თხზულებათა აკად. გამოც. ტ.5,გვ. 541) ამიტომ გასაკვირი არ არის, რომ ქვეყანა, სადაც ოდესღაც რწმენა ჰყვაოდა, მწერალს ასევე ტაძართან შეედარებინა, მას შემდეგ კი, რაც მას რწმენა შეერყა, გაუქმებულ ტაძართან გაეიგივევებინა.

ადამიანის სასოწარკვეთილების და ჭკუა-გონების არევის, ყველაფრის უარყოფის სათავეს ილია რწმენის შერყევაში ხედავდა. „ეს დღევანდელი სპირიტობა, ბუდიზმობა, გრაფ ტოლსტოის „სულისკვეთება“, ის ამბავი, რომ ამერიკაში სადღაც ბავშვი დაბადებულა და დიდი და პატარა მირბის იმის თაყვანისსაცემლად და ბევრი სხვა ამისთანა განა იმას არ ჰმოწმობს, რომ დღევანდლამდე ყოფილს ბინას ადამიანის მყუდროებისას ფუძე დაენძრა და თვით თაღიც მთელის შენობისა გაირღვა და ჰლამის გადმოქცევას. განა ყოველივე ეს იმის მაგალითები არ არის, რომ დღესაც მოუსვენარი გონება ადამიანისა ხან რას ეჭიდება, ხან რას, რომ სადგური რამ მყუდროებისა სადმე და რაშიმე უპოვოს უბინაო სულსა, რომელიც დღეს ნაცარტუტასავით ჰდუღსო?“ წერს იგი.* ( I. ჭავჭავაძე, თხზულებათა აკად. გამოც. ტ.5, გვ. 541) ადამიანის ამგვარი მდგომარეობიდან თავის დაღწევის გზად ილიას მტკიცე რწმენა მიაჩნია. მისი თქმით, „ერთი ბრძენისა არ იყოს, ქვეყანაზე ზოგი იმისთანა საგანია, რომ თუ არ დაინახე, ვერ ირწმენ და ზოგიც იმისთანაა, რომ თუ არ ირწმუნე, ვერ დაინახავ. ცასა და ცას იქით, სწორედ იმისთანა ადგილებია მაძებარ გონებისათვის, რომ თუ არ ირწმუნე, ვერას დაინახავ.“ * (ი. ჭავჭავაძე, თხზულებათა აკად. გამოც. ტ.5, გვ.540). სწორედ ასეთი რწმენის სესახებ ამბობს უფალი: „ნეტარ არიან, რომელთა არა უხილავ და ვჰრწმენე.“

ამრიგად „განდეგილში“ ერის სულიერი დაცემის სურათი უნდა იყოს წარმოდგენილი. ოდესღაც „რწმენის ნათლით ამაღლებული“, ღმერთთან მიახლოებული საქართველო საწუთროს ხიბლმა აცდუნა, ხორციელმა ვნებამ დაამხო და უიმედობამ დასაღუპად გასწირა.

„...ეხლანდელს დროს რაღაც ხიფათი შეემთხვა და ადამიანის ლოღიკამ გზა შეიშალა... სულ ყველაფერი აირივ-დაირივა, ტყუილი და მართალი ვეღარავის გაურჩევიათ, ქვენა გრძნობანი ზენა გრძნობათა ადგილას გამეუფდნენ, ცოდვამ მადლის პირბადე ჩამოიფარა...ყველანი ვხედავთ ამას... და ვიშვნევთ, და ვიწყნარებთ ამისთანა ყოფას... თითქო კეთილს, მართალს, მადლს უღონობა შეაჩნდათ და ამის გამო ბოროტს, ტყუილს და ცოდვასღა მივენდენით სრულის იმედით, რომ იგი ჰქმნან კაცის ბედნიერებისათვის, რაც კეთილმა, მადლმა, მართალმა ვერ შესძლეს“ - წერს ილია სტატიში „უარმყოფლობა ჩვენში“ და მასში გამოსჭვივის სწორედ ის ტკივილი, რაც ასახულია პოემა „განდეგილში“- ღვთიური მადლის პირბადით საცდურის მოსვლა, სულიერი დაცემა და საშინელი მარცხი. ამგვარი ახსნა ნაწარმოების მხატვრული შინაარსისა, რომელიც მრავალ მეცნიერს ფილოსოფიურ პოემად მიაჩნია, სრულიად არ აკნინებს მის მხატვრულ ღირებულებას. პოეტს არაჩვეულებრივად აქვს წარმოჩენილი ნააწარმოების ორივე პლანი - ზედაპირულიც, ერთი ბერის სულიერი გარდატეხა, მისი ტრაგედია; და იგავურ-მხატვრულიც - ერის სულიერი დაცემის სურათი, ერის ტრაგედია. ორივე მათგანი ისე ღრმად და საფუძვლიანად აქვს გააზრებული ავტორს, რომ ბერისა და ქვეყნის კერძო სახეებში ამასთანავე ჩანს ზოგადადამიანური, საკაცობრიო პრობლემებიც.

ემიგრაციაში მყოფ ჩვენს თანამემამულეს ივანე ზურაბიშვილს მიაჩნდა: „პოემის ძირითადი აზრი ის არის, რომ იდეალისათვის გადახვევა, რაშიაც უნდა გამოიხატებოდეს ის...უკარგავს ზეციურ მადლს.“ (იხ. „ილია ემიგრანტთა თვალით“, ტ. 1996 წ. გვ.246) პოემაში ასეთ საგნად დასახელებულია სულის ცხონებაო, წერს იგი. იდეალისათვის გადახვევასთან დაკავშირებით ამ კონკრეტულ შემთხვევაში ხსენებული მოსაზრება სწორად მიგვაჩნია, მაგრამ აქ რომ ნებისმიერი იდეალი იგულისხმებოდეს არა გვგონია. პოემის თემად ბერის ცხოვრება იმიტომ არის აღებული, რომ „სულის ცხონება“ მარტო ბერისთვის არ არის ცხოვრების მიზანი და საზრუნავი. ეს არის სწრაფვა არა მარტო სასულიერო პირთა, არამედ მთელი მართლმორწმუნე ერისა, რა კონკრეტული საქმიანობითაც არ უნდა იყოს იგი დაკავებული. ზეციურ მადლს დაკარგავს ის, ვინც უფლისაკენ მიმავალი გზიდან გადაუხვევს, ერი იქნება თუ - ბერი.

„განდეგილის“ მკვლევრები ზოგჯერ ზედმეტად აზვიადებდნენ ხოლმე პოემის ჩანაფიქრს - ილია მთელ საქართველოს ბერად შედგომისაკენ მოუწოდებდაო. რა თქმა უნდა, გონიერი კაცი ვერავის მოუწოდებს ისეთი რამისაკენ, რაც მათ არ ძალუძთ. ილიას კარგად ესმოდა, რომ ასეთი გზის არჩევანი „ადამიანის მრავალფერი ბუნებით“ იყო ხოლმე განპირობებული. მთელი ერი ბერობის უდიდეს ღვაწლს ვერ იტვირთებდა, მაგრამ ის მცირე ჯვარი რომ მაინც ეტარებინათ, რომელიც ყველა ქრისტიანს მოეთხოვება მრწამსის აღიარებით და მცნებათა აღსრულებით, რა თქმა უნდა, მისი აზრით საჭირო იყო, რადგან დაცემულმა წამოდგომაზე რომ არ იფიქროს, შესაძლოა ველიდან უფსკრულშიც აღმოჩნდეს.

„ბეთლემი“ - ერის სულიერი ზესწრაფვის და ზნეობრიობის მწვერვალი დაცარიელებულია იმიტომ, რომ ერმა ერობა ვერ შესძლო და ბერმა - ბერობა. ღმერთთან სიახლოვეს, სულიერების მწვერვალზე დამკვიდრებას „თუ არ ღვთის ღირსი“, სხვა ვერ შესძლებს, თუ არ „მცნების ნათლით ზეაღზიდულ-ამაღლებული“, ვერავინ შეწვდება. ამიტომ „განდეგილში“ არც მარტო ერთი ბერის პრობლემა არის წამოჭრილი და არც მარტო ბერობისა. საერომაც და სასულიერომაც - მთელმა ერმა მისთვის წილხვდომილი ჯვარი უნდა იტვირთოს და ზიდოს იმ მწვერვალისაკენ, თუ უნდა, რომ კვლავ „ღვთის ღირსი“ გახდეს, სულიერების მწვერვალი დაიბრუნოს და დაცარიელებული „ბეთლემი“ გამოაცოცხლოს.


ბმული:
* http://geolit.ge/ninidze/betlemi/betlemi_6.htm
* http://churchandria.ucoz.net/other/dacarielebuli_betlemi.htm

@

* http://217.147.235.82/bitstream/1234/315592/1/Gamarjveba_Glovis_Gheleshi.pdf -- ტარიელ ფუტკარაძე - გამარჯვება "გლოვის ღელეში" (ილია ჭავჭავაძის "განდეგილის" ტექსტი და ქვეტექსტები)

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptyWed Nov 18, 2020 3:30 pm

შარლოტა კვანტალიანი

დამატებითი მასალები 1987-2007 წლების გამოკვლევებიდან

ილიას სამართლიანობა საყოველთაოდ არის ცნობილი. ნათქვამის დასტურად ის ფაქტიც საკმარისია, როცა 1875 წლის 19 დეკემბერს ილია წერილს უგზავნის თავის დიშვილს, იმჟამად ყვარლის მოურავს გიგო აფხაზს ფა აფრთხილებს, რომ უსამართლოდ არ მოექცეს გლეხებს, „ქაღალდზე უფრო ღირებული სინდისიაო“, მოძღვრავს მას.
შ. გოზალიშვილის პუბლიკაციაში ამოვიკითხეთ ცნობა, რომ არტურ ლაისტს 1884 წელს უთარგმნია ილიას ლექსი „მტკვრის პირზედ“ და ამას ლაისტი მტკვრის პირას ილიასთან ერთად ნადიმის დროს იხსენებს. ილიას ძალიან უყვარდა ახალგაზრდები. ცნობილია მისი დამოკიდებულება ვაჟა ფშაველას მიმართ, მაგრამ ყველამ როდი იცის, რომ ილია ვაჟას ყოველ სტრიქონში უხდიდა ჰონირარს და ბოლოს მუდმივი ჯამაგირიც დაუნიშნა. ეს 1886 წელს „ივერიაში“ ხდება, რაც ახალგაზრდა პოეტისთვის დიდი სტიმული იყო.


ბმული:
* http://textologi.blogspot.com/p/2013-3-2015-15-17-1987-2007-xv-xvi-xvii.html

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptyWed Nov 18, 2020 4:32 pm

Reichert Verlag

Erzählungen aus Georgien

Tschawtschawadse, Ilia

Herausgeber: Tandaschwili, Manana

Übersetzer: Lichtenfeld, Kristiane

Erzählungen aus Georgien
2018
14,8 x 24,0 cm, 240 S., Gebunden
19,90 €

ISBN: 9783954903238


Der einer Adelsfamilie entstammende Schriftsteller, Bankier und Aufklärer Ilia Tschawtschawadse gilt als der „Vater der Nation“. Als einer der Ersten nach der russischen Kolonialisierung studierte er in Petersburg, brachte von dort fortschrittliche Ideen mit und wurde – mit kritischem Blick auf die Rückständigkeit und Lethargie in seinem Heimatland – zu dessen regem Förderer. Er teilte seine Güter unter die Leibeigenen auf, gründete eine Alphabetisierungsgesellschaft, die Adelsbank, Zeitschriften , die Schauspiel-Gesellschaft, die Historisch-Ethnografische Gesellschaft Georgiens. Seine Prosa zeichnet ein vielfältiges Bild der georgischen Gesellschaft im 19. Jahrhundert.


Inhalt

Ilia Tschawtschawadse – der „Vater der Nation“.
Vorwort von Manana Tandaschwili ............................... 7

Der Dichter. Nachdichtung von Leonhard Kossuth ................... 11 - პოეტი (ლექსი)

Die Erzählungen. Übersetzungen von Kristiane Lichtenfeld .............. 13

Notizen eines Reisenden ................................... 15 - „მგზავრის წერილები“
Erzählung eines Bettlers ................................... 33 - „გლახის ნაამბობი“
Ist das ein Mensch? ...................................... 95 - „კაცია-ადამიანი?!“
Am Galgen. Eine kleine Begebenheit ........................... 163 - „სარჩობელაზედ (პატარა ამბავი)“
Die Witwe Otaraant ...................................... 177 - „ოთარაანთ ქვრივი“

Ilia Tschawtschawadse – unser Zeitgenosse.
Historisches Nachwort von Leonhard Kossuth ........................ 229


ბმული:
* https://reichert-verlag.de/autor/t/tschawtschawadse_ilia
* https://www.amazon.com/Erzahlungen-Georgien-German-Ilia-Tschawtschawadse/dp/3954903237

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptyWed Nov 18, 2020 5:04 pm

ილია ჭავჭავაძე 81_410

Ilia Chavchavadze

The Hermit A Legend by Prince Ilia Chavchavadze, translated from the Georgian by Marjory Wardrop, London, 1895.

PREFACE

While most English readers are, to some extent acquainted with the literature of Persia,
there are but few who are aware of the existence of Georgian literature. Yet Georgia is well
worthy of attention. The Man in the Panther's Skin, by Rust'haveli, the great epic poet of the
XIIth century, loses nothing by comparison with Firdausi's Shah Nameh; but what modern
Persian can be placed beside Barat'hashvili or Chavchavadze ?
Endowed by nature with exceptional gifts, assimilating alike the culture of the East and
West, the Christian kingdom of the Caucasus achieved a high degree of refinement and
enlightenment at a very early date; and, despite the fierce blasts of war that have swept
ceaselessly over the land, the light of literature has been kept alive.
Prince Ilia Chavchavadze was born in 1837. His family has produced many remarkable
men, including the poet Alexander Chavchavadze (1786—1846), who was much influenced by
the writings of Byron. Prince Ilia received his education in the Tiflis grammar-school and the
University of St. Petersburg.
In 1863 he published a journal, Sakart'hvelos Moambe, which had a great influence on
his countrymen. In the same year he wrote his novel, "Is that a Man?" in which he drew a picture
of the aimless life of the average country squire. This tale raised a storm of ill-will, but it
achieved the object of its author: the landed gentry saw their faults mercilessly mirrored forth;
first of all they were angry, then ashamed, finally awakened to self-improvement.
Chavchavadze's literary activity extends over a period of well-nigh forty years, and falls
into three divisions. In the first, he is critical and satirical, endeavouring to rouse men from the
lethargy in which they lay. In the second, he encourages them to lead a nobler life, by reminding
them of the glorious past of their country, and by depicting the heroic deeds of patriots. Finally,
he has passed into a phase which may be described as almost purely aesthetic.
To this last division belongs The Hermit, written in 1883. Based upon a legend, the poem
has, in my opinion, a symbolic meaning added. Is not the hermit meant, perhaps, to represent
mediaevalism, and the shepherd girl, so bewitching and bright, the Renaissance, which has come
so much later in Georgia than in the West? Before her beauty and gladness the old life cannot be
lived, and must either share in her joy or die. From ancient Buddhist legend to modern French
romance, many stories have been written on the temptation of holy recluses. The Hermit differs
from all these in its wonderful simplicity. Here, we have no theatrical machinery, no dazzling
wealth, no dreams of power to tempt the monk from his solitude, poverty and suffering; no
vision of Cleopatra or Semiramis to wile him from the path of duty., but only a simple maiden,
innocent and lovely, who tells him of the pure loves of mankind and of the joyousness of life.
Yet, we feel that the temptation is all the more subtle and strong for its very simplicity. In the
original the style is dignified and harmonious, and the descriptions are full of poetry, and tender
sympathy with nature in all her moods.
It is not as a poet and novelist alone that Prince Ilia is distinguished. He is the Editor of a
daily paper, Iveria, published in Tiflis, managing director of the Land Bank of the Nobility (an
institution which devotes all its profits to educational and other philanthropic work), an eloquent
orator, and in all the social life of the nation the most prominent figure.
I regret that my translation is so far from doing justice to the original. The difficulty of
learning a tongue hitherto unknown in the West, and of rendering an idiom unallied to any
known family of languages may be pleaded as some excuse for my shortcomings.
MARJORY WARDROP.
Kertch, Crimea,*
October 1895.


THE HERMIT

I
There, where Mount Kazbek rears his noble brow,
Where eagle cannot soar, nor vulture fly,
Where, never melted by the sun's warm rays,
The frozen rain and snow eternal lie;
Far from the world's wild uproar set apart,
There, in the awful solitude and calm,
Where thunder's mighty roar rules o'er these realms,
Where frost doth dwell and winds sing forth their psalm;
There stood in former days, a house of God,
Built by devout and holy men, the fame
Of that old temple still the folk hold dear,
And Bethlehem is still, to-day, its name.
The ice-bound wall of that secluded shrine
Was hollowed out from craggy, massive block,
And, like an eagle's eyrie on the cliff,
The door stood carved in the solid rock.
Straight downward from this gate unto the path
There hung descending a rough iron chain,
And save by that strange ladder's aid alone
Man could in no wise thereto entrance gain.


II

In days of old, monks left this world of woe.
And there they dwelt devoted unto God,
In that wild wilderness they sang their songs
Of praise, and in the path of saints they trod.
There they withdrew to seek God's solitude,
There they abandoned all earth's vanity,
And, in that everlasting dwelling sought
To fit themselves for God's eternity.
Those holy fathers sacrificed this world,
And, for the pain they suffered in that shrine,
The mountaineers revered them, and they sang
The praise of good deeds, and grace divine.
And by the people still that place is held
So holy, even now, that in the chase
A refuge there the wounded beast may seek,
For there no huntsman dares to leave his trace;
None save the man whose life is given to God
Can rest within that ruin's sacred shade,
And he who breaks this law must perish there
By swift, avenging lightning's trenchant blade.


III

And there, in yon forsaken hermitage,
An anchorite took up his lone abode,
He left the fleeting world and, set apart,
Gave up the present for the life with God.
Far from the dwelling of the sinful man,
Far from the realm where wickedness holds sway,
Where e'en the just man scarcely can escape
From Satan's tempting power; where, night and day,
Man is pursued by evil, like a thief
Which tries to seize upon him unaware;
Where, e'en if right be known by its true name,
The hand of sin will still all evil dare;
Where faithlessness, corruption, rapine dwell,
And brother for his brother's blood doth lust,
Where discord turns the purest love of friends,
By scandal's breath, to hatred and mistrust...
He left that fleeting world where every gift
Is as a snare, and beauty but a lure;
The devil uses even virtues there
To wile th'unwary, and his prey secure.


IV

Alone the hermit dwelt, amid this ice,
A solitary anchorite, his mind
He troubled not henceforth with painful thoughts
Of all the sinful cares of human kind.
He banished from his heart each worldly grief,
Each thought, concern and wish that was profane,
That he might stand before the judgment seat
Of God, with spirit pure and free from stain.
Both day and night, with lamentation, prayer,
And scourging martyred he, for his soul's sake,
His flesh, and, like a vessel wash6d clean,
With tears he strove his spirit pure to make;
Both day and night, with sighing and complaint,
The icy rocks re-echoed forth his groans,
And his fast-flowing, suppliant tears ceased not
In that lone home of weeping and of moans.
Far from this transitory earth apart,
His spirit like a flower there did bloom;
Each worldly wish was calmed and laid to rest,
And all desire was buried in the tomb.


V

He was not old — upon his saint-like face
His soul's nobility was pictured fair,
It could be seen his spirit was the home
Of other thoughts than those of worldly care.
His features melancholy, thin and sad,
Yet beamed with loveliness of grace divine,
Which from his deeply wrinkled, lofty brow,
Like bright encircling halo, forth did shine.
So gentle and so sweet was the deep thought
Expressed in his clear, meditative eyes,
It seemed as if in them was mirrored forth
Virtue herself, arrayed in modest guise;
As if, with gently gladness, they rejoiced
At Paradise's open entrance gate,
Together with his soul, to meet their Lord,
And hastened on, with faith secure, elate.
In fasting and prayer, with body weak,
He lived like holy martyrs who attain,
By many roads of suffering and of woe,
To glory, conquering heroes over pain.


VI

His witness was accepted of the Lord,
Who hearkened to His Humble servant's sighs
And, as a token of His grace, vouchsafed
A miracle in answer to his cries.
In the dark cell wherein the monk did pray
The window faced the dawning day's first gleam,
And downward, in a flood of lustrous light,
The rays of sun and moon did through it stream.
And o'er yon solitary mountain peak
When rose the sun's glad rays of morning light,
Through that small window in his lonely cell
The beam shone down, a column broad and bright.
Lo! when the hermit prayed, it was ordained
That on the ray his book of prayers should stand,
And on that solid sunbeam did it rest
Secure and safe, by God's divine command...
Thus passed his days, and thus rolled on the years,
And as a sign that God approved the way
Wherein he walked, thus pure and without sin,
This wonder was performed day by day.


VII

One evening, from long vigils weary, worn,
Forth through the door he dragged his limbs, and fixed
His meditative gaze upon the plain
Stretched, verdant-carpeted, the hills betwixt.
The setting sun had not yet sunk to rest,
Behind the mountain's summit still he beamed,
And round the peak, like fan of flaming fire,
The heav'ns with a broad-stretching glory gleamed,
Like to a brazier, burned the bright blue sky,
And sparks of yellow and deep crimson-hued,
Glittered among the clouds; bent back by them,
They trembled with a thousand tints imbued.
The hermit was entranced, and raptured gazed —
So wondrous fair, so glorious was the sight —
Upon the splendour of the glowing sun
As on a living picture of God's might...
But suddenly the wind arose; o'er rocks,
Ravines and caverns blew the stormy blast,
And, like a serpent, over Kazbek's peak
A dark low'ring cloud, swift gliding, passed.


VIII

It crept along, tyrannical, immense,
And stretched across the heav'ns' expansive vault,
Then burst the thunderclap, and roared with rage,
As one who doth his deadly foe assault.
The heaven and earth were straight with trembling seized
At that loud noise, that terrible uproar —
Then sudden darkness overspread the sky,
And hissing hail forth from the clouds did pour.
Upon the earth, all intermingled, burst,
With furious din, the thunder, lightning, hail,
The raging wind blew fiercely 'mong the rocks,
With angry whirl, a wild, strong, howling gale;
All these together strove, so that it seemed
As if God oped his vials of wrath, and hurled
An awful judgment down from heaven that day
As retribution on His erring world...
But now the monk took refuge in his cell,
He prayed, with fervently upraised hand,
Before the Virgin's image, that the Lord
From sin and ruin would redeem the land.


IX

Then suddenly, he heard a human voice,
And, startled at this unaccustomed sound,
Again he listened, and he heard beneath
As if one called from out the mirk profound.
Quickly unto the door the hermit ran,
Against the ladder saw a bending form,
And lo! a childish voice cried out aloud
And begged a shelt'ring roof in that wild storm.
Say, can it be a son of man who roams
In this fierce deluge, on this awesome night?
The wild beasts e'en lie cow'ring in their lairs,
In fear they flee the fury of God's sight!
Who art thou?" said the monk, "Art thou a man?
Or evil sprite sent by the devil here?"
"Human am I — I pray thee shelter me!
For God's love, save me now from death's dire fear!
Dost thou not see that heaven is well-nigh rent
And, overwhelming, on the earth doth press?
Is this a time for words! Oh, pity me!
Refuse me not a refuge in distress!"


X

"Thou sayest well. If thou be son of man
'Twere sin to leave thee to the storm a prey;
If thou be spirit ill, then God must wish
To make a trial of His poor monk this day.
Come up whoe'er thou art! God's will be done!
Hold fast this iron chain, and have no fear
It is a ladder safe, footholds there are
By which a man can mount securely here!"
At last he reached the monastery door;
Climbing the steep ascent of that rough chain.
The hermit met him "What or who is this?"
In the deep gloom he asked himself in vain.
"Come in, who'er thou art. I'll shelter thee,
Take refuge here, kneel down and pray,
This is my cell, and lo! it is God's house;
Here many a knee hath bent before this day."
He led the way; into the cell they came;
Here was the darkness deeper, e'en despite
The ashes of the almost burnt-out fire
Which in the gloom gleamed with a feeble light.


XI

Now, when God's Mother let this new-come guest
Into the cell, and showed of wrath no sign,
The monk said in his heart: "'Tis son of man,
And not a spirit harmful and malign!"
The stranger sank down quickly, numbed and wet,
And stirred the cinders, then recumbent lay
Upon the hearth, with both cold hands outstretched,
Over the dying embers' fading ray.
"How cold it is!" exclaimed the shiv'ring guest,
"Ugh! Ugh! I'm frozen into stone!"
The hermit started at the sound, 'twas like
A maiden's voice, he trembled at her moan.
Could it then be that fate had hither sent
This shape in woman's guise to be a test!
And, like a flash of lightning, came this thought
Into the horror-stricken hermit's breast.
But e'en if fate had sent this for a trial,
It must have been by God's own self designed;
Therefore he took it from the Lord in faith,
In confidence and peace of heart resigned.


XII

"Hast thou no firewood?" asked the visitor,
"Go, bring some here and light a fire! A load
Upon my back, to-morrow, will I fetch;
But let me warm myself, for love of God!"
The hermit, from the corner, brought some wood
To light the fire anew; the blaze that beamed
When it was kindled, fast dispersed the gloom,
And through the darksome cell it brightly streamed.
But when the ray, cast from the lighted fire,
Upon the stranger guest, there seated, glowed,
A picture of enchanting loveliness
Unto the hermit's wond'ring eyes it showed.
Full of bewitching beauty, full of life,
A youthful maiden by the fire reclined,
Of noble mien, yet meek, she seemed; her neck
Was bare, and graceful as the timid hind.
The beauty shed abroad from her black eyes
Disputed with the warmth cast by the glow
Of firelight, and beneath that conquering gaze
It yielded up to her, and flickered low.


XIII

The grace of Love herself, if she desired
To picture forth the beauties of her mind,
And if she dwelt incarnate on the earth,
A fairer semblance could not wish to find.
One could not say if grace adorned her form
Or if her form was ornament to grace;
E'en envy, hatred's self, could naught descry —
In that fair maid, of fault there was no trace.
Who would not tremble 'fore her glorious eyes,
Her brilliant cheeks, and bosom heaving high?
Look at her lips!... It seems that Love has left
A kiss imprinted on them tenderly...
Who is not drawn and captivated held
By mighty Beauty's all-enchanting power?...
'Tis said that by its influence subdued
The savage beasts are tamed, and gentle cower.
And e'en that hermit stern, severe and sad,
Grew gentler and more mild, by beauty swayed;
With sorrow in his guileless heart, he gazed,
His eyes held captive by the lovely maid.


XIV

At length he asked her: "Who art thou, my child?
What can have brought thee to this desert drear,
In such rough weather, when the tempest wild
Has almost flooded earth, afar and near?"
"A shepherd lass am I. Down in the lap
Of Kazbek's mount my father's flocks I fed;
Deceived were the sheep by the fresh grass,
I followed them, and on they still were led.
Fair was the evening, when the setting sun
Was glowing, and upon the sky I gazed
Until I could see naught but heaven's vault,
For in its brilliant light my eyes were dazed.
The great sun shone, surrounded with bright rays,
Behind the mountain peak, and heart and eye
Were ravished with the beauty of the sight —
'Twas like God's face that beamed so fair on high.
I quite forgot to heed my father's words:
'My child, trust ne'er yon mountains, for I've seen
The stormy blast sweep suddenly from heav'n,
Although the sun rose glorious and serene'.


XV

"It matters naught! Come," said my eager heart,
'Dost thou not wish this wondrous scene to view?
Intent I gazed... but Kazbek suddenly
Frowned fierce, and clouds o'erspread the heavens blue.
In one brief moment all was darkness drear,
And from the mountain blew a chilly wind.
I wish'd to take the sheep home ere nightfall,
But 'twas too late, the way I could not find.
For suddenly the storm came sweeping on,
Like drops of lead the hail began to shower;
I trembled for the sheep, but could do naught —
In that deep gloom fear robbed me of all power.
Indeed this mountain treacherous is, and false;
For sudden darkness had obscured the day,
The smiling heaven had changed to sudden hell.
And all my joy was turned into dismay.
Ah! why did I not heed my father's words!
What will befall me! Woe is me! They say,
I've heard it oft, that those who disobey
Their father ne'er can prosper in their way.


XVI

"I, disobedient to my father's words,
Had lost the sheep. I only was to blame.
But (canst thou tell me?) how can one avoid
The law that fate inex'rable doth frame?
It was not for the flocks I grieved alone,
'Twas that my father dear would be alarmed —
I am his only child, he loves me much —
Ah! sorely would he grieve if I were harmed.
The sheep were gone — they were his sole support,
His only means of livelihood and gain —
Yet, were I only safe at home once more
He would not frown, lest he should cause me pain.
I stood in that wild storm on yon hillside;
Upon the land, from heaven, the deluge poured,
The mountain shook and trembled to its base
Beneath my feet, while loud the thunder roared. —
What could I do! Where could I hope to find
A shelter from the tempest's raging blast?
Shall I be bold, and strive to reach my home,
Or trust to fate until the storm be past?


XVII

"But if I stay — who knows if I am safe
From this dark night's impending, awful doom!
If I go forth — in some deep, rocky glen
I may be dashed to pieces in the gloom...
Yet I resolved to take the homeward path;
And said: Whatever comes to pass is good!...
Nor canst thou say that I mistook my way;
For here in safety presently I stood.
I felt the chain, and then I knew that this
Must be Mount Kazbek's far-famed, saintly shrine;
Full often had I from my father heard
That here a monk lived for the life divine.
With joy I called aloud, and called again;
My voice was powerless 'gainst the raging wind.
'Woe unto me', I cried, 'if none can hear,
If on this night no shelter I shall find!'
But God had mercy on me, and at last
My cry He carried through the storm to thee —
I need not tell thee more — thou know'st the rest —
May God save thee, e'en as thou hast saved me."


XVIII

"Thanks are not due to me that thou art safe,
For God alone can save the child He made;
He ever stretches forth a helping hand
That He may all His chosen creatures aid..."
"It seems thou thoughtest me a spirit ill!"
"Be not amazed nor troubled in thy mind,
What being in the world would visit me,
A lonely monk forgotten by mankind!"
"Hast thou no ties upon the earth, no friend,
No brother, sister, kin dear to thy heart?"
"These had I once; to all I said farewell.
To serve the Lord, from yon world did I part."
"Hast thou lived here for long?"' "I cannot tell."
"Thou canst not tell!" "My child, from all the fears
Of yon fast-fleeting world apart I dwell.
What reck I of the flight of passing years?"
"And dost thou live without a human friend?"
"To me God's holy will was thus revealed."
"But why should God desire that man should stay
Alone amid these icy rocks concealed?


XIX

"May God not be displeased, nor thou, O monk!
For I am very ignorant in speech...
When in yon vale below I watched my flocks,
And looked up here, as far as sight could reach,
I often pondered o'er my father's words:
'That there a monk dwelt, in those realms of ice,
Who for his soul's sake suffered solitude',
And of his body made a sacrifice.
This tale surprised me, for I could not think
How this should be a pleasing deed to God;
He surely could not be displeased that man
Should love the world where He Himself had trod!
I said within myself: 'How can this be?
'Why did God deck the earth and make it fair
'If man should look upon it as a curse,
'And leave the world and all its beauties rare?
'Should I abandon all, all earthly ties?
'From all my friends, and home, should I depart?
'O God, forgive me! 'tis too hard a task!
'I could not with such ease crush my poor heart!'


XX

"How canst thou bear to leave the world of joy?
Its pleasures sweet thou surely knowest well!
Death sways all here, but there is gladsome life:
Here grief abides, but there delight doth dwell.
Hast thou from thy crushed heart torn ev'ry tie?
Does love no longer linger in thy breast?
Hadst thou not brought grief hither with thee too?
Do care and sorrow ne'er disturb thy rest?
Do dreams of home ne'er haunt the weary hours?
Dost thou ne'er for thy friends and parents pine,
Was there no heart to make thee happy there —
No heart which throbbed in harmony with thine?
How couldst thou leave all love?"... "Hear me, my child!
The soul is dearer than all vain delight;
It is a captive in yon fleeting world,
These joys are chains that stay its upward flight."
"Are all who dwell within the world then doomed?
Must we all hopes of safety then forego?"
"Salvation's road lies open unto all;
This is life's way for me-a way of woe!"


XXI

"A way of woe!" These words he scarce had said
When chilling horror seized the hermit's heart.
Such words betokened bitter discontent —
How could complaint in his calm life find part?
"A way of woe!" 'Twas cry of suff'ring soul
Sunk 'neath the load of sadness and distress —
'Twas like a sobbing sigh, a mournful moan
For joy departed and lost happiness...
What had he lost? Should he not gladsome feel
That from the weary world he had withdrawn,
And all its fleeting fancies flung aside
That for his soul a day of rest might dawn?
It cannot be that still he casts behind
A longing look on life and its delights,
When upward, e'en to God's most holy throne,
Sweet immortality his soul invites.
What had come o'er him? What had moved him thus?
It could not be that now he mourned his fate,
And felt regret that he had yielded all
To Him, who every being did create!


XXII

He dares not own himself displeased with God;
The soul that trusts Him He will never leave.
Was not God's blessing generously given?
He could not wish for more — why did he grieve?
Yea! Yea! His grace was all he could desire...
Then, whence had come those words of deep despair?
Around his cell he glanced, oppressed by fear,
As if perchance some lurking fiend hid there.
But none was there... none save the wearied maid,
Who, sunk in slumbers soft, in silence lay,
While lovingly on her the firelight glowed
And flickered o'er her face, glad and gay.
Bewitching was she as she lay asleep,
Adorned in beauty and all charms of love,
As if, seeking to make her fair and good,
Both love and happiness together strove.
Beauty divine seemed to have shed on her
All the rich treasures of its boundless store,
And, as the nightingale's upon the rose,
So beauty's soul upon her cheek did pour.


XXIII

And when the hermit gazed upon that face
The stormy waves that tossed his heart were still.
Surely some secret force held him enslaved
That he must look on her against his will!
What power is this that o'er him casts its spell?
Is it delight, or sorcery's fell snare?
His eyes were traitors to his mind's command;
He tried to turn away, but still stood there.
Long time he looked... then into his cold heart
At last there streamed a ray, so tender, warm —
He trembled, yet he felt the trembling sweet...
What gape it such a strange and subtle charm?
His agitated heart heaved with quick throbs,
Ne'er had he felt it thus before this day,
He heard the melody of silver strings;
As on a lyre, love on his heart did play.
What meant this sweetness hitherto unknown?
He could not tell this tender feeling's name;
If it was sinful, why was it so like
Immortal life, his soul's incessant aim?


XXIV

A step he took — himself he knew not why —
Calm and serene still slept the wearied maid,
And pleasing thoughts pursued her in her dreams,
While round her parted lips a proud smile played.
And that seducing smile so sweetly hired
Th'enchanted gazer to a fatal kiss,
None could deny those soul-enticing lips,
Not e'en an angel fresh from realms of bliss.
Now, lo! the unhappy monk bent down his head
To kiss her face... but seized with swift alarm
He started back... 'Twas death's delusive snare
That sought to draw him by the maiden's charm.
He was not vanquished? Nay, it could not be
That now his faith had lost its former power —
The thirst for holiness that filled his soul
Would surely last until life's latest hour!
He could not cast away God's holy gifts,
The welfare of his soul and grace divine.
To change them for this earth's harassing cares?
For passing worldly pleasures dared he pine?


XXV

But who is this that calls reproachfully,
"Hast thou not fallen into fatal fault!"
Who cries, triumphant o'er his wounded heart:
"Art thou not vanquished by my first assault?"
Whence comes this sound of noisy, mocking laugh?
What merriment is this that greets his ear?
No one was there; and yet, it could not be
That this loud laugh was born of naught but fear!
And tremblingly, with terror, he looked round;
He was alone… still slept the unconscious maid.
In haste he rose, and, filled with wild alarm,
Before the Holy Virgin bent and prayed.
Is there no help? E'en looking on that face
The same dismay the hermit's heart assails,
'Gainst that curst laughter, fraught with deep reproach,
His erstwhile potent prayer naught avails!
His soul entreats his erring heart to pray,
But all its earnest efforts are in vain;
E'en kneeling 'neath the Virgin's sheltering gaze
He cannot his rebellious will restrain!


XXVI

He looks upon the holy Virgin's face,
His supplicating eyes entreat her aid —
But, woe! her gracious smile beams not on him,
Before him still he sees the shepherd maid.
What brings that form again before his eyes'?
Is it of flesh, or but a phantom pale?
Or has the image of God's Mother changed
Into the likeness of a mortal frail?
Since he has fall'n, does God not deem him fit
To look upon the Virgin's holy face?
Has He performed a miracle divine
To bring His erring servant back to grace?
He tries to cross himself, but lo! his hands
Refuse to move; he seeks to breathe a prayer,
His tongue is mute; he, thirsting for God's smile,
Can see naught save the cursed maiden there.
"Now, canst thou still resist?" and in his cell
The mocking laughter re-echoed forth once more.
No longer could the unhappy monk remain;
But, like a madman, rushed forth thro' the door...


XXVII

...The day was dawning, fair the morning broke,
And from the heav'ns the clouds were chased away,
While o'er the tranquil earth a zephyr breathed
And everywhere peace held her potent sway...
But who is this with wildly waving hair
That runs among the rocks with trembling dread?
It cannot be the monk!... 'Tis he indeed!
O'er his pale face a death-like hue is spread.
See how he stands upon the very brink,
And gazes longingly on yonder peaks,
As if he on those lofty mountain heights
His last and only consolation seeks.
He watches for the sun's first rising ray;
Why doth it tarry? Why doth it delay?
Until this day e'en Time itself was naught,
Why doth a moment now cause him dismay?
— The sun arose! Into his cell in haste
The monk returned, by dawning hope consoled;
For through his window streamed the sun's bright beam,
And stood there like a pillar, massy gold.


XXVIII

His heart was calmed... Once more with timid trust,
His eyes he turned towards the Blessed Maid;
Once more the image smiled upon the monk,
Looking with favour on him as he prayed,
"O God! Thine anger then is turned away!"
And thankful tears forth from his eyes did well.
He laid his book of prayers upon the ray;
But, woe! the unhappy man! alas!... it fell.
Before the hermit's eyes the light grew dim;
Fear seized his fainting heart, and hopeless dread;
With a wild, Availing shriek of woe he fell,
In that bright beam, from earth his spirit fled.

* * * * *
And there where saints once sang their grateful hymns,
And glorified God's wondrous works and ways,
There where they offered daily sacrifice
Of lamentation, love, and prayer, and praise,
There, midst the landslips and the broken stones,
Only the wind moves to and fro, and sighs
While, fearful of the mighty thunder-clap,
Within its lonesome lair the wild beast cries.




@ @ @

Poems

ELEGY
The pale light of the full moon
Was streaming on the fatherland
And its white ray among the mountains
Hovered in deep blue space.
Nowhere a sound, nowhere a cry
Nothing born of parents stirred
Save sometimes crying in pain
Some Georgian sobbing in his sleep was heard.
Again alone… and the mountain's shade
Caressed my native land in sleep
Still sleep O God! Sleep, always sleep
When shalt thou deem us worthy to awake?

SPRING
The wood is clothed in leaf?
The swallow twitters again,
In the garden the solitary vinestem
Weeps with excess of joy.
The mead is in bloom,
The mountains blossom,
O beloved fatherland
Why dost thou not bloom?


O OUR ARAGVA...*
O our Aragva how I love thee!
Thou art the witness of our ancient life
On thy banks my, fatherland
Was at one time a glory.
The ancient greatness of my native land
Flourished before thy holy eye.
I love thee for this, that I a Georgian
There on thy banks was born.
In thy waves in the midst of my land
A long history lies buried
And pure Georgian blood
Has been poured forth on thy banks.
There where thy powerful stream
Mingles with the troubled slow Kura
There once was spilt Georgian life
There thundered the voice of Georgia for
for fatherland's sake.
Centuries have passed over thy waves
And centuries over — those Georgians
With overflowing heart on thy holy waters
How many times have I gazed with grief —
What sought I ? my country's past,
In thy sight my ancient fatherland has
sunk in the stream.
And only the tears of blood from my wearied
eyes
Give frequently broken-hearted answer.

*
The river Aragvi


THE SLEEPING MAID

I gaze on thee so calm at rest,
And look upon thy crystal breast;
Thy heart beats like the placid waves,
When summer shores the water laves.
On thy soft cheek's a gentle flush;
Thy smiling lips like rubies blush;
Like glimpse of heaven's thy pure sleep,
While o'er thee angels vigil keep.
Thy breath's as sweet as thy pure heart,
Oh! blest is he whose love thou art!

* * *
Ah!... She to whom my dear desires
Life's longings — even self — were given —
This dark land now she ne'er inspires
She dwells beyond the highest heaven
The star of my fair fortune's gone
An orphan am I here — alone —
The only joy for me that's left
Is tears — of all else I'm bereft.



BAZALETHI'S LAKE

Deep down in Bazalethi's lake,
'Tis said a golden cradle lies,
And there beneath the welling waves,
An orchard blooms, and never dies.
That garden gay is always green,
Its blossoms never know decay;
The changing seasons of this earth,
That region rare need not obey.
Nor summer's sun, nor winter's cold,
Can harm that em'rald orchard gay
For, in those sunlit glades of gold,
Eternal spring doth hold her sway.
In that fair garden's very heart
The golden cradle aye doth rest,
There man hath never dared to go —
That spot has never known a guest



ბმული:
* https://web.archive.org/web/20120223231724/http://www.nplg.gov.ge/dlibrary/collect/0001/000099/Ilia%20works.pdf

* https://www.abebooks.com/servlet/BookDetailsPL?bi=30736810781&searchurl=an%3Dwardrop%2Bles%26fe%3Don%26sortby%3D17&cm_sp=snippet-_-srp1-_-title29

study


Last edited by Admin on Wed Nov 18, 2020 11:12 pm; edited 2 times in total
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptyWed Nov 18, 2020 5:39 pm

ILIA TCHAVTCHAVADZE

L’ERMITE -I- POÈME DE ILIA TCHAVTCHAVADZE – ილია ჭავჭავაძე – განდეგილი (პოემა)

TRADUCTION JACKY LAVAUZELLE


სადაც დიდებულს მთასა მყინვარსა
Où trônent les glaciers du Mont Kazbek
ორბნი, არწივნი ვერ შეჰხებიან,
Aucun aigle ne plane,
სად წვიმა-თოვლნი, ყინულად ქმნილნი,
Où la pluie, la neige, les créatures des glace,…


ბმული:
* http://artgitato.com/lermite-i-poeme-de-ilia-tchavtchavadze/

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Admin

Admin

Male
Number of posts : 6836
Registration date : 09.11.08

ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე EmptyThu Nov 19, 2020 11:30 am

ილია ჭავჭავაძე Elias_11

Arthur Leist

Georgische Dichter. W. Friedrich, Leipzig, 1887

* Frühling - გაზაფხული
* Abenddämmerung im alasanthale
* Der Dichter - პოეტი
* In der Fremde - უცხოეთში
* An meine Feder - ჩემო კალამო
* Frage und Artwort - კითხვა-პასუხი
* Auf den Tod des Dischters Nikolaus Barataschwili - ნიკოლოზ ბარათაშვილზედ
* Der Kasbek
* Das Gewitter
* An die Aragwa - არაგვს
* Am Ufer des Kur - მტკვრის პირას
* Die schlafende Jungfrau - მძინარე ქალი
* Aus der Dichtung Den Einsiedler (Gandegili) - განდეგილიდან

ილია ჭავჭავაძე Elias_10

ბმული:
* https://www.scribd.com/document/481205506/Arthur-Leist-Georgische-Dichter-W-Friedrich-Leipzig-1887
* https://de.wikipedia.org/wiki/Arthur_Leist

study
Back to top Go down
https://armuri.georgianforum.com
Sponsored content




ილია ჭავჭავაძე Empty
PostSubject: Re: ილია ჭავჭავაძე   ილია ჭავჭავაძე Empty

Back to top Go down
 
ილია ჭავჭავაძე
Back to top 
Page 1 of 2Go to page : 1, 2  Next

Permissions in this forum:You cannot reply to topics in this forum
არმური Armuri :: მთქმელი და გამგონებელი (ავტორები და ტექსტები) :: ლიტერატურა უსაზღვრებოდ-
Jump to: