არმური Armuri
არმური
არმური Armuri

არმური - ლიტარენა, უფრო კი – ბიბლიოთეკა
Armuri - literary Arena, or library from Georgia (country)


Forum started: Sun 9 Nov 2008
 
HomeHome  PortalPortal  RegisterRegister  Log inLog in  

Share
 

 გურამ დოჩანაშვილი - ჯუმბერ თითმერია

Go down 
AuthorMessage
Admin
Into Armury
Into Armury
Admin

Male
Number of posts : 5270
Registration date : 09.11.08

გურამ დოჩანაშვილი - ჯუმბერ თითმერია Empty
PostSubject: გურამ დოჩანაშვილი - ჯუმბერ თითმერია   გურამ დოჩანაშვილი - ჯუმბერ თითმერია EmptyFri Mar 15, 2019 11:09 am

გურამ დოჩანაშვილი - ჯუმბერ თითმერია Guram_18

„ნიჭიერია, მაგრამ ზარმაცი“-სა არაფერი მწამს...

(ჯუმბერ თითმერიას ინტერვიუ გურამ დოჩანაშვილთან)

„ ... მკითხველზე, შეესაძლოა რამდენადმე მოგვიანებით, მაგრამ ყოველთვის ვფიქრობ. ვინც მკითხველზე არ ფიქრობს, ვერ გამიგია ტყუილ - უბრალოდ რატომ იგდებს თავს ისეთ შრომაში, კატორღაზეც რომ უარესია...“ - გურამ დოჩანაშვილი

- ბატონო გურამ, ჩვენი მკითხველი კარგად იცნობს თქვენს მოთხრობებს, რომანებს, კინოსცენარებს, ესეებს, პუბლიცისტურ წერილებს. თქვენი, როგორც მწერლისა და მოქალაქის, პოზიცია, ყოვლის უწინარეს, მათში ჩანს. ამდენად, ცხოვრებასა თუ ლიტერატურაზე, ხელოვნებაზე, ადამიანის, საზოგადოების, ერის სულიერ საწყისებზე, მათს ბუნებაზე თქვენი შეხედულებები მათში უნდა ვეძიოთ. თუმცა არის ერთი მაგრამ... აი, მე აქ უკვე წამომცდა სიტყვათშეხამება თუ სიტყვათწყვილი: «მწერალი და მოქალაქე»... მწერალი თავისთავად ხომ არ გულისხმობს მოქალაქეს. შეიძლება დიდებული მოქალაქე იყო, მაგრამ მწერალი არ იყო, ოღონდ იმაში, რასაც მწერალი ჰქმნის, ვფიქრობ, გაცნობიერებულად თუ გაუცნობიერებლად, ყოველთვის ირეკლება ის, რაც პიროვნების, მოქალაქის არსებაში სუფევს, ასე ვთქვათ, «კოკასა შიგან რაცა დგას»... რას იტყოდით ამის თაობაზე?

- თქვენს შეკითხვაში, ბატონო ჯუმბერ, ისეთი სისწორეა, რომ ძნელად თუ ბევრს დავუმატებ. რაღა თქმა უნდა, ნაწარმოები ყოველთვის მწერლის «კოკასა შიგან რაცა სდგას»-აა, ყოველ შემთხვევაში, ასე უნდა იყოს, მაგრამ ჩვენში, განსაკუთრებით იმ სამოცდაათ წელიწადში, მწერალი თუ სვინდისზე ხელს აიღებდა, და შეუდგებოდა სიყალბეს, ძალიანაც ადვილი იყო ამღვრეულ წყალში მოოქროვილი თევზების ჭერა. - თუმცა, ესეც ხომ «კოკასა შიგან რაცა სდგას...»-აა. არაა საჭირო მათი ჩამოთვლა, თავისი ეყოფათ, დიდად თავშისაცემი კი ისაა, ზოგიერთი მათგანი ერის მამებადაც კი თითქმის საყოველთაოდ იყვნენ შერაცხილები. მათ დაუსახელებლობას ისიც მავალდებულებს, რომ სახარებისეული - ნუ განიკითხავთ, განმკითხველი სხვაა - არ მაძლევს ამის უფლებას.

სამაგიეროდ, სიხარულით ჩამოგითვლით ზოგ მათგანს, ვინც უპატიოსნესი მწერლური ცხოვრებით იცხოვრა - ნიკო სამადაშვილი, ლევან გოთუა, რეზო ინანიშვილი, გურამ რჩეულიშვილი, ჯემალ ქარჩხაძე... საბედნიეროდ, ეს ჩამოთვლა არასრულია. ღმერთმა აცოცხლოთ და, რაღა თქმა უნდა, ცოცხლებზე თავს ვიკავებ, მათზე «ბოლომდე»-ს თქმა, რაღა თქმა უნდა, ვერ შეიძლება, რამდენიმე მათგანის იმედი კი დიდი რწმენით მაქვს.

თუმცა, ეგრეთ წოდებული მოწამლული და მოსაწამლი და საშინელი დრო, მეორეს მხრივ, არცთუ დიდი იმდენად დაუძლეველი უბედურებაა, რადგან მწერალს გამოსახვის უფრო რთულსა და მოქნილ ხერხებს აძებნინებდა, თანაც ცენზურაში, ძალიან რბილად რომ ვთქვათ, გონებით არცთუ გამჭრიახი ადამიანები ისხდნენ; და თუნდაც ის, რომ ბევრი რამ თავიანთთვის მიუღებელი და საშიში გინდაც ზედმეტადაც კი ელანდებოდათ, დიადი კანონით მაინც იბეჭდებოდნენ გალაკტიონი, ტიციანი, ტერენტი... აგერ, ჩვენი ძვირფასი ჯემალ ქარჩხაძე.

მწერალი, რაღა თქმა უნდა, მოქალაქე უნდა იყოს ამ სიტყვის ისეთი მაღალი მნიშვნელობით, გინდაც მაგიდას არ სცილდებოდეს და ქალაქ-ქალაქად არ გადიოდეს. იყვნენ, არიან ნაღდი მწერლები-ტრიბუნები და ნაღდი მწერლები-განდეგილები; რითი არ იყო საქართველოს უერთგულესი შვილი დავით გურამიშვილი, უკრაინაში რომ დასახლდა? დღეს, ამდენი ხნის შემდეგაც კი, «დავითიანი» - დ. გურამიშვილისთანა საქართველოს მოქალაქე, სხვისი არ ვიცი და, მე არ მეგულება.

ისე კი, ზედაპირული გაგებით, გალაკტიონი და რჩეულიშვილი ფიზიკურ თუ უხილავ მაგიდასთან - ანუ ყოველგან, ნაზად მოველურო ოცნებასა თუ «დაუდევარ» ყოფა-ცხოვრებაში ხომ ნამდვილად მეტნი იყვნენ, ვიდრე «მოქალაქე», ამ სიტყვის სახლმმართველისა თუ სახალხო რაზმელის ან ქუჩაში მოძრაობის წესების დამცველისდა მიხედვით და გაგებით? და ვთქვი მეც, რაღა, არა?

- თქვენ იოლად წასაკითხი, როგორც იტყვიან, თვალის გადავლებით წასაკითხი მწერალი არა ხართ, მაგრამ მაინც არ გაკლიათ პოპულარობა. ეს ასეა და ეს თქვენ იცით. გთხოვთ გააცხადოთ ჩვენთვის, მკითხველებისთვის, თვით წერის პროცესში რამდენად ფიქრობთ ჩვენზე. წერის პროცესში ხომ არ არის ისეთი, ზოგჯერ ხანგრძლივი დროც კი, როცა საერთოდ «ეთიშებით» მკითხველს, ან, პირიქით, უნებლიედ, თუ სავსებით გაცნობიერებულად, მიზანსწრაფულად ფიქრობთ მასზე? ამ კითხვაზე პასუხის გაცემისას გთხოვთ ძირითადად პირადად თქვენი შემოქმედებითი პრაქტიკიდან გამოხვიდეთ.

- როგორც თქვენ აღნიშნეთ, წერის დროს, პირველი ცდებისას არამცთუ მკითხველს, საკუთარ თავსაც კი ვეთიშები, ოღონდ უნებურად, რადგან მწერალი, ჩემი ღრმა რწმენით, ჯერ გადამწერია იმ ამოუხსნელი წყალობა-მოვლენისა, მარტივად «მუზა»-საც რომ ეძახდნენ ჯერ კიდევ როდის. მაგრამ მერე და მერე, წინადადებისა თუ აბზაცის, თუ მთლიანად ამბის, ასე მეხუთე-მეშვიდე გადაწერისას, როგორღაც თანდათან ვუერთდები ჯერ საკუთარი თავით, მერე კი არ არსებობს ჩემთვის ორი სიტყვისაც კი ისეთი შეხამება, რომელიმე ჩემთვის სასურველ მკითხველს რომ არ დავუქვემდებარო არა, მაგრამ როგორღაც მაინც არ შევუფარდო; ვიცი სწორად გამიგებთ, მაგრამ ამ საქმეში ერთ-ერთი თანავტორი, ანუ თანამკითხველი, ჩემთვის, ყოველთვის სხვაცაა. ისე კი, მწერალი, საერთოდ, თავისი თავის მიუტევებელი, გამომძიებელ-პროკურორივით მკითხველი უნდა იყოს; მეტიც - შარიანი.

ასე რომ, მკითხველზე, შესაძლოა რამდენამდე მოგვიანებით, მაგრამ საბოლოოდ ყოველთვის ვფიქრობ; ვინც მკითხველზე არ ფიქრობს, ვერ გამიგია ტყუილ-უბრალოდ რატომ იგდებს თავს ისეთ შრომაში, კატორღაზეც რომ მეტია. თუმც, შრომაც არის და შრომაც... მუზის ნაირსახეობა ხომ გრაფომანსა და მეანონიმურესაც კი სჭირდებათ.

არადა, «ნიჭიერია, მაგრამ ზარმაცი»-სა არაფერი მწამს. ეს, ალბათ, გინდაც თვალშისაცემი, მაგრამ მაინც დაბალი ნიჭია შემოქმედისათვის ვერსაკმარი. ნამდვილი ნიჭი ყოველი განხრის შემოქმედს ვერ მოასვენებს. როსინი დიდი გამონაკლისი არ იყო, უკვირდა, რატომ ჰგონიათ სხვებს სეირნობისას თუ დროსტარებისას მუსიკას არ ვწერო...

ასე რომ, მკითხველზე ყოველთვის ვფიქრობ; უღრმეს პატივისცემასთან ერთად, მგონი, სიფაქიზითაც, მიუხედავად იმისა, რომ მათთვის «არასასიამოვნო» ადგილები არცთუ იშვიათად მაქვს.

- მსოფლიო ლიტერატურის დაყოფა მატერიკულ, კონტინენტურ ლიტერატურებად მისი, ალბათ, სწორხაზოვანი, მექანიკური დაყოფაა, მაგრამ, ხალხნი ვართ და, მთელი ცხოვრების მანძილზე ან, ასე ვთქვათ, ციკლურად, გამორჩეულად გვიზიდავს რომელიღაც ერთი კონტინენტის ლიტერატურა, ხელოვნება და ა. შ. ვთქვათ, თავის დროზე პირადად ჩემთვის თანამედროვე ლათინური ამერიკის ლიტერატურის აღმოჩენა ისეთივე მოულოდნელობა იყო, როგორი მოულოდნელობაც იყო დანარჩენი სამყაროსთვის ოდესღაც ამერიკის კონტინენტის აღმოჩენა. რა «სისუსტეებს» განიცდით ამ მხრივ?

- მწერლობით ვერცერთი დიდი ქვეყანა - შუამდინარეთი, საბერძნეთი, ესპანეთი, რუსეთი, გერმანია, ინგლისი, იტალია, ამერიკა, იაპონია, ლათინური ამერიკა, სკანდინავია, - ერთად აღებული ვერ მომცემდა იმას, რასაც ჩემი მარადი და თვალუწვდენელი მატერიკი - საქართველო... თან, მადლით, ეს რა შემოქმედები გვყვანან, თუნდაც ეკლესიების აღმშენებლები! ჩემთვის კვეტერასთანა ეკლესია დედამიწის ზურგზე არ დგას; ჯერ მხოლოდ ხალხური შემოქმედება, იმითაც კი ვარ ბედნიერი, რომ ჩვენი ცეკვები და სიმღერები თუ საერთაშორისოა, ჩვენი ხალხური პოეზია მხოლოდ ჩვენია, ჩვენი... მეპატიოს.

ხოლო დღევანდელ, ამ გაჭირვებულ საქართველოში იმდენი იმედისმომცემი კი არა, უკვე მყარად საიმედო ახალგაზრდა ხელოვანი მეგულება, გაგიხარია... თუნდაც მხოლოდ პოეზიაში ისეთი ორი ვინმე მეგულება, ასეთ ვთქვათ, სხეულებრივადაც ცოცხალი ორი პოეტი გვყავს, დიდწარსულიდან, ისე კუთვნილად გვივის, ასე მოკაკვულები არ უნდა ვიყოთ, და, მერწმუნეთ, «ორი» ამ შემთხვევაში დიდი და ბევრი და საამაყო რიცხვია...

რაც შეეხება პროზას, ოთხი ისეთი მოთხრობა მეგულება, აგერ, ახლახანს დაწერილი, რომ, ეს «რაც კარგები ვართ» ...-ით არ მომდის, მოცულობით საშუალო ზომის მოთხრობებში მათი ბადალი სხვაენოვანი ოთხი არ მეგულება, ესენია რევაზ ინანიშვილის «თოვლი», გიორგი ლეონიძის ერთ-ერთი მოთხრობა «ნატვრის ხე»-დან, გურამ რჩეულიშვილის «შაშას რევოლუცია» და ჯემალ ქარჩხაძის «იგი». არ ვიცი რამდენად სწორი ვარ, მაგრამ დარწმუნებული ვარ ამაში, მიუხედავად იმისა, რომ მშვენივრად მახსოვს უცხო ენებზე სხვადასხვა საუკუნეებში დაწერილი აღსაფრთოვანებელი და მოსაწიწებელი მოთხრობები, მაგრამ ამ მოსაზრებაზე მაინც მყარად ვდგავარ; ჩემი ოცნებაა ოთხივე მათგანზე ვრცელი წერილი - დასაბუთება დავწერო, რადგან, ალბათ, ბევრი შეცბუნდება ამ ჯერ მხოლოდ ზედაპირული განაცხადით.

ასე რომ, თქვენგან თავაზიანად ნახსენები «სისუსტე» ჩემი სისუსტე კი არა, თავი და თავია.

და თანაც, მაინც არა მგონია, რომ ჩემსავით ბევრი ამერიკელი აფასებდეს და ეთაყვანებოდეს ფოლკნერს, აუარება ესპანელი - სერვანტესს, ზოგიერთი რუსი - სალტიკოვ-შჩედრინს, ფრანგები - ფლობერს, დანიელები - ანდერსენს, მაგრამ ჩვენზე, საბედნიეროდ, არცთუ უიშვიათეს ნაღდ ქართველ მკითხველზე მეტად - ვერა. ეს წინააღმდეგობა არაა. ეს ლიტერატურის ყოვლისმომცველობაა, ჩვენ, მკითხველები, სიტყვისმიერი ერთი დედმამიშვილები ვართ, გინდაც თარგმანით მოწოდებულის, და მაინც, როგორღაც მაინც მეჩვენება, რომ ჩვენი, ქართველების, ზოგ შემთხვევაში უაღრესად გამართლებული უკიდურესობით, ისეც ხდება, რომ არა მგონია ვინმე უცხოს უყვარდეს კი არა, ისე შეშლილი იყოს, თუკიღა მოეძევება, თავისი ვაჟა-ფშაველათი, როგორც ჩვენი ალაზა ხაიაური, ნათელი მის ხსოვნას, იყო, და ქართულის დიდებული მასწავლებელი, ბატონი შალვა გიგაშვილი, აქეთ ილია ჭავჭავაძე რომ დაგედოთ და იქით - მთელი ადამიანეთი, ნამდვილად ვიცი საითკენაც გასწევდა.

- მწერალზე მთავარ გავლენას რა უფრო ახდენს - ცხოვრება თუ წიგნი, თუ ორივე ერთად? ან ხან ერთი, ხან მეორე? თუ, არსებითად ცხოვრება და წიგნი ერთი და იგივე რამაა? რასაკვირველია (არა ყველასთვის), იმ აზრით, რომ ლიტერატურა მხოლოდ, ან, ძირითადად, რეალურად ყოფის ასახვაა... მოკლედ, გთხოვთ ისაუბროთ...

- ცხოვრებასა და წიგნს გააჩნია. იტალიითა და ესპანეთით საქართველოს შემდეგ ვაბოდებ, ჩემი ზოგიერთი მოთხრობისა და რომანის მოქმედებაც ვითომ ჩემთვის შედარებით საყრდენ ქვეყნებში ხდება (თუმც მანამდე არცერთი არ მენახა), მერე ესპანეთში ჩასვლის ბედნიერებაც კი მომეცა, მაგრამ ვერაფერი აღმომიჩენდა ისეთ მაღლურად ნამდვილ, ბედნიერ თავზარდაცემამდე ამაღლებულ და ნამდვილ ესპანეთს, ხიმენესის «პლატერო და მე»-მ რომ დამატარა. მაგრამ, სვანეთში რომ რამდენჯერმე ვიყავი?... და, როგორ ვიცი, ყოველგვარი წიგნების გარეშე, თუმც, სიმღერაცა და ზეპირი პოეზიაც უდიდესი წიგნებია, რაღა თქმა უნდა, მათ შორის ჩემი დიადი სვანეთისაც. ახლახან მიხო მოსულიშვილის პიესა წავიკითხე აფხაზეთის ომზე. ხომ ვიცით, როგორც განვიცდიდით აფხაზეთის ომს, მაგრამ ამ უაღრესად დიდმა პიესამ თავიდან კი არა, უფრო მეტადაც კი განმაცდევინა თითქოს უკვე განცდილი უბედურება; არადა, იქ რომ ვყოფილიყავი... მაშინ?.. ბატონო ჯუმბერ, მოკლედ, - არ ვიცი.

- ხშირად გაგვიგონია და წაგვიკითხავს, რომ მწერალი ცხოვრებას სწავლობს... კი, ბატონო, ის ცხოვრებას სწავლობს, ან, იქნებ, ცხოვრება ასწავლის მას თავის თავს. მარტივად რომ ვთქვათ, მიზანსწრაფულად, გეგმაზომიერად, პროგრამულადაც რაღაც პრობლემის, რაღაც რეგიონული თუ მსოფლიო სატკივარის და ა. შ. შესწავლა შეიძლება და საჭიროა, მაგრამ ხომ არ არის რაღაც ისეთი, რასაც, რომ არ გიფიქრია, მიზნად რომ არ დაგისახავს, რომ არ დაგიპროგრამებია, ისე სწავლობ?

- რა თქმა უნდა. ცხოვრება, სიცოცხლე იმიტომაცაა ისეთი იდუმალებით მიმზიდველი, რომ ის, რაც არ დაგისახავს და ვერც იოცნებებდი, ისე დაგატყდება თავს, ან მტრისას, ან მოკეთისას, თან ეს მოულოდნელობა უფრო დამაფიქრებელი და შესასწავლია. საერთოდ კი არაფერია არშესასწავლი - საკუთარი უქნარობა, სიზარმაცე, და ამეების შესწავლაც კი.

ალბათ, ბევრისთვისაა ცნობილი, რომ ერისათვის განსაკუთრებულად ამაღლებული, საჭირო ნაწარმოებები სწორედ ერის უკიდურესი გაჭირვების დროს იქმნება. მოწესრიგებულ და დალაგებულ ქვეყნებში, როგორც წესი, დიდი შემოქმედი არ ვლინდება.

შესაძლოა ვინმემ ამის საწინააღმდეგოდ რუსთაველი მოიყვანოს, საქართველოს ზეობისხანის ღმერთკაცი, მაგრამ რუსთაველს უდიადესი რამ გაჭირვება - თავად სიყვარული სჭირდა. ასე რომ, ცხოვრება ისეთ რამეს მიაწვდის ადამიანებს, ვერცერთი მიმოფანტასტე კოჭებამდე ვერ შესწვდება, რადგან ცხოვრება - რაღა თქმა უნდა, თავად ღვთისაა, თავად ღმერთია, მის შესწავლას კი, შეძლებისდაგვარად, ჩვენ, ქართველები, მართლმადიდებლური ქრისტიანობით, მთელი ჩვენი არსებით უნდა ვეცადოთ, უფრო სწორად კი, თავი გადავდოთ, რაგინდა ხელობისა ვიყოთ. მეპატიოს და, შემოქმედი, თავისი ერთგვარი სითამამით, ყველაზე მეტად პასუხისმგებელი უნდა იყოს ამის გამო.

- ვიცი, რომ მოუსვენარი, მოძრავი კაცი ხართ. ბევრი გივლიათ საქართველოს, და არა მარტო საქართველოს, მთასა და ბარში, ტყე-ღრეებში, საკმაოდ გიმგზავრიათ სხვა ქვეყნებშიც. ეს, რასაკვირველია, აფართოებდა თქვენს თვალსაწიერს, ამდიდრებდა თქვენს ცხოვრებისეულ გამოცდილებას. რა მოგცათ თქვენ, როგორც შემოქმედს, მოგზაურობამ? აბა, ოცნებები ბოლომდე ვის ახდენია და, ამდენად, სად იმგზავრებდით, ყოვლის უწინარეს, ამის არჩევანი რომ შეეთავაზებინათ? გთხოვთ გაგვაცნოთ ამ წარმოსახული არჩევანის მოტივები.

- უბედნიერესი ვარ, ჩემი სამი ძირითადი პროფესიიდან ერთ-ერთი არქეოლოგობა რომ იყო. 28 არქეოლოგიური ექსპედიციის მონაწილე ვარ. წელიწადში ხანდახან 8-10 თვე არქეოლოგიურ გათხრებსა თუ დაზვერვებზე ვიყავი, ძირითადად იმერეთსა და აფხაზეთში. ხევსურეთისა და თუშეთის გარდა არაა საქართველოს კუთხე, «არქეოლოგიურად» არ მომევლოს, ხოლო არქეოლოგია - ესაა ხანდახან მზის ამოსვლიდან შებინდებამდე, დამამზრალ სიცივესა თუ აუტანელ ხვატში, მტვერში, თოვლსა თუ ჭყაპში შენი უტყვი და უცნობი წარსულის ძიებისა და ამომზეურების ძნელი და ამაღელვებელი რომანტიკა - ამ ხმამაღალი სიტყვისა ამ შემთხვევაში არ მეშინია. თანაც, თვეობით რომ ცხოვრობ ხან ერთ, ხან მეორე და მეოცე სოფელში, მუშაობისას როგორ ეცნობი იქაურებს, შენს თანამედროვე ხალხსაც, და უნებურად აკვირდები და სწავლობ მათ, და იქ ყველანი, კარგები თუ პირიქით, - როგორ უფრო შენები ხდებიან, რადგან შენები არიან...

ადრე, «მოპირისპირო» საზღვარგარეთ თუმც ვითომ არ მიშვებდნენ, მაგრამ რაც გინდა «საბჭოთა კავშირად» და სოც. ბანაკად შეეკოწიწებინათ გარკვეული ტერიტორია, იქ შემავალი ქვეყნები ჩემთვის მაშინაც მაინც სხვა ქვეყნები და საზღვარგარეთი იყო, და 1988 წლამდე სამსახურისდა მიხედვით და ისედაც, ბევრჯერ ვყოფილვარ მოსკოვში, ლენინგრადსა (ხანდახანობით ასეც ერქვა) და კიევში, - სამჯერ, მინახავს დიდად განსხვავებული ქალაქები - ლვოვი, სამარყანდი, ბუხარა, ხივა, ვლადიმირი, კრაკოვი, ვროცლავი, ლაიფციგი, ერევანი, დრეზდენი, პოტსდამი, ბერლინი, დნეპროპეტროვსკი, რიგა, იურმალა, სტარა, ზაგორა, ბაჩკოვო, ნესებრი, ნიდა, ვილნიუსი, კაუნასი, მხოლოდ იქაურად ტრაკაი, პლოვდივი, და უცებ, 1988-ში, მერიდა(!), მადრიდი (!!), ტოლედო(!!!), კასერესი(!!!!), უმეტესობა მათგანის დიდად შთამბეჭდავი მუზეუმები, ხოლო ჩემთვის ყველაზე მეტად საოცნებო ორ ქალაქში, იერუსალიმსა და ფლორენციაში, ალბათ, ვერასოდეს მოვხვდები. იერუსალიმში გასამგზავრებლად გინდაც კეთილისმყოფელი გამომიჩნდეს, ალბათ, ჩემითაც აღარ წავალ, იმდენჯერ შევმცდარვარ, გინდაც უნებურად, ამ პირველ-ქალაქში შებიჯების არა ვარ ღირსი, ფლორენციას კი რაც შეეხება, თვით ფლორენცია კი არა, ერთი იტალიური პატარა დასახლების ნახვა ყველა ზემოჩამოთვლილ ქალაქს ერთად მირჩევნია, მაგრამ სადაა. ჩემი ნაწარმოებების მოზრდილ ნაწილში იტალიელები და იტალიაა, ასე მაინც ვცდილობდი ჩემთვის ყველაზე მეტად ძვირფასი საზღვარგარეთის პირობითად მოვლას, ხოლო ჩემი ზოგიერთი, ასე ვთქვათ, გმირი, იტალიაზე აბოდებს. ჩემსავით.

მთელ საზღვარგარეთში, გინდაც ერთად აღებულში, არა მგონია მოიძევებოდეს იმდენი ჭეშმარიტი გენიოსი, რამდენიც იტალიას ჰყავს - ჯერ მარტო მხატვრები, და არქიტექტორები... ახლა მოქანდაკეები, მუსიკოსები, პოეტები, რეჟისორები, მსახიობები... ჯერ თუნდაც ის რად ღირს, უდიადესი ინგლისის ტრაგედიათა თუ კომედიათა უმრავლესობა იტალიაში რომ ხდება... თავად პუჩინი, რამდენ სახელმწიფოს ერთად სახელად რომ ეყოფოდა, ლა სკალაში მეხუთე ქანდაკებად ვერ შევიდა... ფლორენციაში კი, ერთ დროს ერთდროულად გამოდიოდნენ ქუჩებში და მიმოდიოდნენ ბრუნელესკისა და ბრამანტეს ნაგებობებშუა მიქელანჯელო, ლეონარდო და რაფაელი, ხოლო სამივემ ზეპირად იცოდა რამდენადმე ადრინდელი ერთიც იქაური პოეტი - დანტე... და კიდევ იმდენი ვითომც მეორეხარისხოვანი შემოქმედი ჰყავდათ, ევროპის რამდენიმე ქვეყანას ერთად საამაყოდ და სასახელოდ რომ ეყოფოდა; ჰო, სახელებზე - ორად-ორი ქვეყანა ვართ, ვინც თავიანთ ღვიძლ წყალობებს მხოლოდ სახელით რომ იხსენიებს, - შოთა და დანტე, გალაკტიონი და რაფაელი...

ამასწინათ საფრანგეთში რომ ვიყავი, ამ საოცარ ქვეყანაში, და დღისით_მზისით 750 კილომეტრი გავიარე მატარებლით, აღფრთოვანებული ვიყავი ბუნებით, მთიანი სამხრეთ-აღმოსავლეთ საფრანგეთით, მაგრამ ჩემდა წყალობად თუ ჯინაზე, მეორევე დღეს ფრანგების მიერ უშგულზე გადაღებული ფილმი მაჩვენეს. ჩემდა თან ჭირად და, რაღა თქმა უნდა, ბედნიერებად უფრო... ნეტა აქ რაღა მინდოდა-მეთქი... ხოლო მართლა ჭირად კი ის იყო, იტალიასთან იქვე ვიყავი, მაგრამ რად გინდა... პარიზი მართლა პარიზი ყოფილა, ზღაპარივით რამ, მაგრამ ტოლედოსა და კასერესის თითო ქუჩა მთელ ნანახ საფრანგეთს მირჩევნია, იტალია კი? - ეჰ...

ჩემი დღევანდელი ეგრეთწოდებული ფიზიკური მდგომარეობის გამო, ბევრსიარულით იმას მივაღწიე, რომ, გრენობლიდან მოყოლებული, საფრანგეთიდან ხელით ჩამომიყვან-ჩამომიტანეს. უღრმესი მადლობა ქალაქ დი-ში ქართული კულტურის ფესტივალის მონაწილეებს, ისეთი სითბო, ყურადღება და ზრუნვა ვიგრძენი მათგან, რომ გავიფიქრე კიდეც, რა კარგია, რომ ისედაც დაზიანებული კუნთის ანთება შემემთხვა-მეთქი, არადა, ერთი ახლობელიც მეყოფოდა, წვრილმანებში რომ დამხმარებოდა, მოტეხილობის გართულებამდე.

სიტყვამ მოიტანა და, ბატონო ჯუმბერ, წინა შეკითხვას მინდა დავუბრუნდე - ცხოვრება ისეთი მოულოდნელი რამაა, ყველას რომ ეგონა ჩემი ავარიით დიდი გაჭირვება შემემთხვა, არა, პირიქით, - უამავარიოდ, როგორღა მეწყალობებოდა ამდენი სითბო და თანადგომა, როგორც ამ სამ წელიწადში -უღრმესი მადლობა ექიმებს, ახლობლებს, მკითხველებს... მუშაობითაც ამდენი არასოდეს მიმუშავია, აღარ დავდივარ მართლაც ტყვილა აღმა და დაღმა... ისეთ მშვენიერ გუნებაზე ვარ, მოღრუბლულზეც კი მოტეხილობები არ მაწუხებს და უკვირთ, როგორო... არადა, არა ვარ მთლად უგრძნობი ვინმე-რამ და, გაკვირვებულებს ასე ვამშვიდებ, ალბათ, იმიტომ არ მტეხს ფეხი, რომ ეგებ პროტეზი მაქვს და არ მიმხელენ-მეთქი...

- როგორია თქვენი დამოკიდებულება კრიტიკასთან? რა მიგაჩნიათ მისი დანიშნულების არსად? ყოფილა თუ არა შემთხვევა, რომ კრიტიკოსს უქიხართ, მაგრამ არ მოგწონებიათ მისი ეს პუბლიკაცია და პირიქით - ყოფილა თუ არა შემთხვევა, რომ გაუკრიტიკებიხართ, თქვენს ნაწარმოებზე საფუძვლიანი თუ უსაფუძვლო შენიშვნები გამოუთქვამთ, მაგრამ საერთო ჯამში მაინც მოგწონებიათ ის მასალა? კიდევ: თქვენი კრიტიკოსები მხოლოდ პროფესიონალები არიან, თუ არაპროფესიონალი ახლობლებიც - ვთქვათ, ოჯახის წევრები, ამხანაგ-მეგობრებიც?

- ლიტერატურული კრიტიკა, უპირველეს ყოვლისა, მწერალსა და მკითხველს შორის კეთილად საჭირო შუამავალი უნდა იყოს. მამლისა და გუგულის არ გამოგვივიდეს, მაგრამ პირადად თქვენ თამამად გეუბნებით, რომ თქვენი კრიტიკოსობა იმით კი არაა გამოწვეული, ადრე ზოგიერთებივით ხელმოცარული პოეტი თუ კიდევ სხვა რამ იყავით, არა - თქვენი შესანიშნავი ლიტერატურათმცოდნეობა და მთარგმნელობა განიჭებთ იმას, ნამდვილ მოწოდებად რომ აგირჩევიათ ეს დარგიც; პირადად ჩემდამი კრიტიკა, მგონი, ზედმეტად კეთილგანწყობილია, მაგრამ ორიოდ «გაკრიტიკებულობა» შემხვედრია? არაფერია გასაკვირი და მიუღებელი, რამდენსაც გნებავთ, იმდენს ჩემი მთლიანად ნაწარმოები ან რომელიმე სიტყვა არ მოეწონოს, მაგრამ, როგორც ადრე მოგახსენეთ, სხვადასხვა ქვეყანაში მოქმედების გადატანაც მიხდებოდა-მეთქი, და ამან ისიც კი ათქმევინა ორიოდ ჩვენებურ «პატრიოტს» ჩემზე, რომ სამშობლოდან გავრბივარ და კოსმოპოლიტად მომნათლეს. სულ გადაივიწყეს, რომ, ასე ვთქვათ, «სუფთად» ქართული რაღაცეებიც არცთუ ცოტა მაქვს, მაგრამ როგორ გუნებაზე დავდგებოდი, როდესაც ჩემს «სამოსელი პირველი»-სთან და «ვატერპოლოო...»-სთან დაკავშირებით გამოქვეყნდა აღშფოთებული აზრი, რომ მე (მისი გაგებით მე ხომ «საბჭოთაც» ვარ!) რატომ უნდა მაღელვებდეს დიქტატურისა და ტოტალიტარული სახელმწიფოს პრობლემა? და ესეც არ მაკმარა და ჩემი ერთ-ერთი მოქმედი პირის, წყალბურთელთა მწვრთნელის - რექსაჩის, ჩემთვის ამ ყოვლად მიუღებელი პერსონაჟის, გამონათქვამები აიღო და ჩემს მსოფლმხედველობად განაწესა. დიდად სამწუხარო კი ისაა, რომ ჩვენში ლამის პირველებად აღიარებულმა «კრიტიკოსებმა» კაცობრიობის მონაპოვრის თავისა და თავის, ბიბლიის, ანაბანაც კი არ იციან.

ჩემი პირველი მკითხველი ჩემი მეუღლეა. რამდენიმე მოთხრობაზე «არაუშავს»-ოც უთქვამს, საერთოდ კი, რატომღაც ჰგონია, რომ არ უნდა გამათამამოს, არადა, რომელი გამმთამამებელი მე ვარ, ხელოვნება რომ, თავიდანვე და მუდამ ვიცოდი, «დიადი ვერასოდეს»-აა.

სანამ ბედნიერება მქონდა, ჩემი «მაშინვე მკითხველები» ჩემი უფროსი მეგობრები, ბატონები რეზო თაბუკაშვილი და ნიკო ჭავჭავაძე იყვნენ.

ახლა კი, ჩემი ასაკით უმცროსი მეგობრები - ბატონები კახა ჯამბურია, ნუგზარ ბაგრატიონი, ჩემი ერთ-ერთი ნათლული ლადი ტოგონიძე, რეჟისორი დათო ხუხიაშვილი... ქალბატონი გუჩა კვარაცხელია... კიდევ.

მკითხველზე კი, ზოგადად, მუდამ ალალად ვამბობ და არა მაამებლურად, რომ ვეფხვი (ანუ მწერალი) კი არაა კატაზე (ანუ მკითხველზე) დიდი, არამედ, კეთილი ინებოს და იცოდეს, რომ, რაგინდა ვეფხვი იყოს, მაინც კატის ოჯახიდანაა.

მწერალი რაგინდ მონდომებული იყოს, მაინც თითქმის ყოველთვის დამნაშავეა მკითხველთან, რადგან იმ წყალობას, რაც მაღლიდან ეწვდება, სხვადასხვა მიზეზებისა გამო სათანადოდ ვერ აწვდის, ანუ ნაკლულად მიაქვს მკითხველამდე, ადამიანების შემოქმედება დიადი კანონით თუ - «დიადი ვერასოდეს»-აა, ხოლო მკითხველი, «ვერასოდეს»-ის სიდიადეს მოწყურებული, გაცილებით უდანაშაულოა და, ამიტომ უფრო ღირსია ამ საოცნებო «ვერასოდეს»-ისა.

- გმადლობთ საინტერესო საუბრისთვის.

- მე ვარ მადლობელი. ასეთი კარგი კითხვები იშვიათად დაუსვამთ ჩემთვის.


ქრისტეშობისთვე, 1998 წ.

study
Back to top Go down
http://armuri.georgianforum.com
 
გურამ დოჩანაშვილი - ჯუმბერ თითმერია
Back to top 
Page 1 of 1

Permissions in this forum:You cannot reply to topics in this forum
არმური Armuri :: მთქმელი და გამგონებელი :: სიტყვითდუელები-
Jump to: